Κατακόκκινο ανοιχτό καρπούζι…

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Tης Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Κατακόκκινο ανοιχτό καρπούζι… πράσινη φάλαινα του καλοκαιριού», αποκαλούσε ο Οδυσσέας Ελύτης σε ποίηµά του, το αγαπηµένο µας φρούτο.

Η αρχαιοελληνική λέξη για το καρπούζι είναι «µηλοπέπων», µε το πέρασµα του χρόνου όµως έλαβε διάφορες ονοµασίες, όπως «σαρακήνικος πέπων», «υδροπέπων», «χειµωνικό» και φυσικά «καρπούζι».

Στην ελληνική λαϊκή παράδοση το καρπούζι κατέχει περίοπτη θέση και συµβολίζει την αφθονία και την γλυκιά ζωή.

Σε πολλές περιοχές, ιδιαίτερα στα νησιά, υπήρχε το έθιµο του «χειµωνιάτικου καρπουζιού» γι’ αυτό και το ονόµαζαν «χειµωνικό».

Το διατηρούσαν κρεµασµένο σε δροσερό µέρος από το καλοκαίρι και το έσπαζαν την Πρωτοχρονιά, ενώ σε αρκετά χωριά το τοποθετούσαν στο τραπέζι των Χριστουγέννων και άλλων µεγάλων γιορτών, µε την ευχή, η οικογένεια και η παραγωγή της, να είναι πάντα γλυκές και γεµάτες.

Η λαϊκή σοφία έχει συµπεριλάβει το καρπούζι και σε παροιµίες και εκφράσεις της καθηµερινότητας που χρησιµοποιούµε µέχρι σήµερα.

«Δυο καρπούζια δεν χωράνε σε µια µασχάλη», λέµε όταν κάποιος προσπαθεί να κάνει πολλά πράγµατα ταυτοχρόνως και τελικά δεν τα καταφέρνει.

«Γυναίκα και καρπούζι, η τύχη τα διαλέγει» σηµαίνει ότι και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται καλή τύχη, αφού δεν µπορείς να είσαι σίγουρος για το τι θα σου τύχει.

«Μάπα το καρπούζι», λέµε για κάτι πολλά υποσχόµενο που τελικά µας απογοήτευσε.

Οι πλανόδιοι καρπουζάδες αποτελούν ένα από τα πιο νοσταλγικά σύµβολα του ελληνικού καλοκαιριού.

Κυκλοφορούν στις γειτονιές, διαφηµίζοντας την πραµάτεια τους µε χαρακτηριστικές φωνές:

«Όλα τα σφάζω, όλα τα µαχαιρώνω»!

«Με το µαχαίρι τα καλά καρπούζια»!

«Καρπούζι µε την βούλα»!

Αυτές οι φωνές ήταν και είναι η ζωντανή µουσική και ο παλµός της γειτονιάς.

Η ιστορία του καρπουζιού

Οι άγριοι πρόγονοι του καρπουζιού εµφανίστηκαν πριν από 5.000 χρόνια στο Σουδάν, είχαν πικρή γεύση και ανοιχτοπράσινη σάρκα.

Οι Αιγύπτιοι ήταν οι πρώτοι που το καλλιέργησαν συστηµατικά και σπόροι καρπουζιού έχουν βρεθεί στον τάφο του Τουταγχαµών, επειδή ο νεκρός είχε να διανύσει ένα µακρύ ταξίδι µέχρι τον Άλλο Κόσµο, οπότε χρειαζόταν νερό για τον δρόµο.

Οι νοµάδες το χρησιµοποιούσαν ως τροφή αλλά και ως «φυσικό παγούρι» καθώς η περιεκτικότητά του σε νερό είναι 92%.

Από την Αφρική πέρασε στην Μέση Ανατολή και αργότερα στην Ευρώπη µέσω των εµπορικών δρόµων.

Στην Ελλάδα καλλιεργείται εδώ και αιώνες και ο Ιπποκράτης και ο Διοσκουρίδης εξήραν τις πολυάριθµες θεραπευτικές του ιδιότητες.

Το συνιστούσαν ως διουρητικό και ως θεραπεία για όσους είχαν υποστεί θερµοπληξία, τοποθετώντας την δροσερή, υγρή φλούδα στο κεφάλι τους.

Διατροφικά οφέλη

Το καρπούζι (Citrullus lanatus) ανήκει στην οικογένεια των Κολοκυνθοειδών και συγγενεύει µε το πεπόνι, τις κολοκύθες αλλά και µε τα πλούσια σε νερό αγγούρια.

Αποτελείται από 92% νερό, έχει λίγες θερµίδες και µηδενικά λιπαρά. Περιέχει βιταµίνες Α, Β6, C, είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικά, αµινοξέα και κάλιο.

Το κόκκινο χρώµα του οφείλεται στο λυκοπένιο, µια ισχυρή αντιοξειδωτική ουσία που συµβάλλει στην πρόληψη χρόνιων εκφυλιστικών νόσων και καταπολεµά το οξειδωτικό στρες.

Ένα ακόµη ιδιαίτερο συστατικό του είναι η κιτρουλλίνη, που συµµετέχει στην παραγωγή νιτρικού οξειδίου και συµβάλλει στην διαστολή των αιµοφόρων αγγείων.

Να σηµειωθεί ότι όλα τα µέρη του καρπουζιού τρώγονται και η φλούδα του γίνεται ωραιότατο γλυκό του κουταλιού! 

Ποικιλίες

Η Κίνα είναι η µεγαλύτερη παραγωγός χώρα παγκοσµίως, ενώ σηµαντική παραγωγή έχουν η Τουρκία, η Ινδία και οι ΗΠΑ.

Το καρπούζι έχει περισσότερες από 1200 ποικιλίες και χρειάστηκαν γενιές και γενιές επιλεκτικής καλλιέργειας για να φτάσουµε τελικά στο γλυκό κόκκινο φρούτο που απολαµβάνουµε σήµερα.

Η ακριβότερη ποικιλία καρπουζιού στον κόσµο είναι η Densuke, η οποία καλλιεργείται στο νησί Χοκάιντο της Ιαπωνίας.

Η συγκεκριµένη ποικιλία δίνει το περίφηµο «Μαύρο Καρπούζι», µε την παραγωγή του να µην ξεπερνά τα 100 καρπούζια τον χρόνο!

Για να αγοράσει κάποιος το «περίφηµο καρπούζι» θα πρέπει να δηλώσει συµµετοχή σε πολυαναµενόµενες δηµοπρασίες, µε την τιµή του να έχει φτάσει τα 6.000 δολάρια!

Επίσης, υπάρχουν καρπούζια τετράγωνα, σε σχήµα καρδιάς ή πυραµίδας, τα οποία πωλούνται πολύ πιο ακριβά από τα «ταπεινά» φυσιολογικά.

Το σχήµα τους δεν οφείλεται σε κάποια γενετική παραλλαγή αλλά προκύπτει επειδή τα τοποθετούν σε ειδικά διάφανα καλούπια κατά τα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους.

Η τεχνική αυτή ξεκίνησε στην Ιαπωνία, µε σκοπό την εξοικονόµηση χώρου καθώς τα τετράγωνα καρπούζια στοιβάζονταν ευκολότερα στα ράφια των ψυγείων αλλά έφτασαν να πωλούνται ως δώρα πολυτελείας.

Εµείς πάντως, για να διαλέξουµε ένα καλό καρπούζι, χρειάζεται να αναζητήσουµε το βαθύ κίτρινο «σηµάδι εδάφους», το ξεραµένο κοτσάνι, να το «αγκαλιάσουµε» και να το «χαστουκίσουµε» για να ακούσουµε τον βαθύ, κούφιο ήχο του.

Βέβαια, το καρπούζι περιβάλλεται πάντα από ένα πέπλο µυστηρίου και δεν ξέρεις ποτέ τι πήρες µέχρι να το ανοίξεις, είπαµε, «γυναίκα και καρπούζι, η τύχη τα διαλέγει»!

* Γεωπόνος,
Τεχνολόγος τροφίµων, Γ.Π.Α.