Βασιλικός στο παραθύρι

Ο βασιλικός είναι ένα από τα πιο γνωστά και αγαπηµένα αρωµατικά φυτά σε όλο τον κόσµο, στολίζει τις αυλές, τα µπαλκόνια, τα σοκάκια των νησιών και των χωριών µας και ένα γνωµικό αναφέρει πως «όπου φυτρώνει βασιλικός δεν φυτρώνει το κακό».

Θεωρείται «βασιλιάς των βοτάνων» και η επιστηµονική ονοµασία του είναι Ocimum basilicum (Ώκιµον το βασιλικόν).

Είναι στενός συγγενής του δε-ντρολίβανου, της ρίγανης, της µαντζουράνας, της µέντας και του φασκόµηλου.

Ιστορικά τον έφερε ο Μέγας Αλέξανδρος στην Ελλάδα από τις µακρινές Ινδίες και θεωρείται το ιερό φυτό των Ινδουιστών.

Σύµφωνα µε τον µύθο, η όµορφη Τούλσι µεταµορφώθηκε σε φυτό για να γλιτώσει από τον έρωτα του θεού Βισνού.

Για τους Ρωµαίους ήταν σύµβολο αγάπης και φυλακτό, οι Αιγύπτιοι τον χρησιµοποιούσαν µαζί µε άλλα φυτά στις ταριχεύσεις και οι Γαλάτες µαζί µε νερό πηγής σε τελετές εξαγνισµού.

Στην Ελλάδα, ο βασιλικός έχει συνδεθεί µε την χριστιανική παράδοση, καθώς λέγεται πως όταν η Αγία Ελένη αναζητούσε για να βρει το Τίµιο Ξύλο του Σταυρού, ευωδιαστά φυτά και πλούσιος βασιλικός την οδήγησαν στο κατάλληλο σηµείο.

Κάθε χρόνο λοιπόν, υπάρχει το έθιµο, στις 14 Σεπτεµβρίου, την ηµέρα της Υψώσεως του Τιµίου Σταυρού, ο κόσµος να πηγαίνει στην εκκλησία γλάστρες µε βασιλικό ή άλλα λουλούδια, που ονοµάζονται «σταυρολούλουδα».

Παλαιότερα, οι νοικοκυρές έπαιρναν ένα κλαδί βασιλικό από τα χέρια του ιερέα και το χρησιµοποιούσαν για να φτιάξουν ευλογηµένο προζύµι.

«Βασιλικός κι αν µαραθεί, την µυρωδιά την έχει»

Ο βασιλικός χρησιµοποιείται στην κηπουρική, την αρωµατοποιία, την µαγειρική, την ζαχαροπλαστική και την βοτανοθεραπεία.

Έχει φαρµακευτικές, αντιβακτηριακές και αντιφλεγµονώδεις ιδιότητες και το ρόφηµα βασιλικού ενισχύει την µνήµη, καταπραΰνει τους πονοκεφάλους και είναι εξαιρετικό χωνευτικό.

Περιέχει ευγενόλη και φλαβονοειδή που προστατεύουν τα κύτταρα από την οξειδωτική φθορά.

Είναι πλούσιος σε βιταµίνη Α, καλή πηγή µαγνησίου, καλίου, βιταµίνης C, σιδήρου και ασβεστίου.

Συµβάλλει στην διαχείριση της αρτηριακής πίεσης και στην βελτίωση των επιπέδων σακχάρου στο αίµα.

Στην µαγειρική, αποτελεί ένα από τα πιο αγαπηµένα αρωµατικά φυτά της µεσογειακής κουζίνας.

Χρησιµοποιείται φρέσκος ή αποξηραµένος για να αρωµατίσει σαλάτες, σάλτσες, ζυµαρικά, πίτσες και πολλά καλοκαιρινά πιάτα.

Ο συνδυασµός του µε την ώριµη ντοµάτα είναι χαρακτηριστικό στοιχείο της µεσογειακής γαστρονοµίας, ενώ τα φύλλα του αποτελούν βασικό συστατικό της ιταλικής σάλτσας πέστο.

Το έντονο άρωµα του βασιλικού οφείλεται στα αιθέρια έλαια που περιέχει, όπως η σιτρονελλάλη, το λιµονένιο και η ευγενόλη τα οποία το καθιστούν ένα εξαιρετικό φυσικό αντικουνουπικό.

Ακόµη, ο βασιλικός είναι πολύ καλός «συµπαίκτης» για τον λαχανόκηπο, ειδικά για τις ντοµάτες και τις µελιτζάνες καθώς η γειτνίαση µαζί τους βελτιώνει την γεύση τους και αποµακρύνει κοινούς εχθρούς, όπως τον τετράνυχο, τις αφίδες (µελίγκρα), τις θρίπες και τον αλευρώδη.

«Του Σταυρού σταύρωνε και σπέρνε»

Σε πολλά µέρη λένε, πως την ηµέρα της Υψώσεως του Τιµίου Σταυρού, «ανοίγει η γη» και η φράση «του Σταυρού σταύρωνε και σπέρνε» δεν έχει µεταφορική έννοια αλλά είναι οδηγία.

Για τους γεωργούς, η 14η Σεπτεµβρίου, σήµαινε την αρχή της καλλιεργητικής χρονιάς και οι νοικοκυρές έπαιρναν τον αγιασµένο βασιλικό από την εκκλησία για να αναπιάσουν το νέο προζύµι της χρονιάς.

Πίστευαν ότι ο βασιλικός «του Σταυρού» και ο αγιασµός βοηθούσαν το προζύµι να «πιάνει» πάντα και να δίνει δυνατό ψωµί.

Το προζύµι είναι µια συµβιωτική καλλιέργεια γαλακτικών βακτηρίων και ζυµοµυκήτων που τρέφεται κυρίως µε αλεύρι και νερό.

Είναι η αρχαιότερη µορφή ζύµωσης και παρασκευής ψωµιού εδώ και αιώνες.

Υπολογίζεται πως γεννήθηκε στην αρχαία Αίγυπτο, περίπου το 1500 π.Χ. και αποτέλεσε την συνήθη µέθοδο παρασκευής ψωµιού, µέχρι που η µαγιά το αντικατέστησε µερικούς αιώνες πριν.

Το ψωµί µε προζύµι είναι κάτι περισσότερο από µια γευστική αναβάθµιση: είναι µια διατροφικά ανώτερη, φιλική προς το έντερο εναλλακτική λύση σε σχέση µε τα συµβατικά ψωµιά.

Δίνει µια ελαφρώς υπόξινη γεύση, τραγανή κόρα και κυψελωτή, µαστιχωτή ψίχα.

Χάρη στην φυσική του ζύµωση, κάνει το ψωµί πιο εύπεπτο και διευκολύνει την απορρόφηση µετάλλων όπως ο σίδηρος και το µαγνήσιο.

Έχει χαµηλότερο γλυκαιµικό δείκτη από το κοινό ψωµί, αποτρέποντας τις απότοµες αυξήσεις της γλυκόζης στο αίµα και κρατώντας µας χορτάτους για περισσότερη ώρα.

Βοηθά στην υγεία του εντέρου καθώς τα οργανικά οξέα και τα πρεβιοτικά που περιέχει, υποστηρίζουν την µικροχλωρίδα και µειώνουν το φούσκωµα.

Το προζυµένιο ψωµί µπορεί να αποτελεί µια πιο υγιεινή επιλογή σε σύγκριση µε άλλα είδη ψωµιού αλλά όπως λένε και οι διατροφολόγοι, δεν σηµαίνει ότι µπορούµε να τρώµε ένα καρβέλι στην καθισιά µας!

* Γεωπόνος,
Τεχνολόγος τροφίµων, Γ.Π.Α.