Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαμποπούλου *

Πιστεύετε ότι το πίτουρο ρυζιού, το λούπινο, το ελαιόλαδο, το λάδι καρύδας, το βούτυρο κακάο, τα µπαχαρικά, το ηλιέλαιο, τα φύκη και τα ζωικά λίπη, τα χρησιµοποιούσαν οι άνθρωποι µόνο ως τρόφιµα;

Μάλλον όχι.

Η αντηλιακή προστασία ξεκινά χιλιάδες χρόνια πριν, µε πολλούς λαούς να αξιοποιούν φυσικά υλικά για την προστασία της επιδερµίδας τους.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι έφτιαχναν ένα µείγµα από πίτουρο ρυζιού, γιασεµί και λούπινο για να προστατεύουν το δέρµα τους από τον ήλιο και οι αρχαίοι Έλληνες άλειφαν µε ελαιόλαδο και άµµο τους αθλητές για να µην παθαίνουν εγκαύµατα.

Οι γηγενείς της Αµερικής έφτιαχναν πάστες από ηλιέλαιο, φλοιούς, ρετσίνια δέντρων και ζωικά λίπη και στην Ινδία (500 π.Χ.) χρησιµοποιούσαν µια λευκή σκόνη που αντανακλά την υπεριώδη ακτινοβολία, το οξείδιο του ψευδαργύρου, το οποίο στις µέρες µας χρησιµοποιείται σε αντηλιακά.

Ηλιοθεραπεία

Για πολλούς αιώνες, η χλωµή, διάφανη γυναικεία επιδερµίδα ήταν συνώνυµη της οµορφιάς και της ευγενούς καταγωγής.

Αντίθετα, η σκουρόχρωµη χαρακτήριζε τις σκληραγωγηµένες γυναίκες των λαϊκών στρωµάτων της πόλης και της υπαίθρου.

Η εικόνα αλλάζει στα τέλη του 19ου αιώνα, µε την βιοµηχανική επανάσταση και την αστικοποίηση.

Οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τα χωράφια, αρχίζουν να εργάζονται στα εργοστάσια και τα χλωµά, ασθενικά πρόσωπα δηλώνουν τώρα την εργατική τάξη.

Η ηθεληµένη έκθεση στον ήλιο για τους µεγαλοαστούς µοιάζει αδιανόητη έως το 1923, όταν η «επαναστάτρια» του στιλ, Κοκό Σανέλ, στην διάρκεια µιας κρουαζιέρας, «ξεχνιέται» στον ήλιο και αποκτά… ηλιοκαµένο χρώµα!

Σε ανύποπτο χρόνο, το µαύρισµα γίνεται σύµβολο απελευθέρωσης και µόδας!

Οι γιατροί συνιστούν κούρες ηλιοθεραπείας, θεωρώντας τον ήλιο «το καλύτερο γιατρικό στον κόσµο»!

Το πρώτο αντηλιακό αναπτύσσεται το 1932 από τον Αυστραλό χηµικό H.A. Milton Blake.

Το 1935, ο Eugene Schueller, ιδιοκτήτης της L’ Oréal, απηυδισµένος από τα συχνά εγκαύµατα που παθαίνει κάνοντας ιστιοπλοΐα, δίνει εντολή στους χηµικούς να δηµιουργήσουν µία κρέµα που να προστατεύει την επιδερµίδα κι έτσι «γεννιέται» το Ambre Solaire.

Το 1938, ο Ελβετός Franz Greiter, χηµικός και φανατικός ορειβάτης, έπειτα από ένα επώδυνο έγκαυµα, φτιάχνει µια κρέµα για προστασία από τον δυνατό ήλιο των µεγάλων υψοµέτρων και την ονοµάζει «Κρέµα Παγετώνα».

Είναι η πρώτη αντηλιακή µε δείκτη προστασίας SPF 2, η οποία µετονοµάστηκε σε Piz Buin και γνώρισε µεγάλη επιτυχία στην αγορά.

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσµίου Πολέµου, ο Benjamin Green, φαρµακοποιός και πιλότος, «εφευρίσκει» το Red Vet Pet (κόκκινη κτηνιατρική βαζελίνη) για να προφυλαχθούν οι στρατιώτες από τον δυνατό ήλιο.

Μετά τον πόλεµο, βελτιώνει την φόρµουλα προσθέτοντας βούτυρο κακάο και λάδι καρύδας και την πουλά στην εταιρεία Coppertone.

Το 1945, η «τρέλα» του µαυρίσµατος εξαπλώνεται, µε σύµµαχο την «εφεύρεση» του µπικίνι και µεγάλες εταιρείες προβάλλουν διαφηµίσεις µε λοσιόν που προσφέρουν γρήγορο µαύρισµα.

Η καινοτοµία έρχεται το 1962, όταν ο Greiter εισαγάγει την έννοια του Δείκτη Αντηλιακής Προστασίας (SPF) και από το 1970, τα αντηλιακά εξελίσσονται µε την εισαγωγή διπλών φίλτρων UVA/UVB.

Στις µέρες µας, η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη αντηλιακών µε ορυκτά φίλτρα όπως το οξείδιο του ψευδαργύρου και το διοξείδιο του τιτανίου, τα οποία είναι φιλικά προς το περιβάλλον και την επιδερµίδα µας.

Κάθε χρόνο, εκτιµάται ότι 6.000 έως 14.000 τόνοι αντηλιακών µε χηµικά φίλτρα «ξεπλένονται» από τους λουόµενους, προκαλώντας σοβαρά προβλήµατα στα θαλάσσια οικοσυστήµατα.

Βιταµίνη D: Η «βιταµίνη του ήλιου»

Τα αντηλιακά υπάρχουν, διότι υπάρχει ο ήλιος και χωρίς αυτόν δεν θα µπορούσε να υπάρξει ζωή στον πλανήτη.

Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές θρησκείες και πολιτισµοί, ανά τους αιώνες, έχουν θεοποιήσει τον ήλιο και τις ευεργετικές του ιδιότητες.

Τα τελευταία χρόνια, πληθώρα άρθρων αναφέρονται στα οφέλη της βιταµίνης D, η οποία παρότι αναφέρεται ως βιταµίνη, είναι µια ορµόνη, η οποία παράγεται στο σώµα µας όταν εκτιθέµεθα στον ήλιο.

Η ιδανική πηγή αύξησης των επιπέδων της βιταµίνης D είναι ο ήλιος. Η έκθεση στην UVB ηλιακή ακτινοβολία, για 15-30 λεπτά κατά τους καλοκαιρινούς µήνες χωρίς αντηλιακό, επιτρέπει την παραγωγή στον οργανισµό 10.000 – 20.000 iu βιταµίνης D.

Η βιταµίνη D συµβάλλει στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού, του µυοσκελετικού, στον έλεγχο του σακχάρου, στα αυτοάνοσα, στην υπέρταση, στον αυτισµό, στην νόσο Alzheimer, στη σκλήρυνση κατά πλάκας.

Βελτιώνει την διάθεση, την ποιότητα του ύπνου, ενώ πολλοί δερµατολόγοι συνιστούν την χρονοµετρηµένη έκθεση στον ήλιο σε ασθενείς µε ήπια µορφή ψωρίασης, ακµής ή εκζέµατος.

Στις µεσογειακές χώρες, παρά την αυξηµένη ηλιοφάνεια, παρατηρήθηκαν χαµηλά επίπεδα βιταµίνης D στον πληθυσµό.

Το φαινόµενο ονοµάζεται «µεσογειακό παράδοξο» και οφείλεται στην αποφυγή της έκθεσης στον ήλιο.

Οι επιστήµονες συµβουλεύουν να µην φοβόµαστε τον ήλιο, καθώς η µειωµένη έκθεση µπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.

Ο ασφαλής χρόνος έκθεσης διαφέρει από άτοµο σε άτοµο και εξαρτάται από τον τύπο δέρµατος και την ώρα της ηµέρας.

Αποφεύγουµε την υπερέκθεση και απολαµβάνουµε τον ήλιο µε µέτρο!

Πηγές:

• DrissiΜ., Carr Ε. & Housewright C. (2021). Sunscreen: a brief walk through history. Proc (Bayl Univ Med Cent). 2021 Sep 1;35(1):121–123
• Weller, R. (2024).Sunlight: Time for a Rethink? Journal of Investigative Dermatology. Vol 144, Issue 8, Aug 2024, Pgs 1724-1732