Μετά βαΐων και κλάδων

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Η Κυριακή των Βαΐων είναι µία από τις σπουδαιότερες εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Είναι η Κυριακή πριν από την Ανάσταση του Ιησού που µας οδηγεί στην Μεγάλη Εβδοµάδα των Παθών.

Την Κυριακή των Βαΐων γιορτάζουµε την πανηγυρική είσοδο του Ιησού Χριστού στα Ιεροσόλυµα «επί πώλου όνου».

Ο κόσµος Τον υποδέχεται «µετά βαΐων και κλάδων», µε τιµές βασιλιά, ψάλλοντας το «Ωσαννά» και στρώνοντας τον δρόµο από όπου περνούσε µε κλαδιά από φοίνικες.

Εις ανάµνηση της ηµέρας εκείνης, κάθε Κυριακή Βαϊοφόρο, συνηθίζεται να στολίζονται οι εκκλησίες µε κλαδιά από δάφνες, καθώς η δάφνη είναι ένα από τα πιο κοινά φυτά του τόπου µας.

Μετά την λειτουργία, τα βάγια µοιράζονται στους πιστούς.

Κάποιοι τα παίρνουν στο σπίτι και τα φυλάνε στο εικονοστάσι, άλλοι τα κρεµούν στις πόρτες των σπιτιών για να τους φέρουν καλή τύχη και καλή καρποφορία για τα χωράφια τους και άλλοι τα βάζουν στο πορτοφόλι τους για να είναι γεµάτο όλη την χρονιά!

Παραδοσιακά, την Κυριακή των Βαΐων, κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται να καταναλωθεί το ψάρι, το λάδι και το κρασί.

Η δάφνη

Η δάφνη είναι γνωστή µε τα ονόµατα βάγια, δαφνολιά και φυλλάδα και η επιστηµονική ονοµασία της είναι Laurus nobilis (Λάουρους η ευγενής ή Δάφνη του Απόλλωνα).

Στην Ελλάδα, το φυτό της δάφνης ήταν γνωστό από την αρχαιότητα.

Ήταν δέντρο ιερό, αφιερωµένο στον θεό Απόλλωνα. Οι Έλληνες στεφάνωναν µε κλαδιά δάφνης τους νικητές αθλητικών αγώνων, τους φιλοσόφους, τους ποιητές και η χρήση της ως σύµβολο δύναµης και σοφίας διατηρείται µέχρι σήµερα. Αργότερα το χρησιµοποίησαν και οι Ρωµαίοι.

Το φυτό πήρε το όνοµά του από την πανέµορφη νύµφη Δάφνη, κόρη της Γαίας και του ποταµού Πηνειού, την οποία ο Απόλλωνας ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα µόλις την αντίκρισε κι από τότε άρχισε να την κυνηγά χωρίς σταµατηµό!

Μη θέλοντας να παντρευτεί η Δάφνη, ζήτησε βοήθεια από τον πατέρα της, ο οποίος, για να την προστατεύσει από τις ερωτικές διαθέσεις του Απόλλωνα, την µεταµόρφωσε σε δέντρο.

Ο Απόλλωνας τότε έκοψε µερικά κλαδιά και έπλεξε ένα στεφάνι σε ανάµνηση της οµορφιάς της και του έρωτά του γι’ αυτήν.

Έτσι η δάφνη καθιερώθηκε ως το ιερό φυτό του Απόλλωνα, σύµβολο νίκης, σοφίας και ποίησης.

Οι αρχαίοι Έλληνες θαύµαζαν την δάφνη ως φυτό ιδιαίτερης σηµασίας. Πίστευαν ότι συµβόλιζε την µετάνοια καθώς και την σωµατική και ηθική λύτρωση.

Στους αρχαίους Πύθιους Αγώνες όλοι οι νικητές στεφανώνονταν µε δάφνινο στεφάνι και σύµφωνα µε την παράδοση, στο µαντείο του Απόλλωνα, οι δελφικές ιέρειες (Πυθίες) λέγεται ότι µασούσαν φύλλα δάφνης όταν έδιναν τους χρησµούς.

Στην σύγχρονη εποχή, το δάφνινο στεφάνι είναι σύµβολο ειρήνης, δόξας και τιµής και η λέξη «δαφνοστεφανωµένος» υποδηλώνει την νίκη και την επιτυχία!

Δάφνινα στεφάνια κατατίθενται προς τιµήν των ηρώων και όσων προσφέρουν σηµαντικές υπηρεσίες και µάλιστα, τα τελευταία χρόνια στην Ιταλία, όταν ο φοιτητής πάρει την laurea (πτυχίο) από το πανεπιστήµιο, φοράει τα καλά του και ένα τεράστιο δάφνινο στεφάνι στο κεφάλι!

Ιδιότητες

Οι φαρµακευτικές ιδιότητες της δάφνης είναι γνωστές από την αρχαιότητα.

Οι Έλληνες είχαν διαπιστώσει ότι τα φυτά που είχαν έντονη µυρωδιά, µπορούσαν να αποµακρύνουν έντοµα και ασθένειες.

Ο Ιπποκράτης την χρησιµοποιούσε ως αναλγητικό µετά τον τοκετό καθώς και για διάφορα γυναικολογικά προβλήµατα.

Επιπλέον, το δαφνέλαιο θεωρείτο αποτελεσµατικό στην θεραπεία της στειρότητας.

Ο Διοσκουρίδης συνιστούσε την κατανάλωση αφεψήµατος φύλλων δάφνης για παθήσεις της ουροδόχου κύστης και της µήτρας, τους θρυµµατισµένους καρπούς της για το άσθµα και την φυµατίωση και τον χυµό τους για περιπτώσεις βαρηκοΐας και κόπωσης.

Στην λαϊκή ιατρική, ήταν καλλυντικό, για να βάφουν τα µαλλιά τους µαύρα καθώς και για καταπολέµηση της τριχόπτωσης.

Ακόµη, το δαφνέλαιο το χρησιµοποιούσαν στην κτηνιατρική για να αντιµετωπίζουν τις ψείρες και τα ακάρεα.

Το καλοκαίρι έπλεναν τα άλογα και τα µουλάρια µε το βραστάρι της δάφνης σε αραιή διάλυση για να τα απαλλάσσουν από τις αλογόµυγες.

Η λαϊκή σοφία λοιπόν πέρασε στις βιοµηχανίες και πλέον το δαφνέλαιο χρησιµοποιείται στην αρωµατοποιία, στην σαπωνοποιία, στα καλλυντικά καθώς και στην παρασκευή εντοµοκτόνων και παρασιτοκτόνων.

Στην καθηµερινότητά µας, όλοι γνωρίζουµε τα φύλλα του φυτού ως άρτυµα στην µαγειρική, σε φαγητά όπως το στιφάδο και οι φακές, καθώς και στην συσκευασία ξηρών καρπών, όπως σύκα και σταφίδες.

Μπορούµε επίσης να προστατεύσουµε το αλεύρι, τις σταφίδες ή τα ξερά σύκα που έχουµε στο ντουλάπι µας από διάφορα ζωύφια, εάν βάλουµε σε κάθε συσκευασία 1 φύλλο δάφνης.

Τέλος, η δάφνη λειτουργεί και ως φυσικό απωθητικό για τον σκόρο.

Η ετήσια παγκόσµια κατανάλωση φύλλων δάφνης δεν είναι γνωστή.

Η Ελλάδα πάντως εξάγει περίπου 200 τόνους ετησίως.