Μέλισσα θεόρατη

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαμποπούλου *

Ο ΟΗΕ, για να αναδείξει την σηµασία, τους κινδύνους που αντιµετωπίζουν αλλά και την συµβολή των µελισσών στην βιώσιµη ανάπτυξη, όρισε την 20ή Μαΐου ως Παγκόσµια Ηµέρα Μέλισσας.

Η ηµέρα αυτή στοχεύει στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώµης για την προστασία των µελισσών, οι οποίες απειλούνται από τις εντατικές γεωργικές πρακτικές, τα φυτοφάρµακα και την κλιµατική αλλαγή, επηρεάζοντας άµεσα την βιοποικιλότητα και την επισιτιστική ασφάλεια.

Η µέλισσα, αυτό το µικρό, θαυµατουργό έντοµο, παίζει έναν ρόλο υψίστης σηµασίας για την επιβίωση του ανθρώπου, συµβάλλοντας καθοριστικά στην διατροφή, την οικονοµία και την οικολογική ισορροπία.

Μέλισσες του Αµαζονίου: τα πρώτα έντοµα µε νοµικά δικαιώµατα

Οι άκεντρες µέλισσες του Αµαζονίου έγιναν τα πρώτα έντοµα στον κόσµο µε κατοχυρωµένα νοµικά δικαιώµατα.

Πρόκειται για ιθαγενή είδη, που βρίσκονται στον Περουβιανό Αµαζόνιο και θεωρούνται βασικοί επικονιαστές του τροπικού δάσους, στηρίζοντας την βιοποικιλότητα και την υγεία των οικοσυστηµάτων.

Οι µέλισσες αυτές υπάρχουν στον Αµαζόνιο εδώ και χιλιάδες χρόνια και σε αντίθεση µε τις ευρωπαϊκές µέλισσες, δεν διαθέτουν λειτουργικό κεντρί και είναι λιγότερο επιθετικές.

Οι µέλισσες χωρίς κεντρί είναι υπεύθυνες για την επικονίαση περισσοτέρων από το 80% των φυτών της περιοχής, συµπεριλαµβανοµένων καλλιεργειών ζωτικής σηµασίας για την τοπική οικονοµία, όπως το κακάο, ο καφές και το αβοκάντο.

Βρίσκονται όµως αντιµέτωπες µε πολλαπλές απειλές: την κλιµατική αλλαγή, την αποψίλωση των δασών, τα φυτοφάρµακα αλλά και τις ευρωπαϊκές µέλισσες.

Με το µέλλον να διαγράφεται απειλητικό, επιστήµονες και ακτιβιστές δίνουν αγώνα για να συµπεριλάβουν τις µέλισσες χωρίς κεντρί στην λίστα µε τα απειλούµενα είδη.

Σε µια απόφαση – ορόσηµο για τα δικαιώµατα της φύσης, οι δήµοι Satipo και Nauta του Περού, τον Οκτώβριο του 2025, αναγνώρισαν το δικαίωµα στις µέλισσες χωρίς κεντρί (Meliponini) «να υπάρχουν, να ευηµερούν και να ζουν σε ένα περιβάλλον χωρίς ρύπανση».

Προβλέπεται επίσης, ότι µπορούν να εκπροσωπούνται νοµικά ενώπιον αρχών και δικαστηρίων σε περίπτωση που απειληθούν ή υποστούν βλάβη.

Η αναγνώριση των δικαιωµάτων τους, δεν αφορά µόνο στην προστασία του είδους αλλά είναι και µια νέα προσέγγιση στην σχέση ανθρώπου και φύσης, µε στόχο ένα πιο βιώσιµο µέλλον.

Οι µέλισσες φροντίζουν τα οικοσυστήµατα

Οι µέλισσες είναι οι σηµαντικότεροι επικονιαστές και παίζουν σηµαντικό ρόλο στην διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας και της βιοποικιλότητας στην φύση.

Σύµφωνα µε τον Οργανισµό Τροφίµων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), oι 87 από τις 124 κύριες καλλιέργειες παγκοσµίως εξαρτώνται από την επικονίαση, µε κύριους φορείς τις µέλισσες.

Αν και τα βασικά δηµητριακά (σιτάρι, ρύζι, καλαµπόκι) επικονιάζονται από τον άνεµο, οι µέλισσες είναι υπεύθυνες για την παραγωγή των περισσοτέρων φρούτων (µήλα, κεράσια, φράουλες, κ.ά.), λαχανικών (ντοµάτες, κολοκυθάκια, αγγούρια), ξηρών καρπών (αµύγδαλα, καρύδια), ελαιούχων σπόρων (ηλίανθος, ελαιοκράµβη).

Χωρίς αυτές θα χανόταν µια µεγάλη ποικιλία τροφίµων, όπως πατάτες, πιπεριές, καφές, κολοκύθες, καρότα, µήλα, αµύγδαλα και ντοµάτες.

Επίσης, επειδή οι µέλισσες συλλέγουν «δεδοµένα» (γύρη, νέκταρ, νερό) από µια «ακτίνα δράσης» περίπου 1,5 χιλιοµέτρου γύρω από την κυψέλη, λειτουργούν ως «κινητοί δειγµατολήπτες» και µας δίνουν πληροφορίες για την ποιότητα του περιβάλλοντος.

Αν το περιβάλλον είναι επιβαρυµένο µε φυτοφάρµακα, βαρέα µέταλλα ή άλλους ρύπους, οι µέλισσες πεθαίνουν ή εµφανίζουν αλλαγές στην συµπεριφορά τους, «προειδοποιώντας» µας για τον κίνδυνο.

Οι επιστήµονες µπορούν να εντοπίσουν τι είδους χηµικά υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή, αναλύοντας την γύρη ή τις ίδιες τις µέλισσες.

Οι ευεργετικές ιδιότητες του µελιού

Από αρχαιοτάτων χρόνων, το µέλι θεωρείται ένας φυσικός θησαυρός και σήµερα πληθώρα επιστηµονικών µελετών επιβεβαιώνουν τις ευεργετικές του ιδιότητες.

Το αγνό µέλι ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστηµα, τονώνει τον οργανισµό, επουλώνει τα τραύµατα, συµβάλλει στην καλή υγεία του γαστρεντερικού, αντιµετωπίζει τον πονόλαιµο και τον βήχα, καταπολεµά την δυσάρεστη αναπνοή, συµβάλλει στην σωστή λειτουργία της καρδιάς και είναι ελιξίριο οµορφιάς χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά του σε αντιοξειδωτικά.

Επίσης, χάρη στην περιεκτικότητά του σε σίδηρο, συµβάλλει στην γρηγορότερη αποκατάσταση σε περιπτώσεις αναιµίας.

Το µέλι ενισχύει την παραγωγή µελατονίνης και µία κουταλιά του γλυκού µέλι πριν τον ύπνο, καταπραΰνει το νευρικό σύστηµα και µειώνει το στρες.

Το ελληνικό µέλι

Το ελληνικό µέλι κατέχει ξεχωριστή θέση στην µεσογειακή διατροφή και έχει κερδίσει την διεθνή αναγνώριση, λόγω των ιδιαίτερων ποιοτικών χαρακτηριστικών του, καθώς είναι πιο πυκνό και πλούσιο σε αρωµατικές ουσίες και θρεπτικά συστατικά.

Σε αυτό συµβάλλουν οι ευνοϊκές κλιµατικές συνθήκες, καθώς και η πλούσια και ποιοτική µελισσοκοµική χλωρίδα της Ελλάδος.

Το µέλι είναι τρόφιµο ευάλωτο σε πρακτικές απάτης – νοθείας, γι’ αυτό πρέπει να προτιµάµε συσκευασµένα προϊόντα µε ετικέτα από επώνυµους παραγωγούς.

Οι πιο συνηθισµένες παραπλανητικές πρακτικές είναι:

α) η ψευδής δήλωση της βοτανικής προέλευσης (π.χ. διάθεση ανθόµελου ως θυµαρίσιο)

β) η ψευδής γεωγραφική προέλευση (π.χ. διάθεση εισαγόµενου ως ελληνικό)

γ) η προσθήκη εξωγενών σακχάρων (π.χ. ισογλυκόζη).

Όταν αγοράζουµε µέλι, προσέχουµε την ετικέτα καθώς είναι υποχρεωτικό να αναγράφεται η χώρα προέλευσης.

Επίσης, η πολύ χαµηλή τιµή συχνά σηµαίνει νοθεία.

Το Μέλι Ελάτης Μαινάλου Βανίλια και το Πευκοθυµαρόµελο Κρήτης αποτελούν δύο από τα πιο σπάνια, ποιοτικά και πιστοποιηµένα (ΠΟΠ) ελληνικά µέλια.

Πηγές:

• Khalifa, S.A.M. et al. (2021).Overview of Bee Pollination and Its Economic Value for Crop Production. Insects. 2021 Jul 31;12(8):688. doi: 10.3390/insects12080688.
• Klein, A. M. et al. (2007).Importance of pollinators in changing landscapes for world crops. Proceedings of the Royal Society B, 274, 303–313.