Κράτος Δικαίου: Η Ελλάδα δεν χρειάζεται µόνο επενδύσεις, χρειάζεται θεσµούς που λειτουργούν

Tου ΑΝΔΡΕΑ ΒΟΡΥΛΛΑ *

Το κράτος δικαίου δεν αποτελεί µια αφηρηµένη νοµική έννοια ούτε µια συζήτηση που αφορά µόνο δικαστές και νοµικούς. Αφορά την καθηµερινότητα του πολίτη, την εµπιστοσύνη στους θεσµούς, την προστασία των δικαιωµάτων, αλλά και την ίδια την οικονοµική ανάπτυξη της χώρας. Μια δηµοκρατία είναι πραγµατικά ισχυρή όταν ο πολίτης γνωρίζει ότι οι κανόνες εφαρµόζονται σε όλους και ότι η Δικαιοσύνη λειτουργεί ανεξάρτητα, αποτελεσµατικά και χωρίς αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.

Και εδώ η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει σοβαρό πρόβληµα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην Έκθεση για το Κράτος Δικαίου του 2026, αναγνωρίζει βελτιώσεις, επισηµαίνει όµως ότι η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών παραµένει σοβαρή πρόκληση. Στις πρωτοβάθµιες αστικές και εµπορικές υποθέσεις ο χρόνος διεκπεραίωσης το 2024 ήταν 737 ηµέρες, ο µεγαλύτερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτό δεν είναι απλώς δικαστικό πρόβληµα. Είναι κοινωνικό και οικονοµικό. Πώς θα προσελκύσουµε σοβαρές παραγωγικές επενδύσεις όταν µια σύνθετη εµπορική διαφορά µπορεί να χρειαστεί χρόνια µέχρι να κριθεί οριστικά; Χρειαζόµαστε πραγµατική εξειδίκευση στην εκδίκαση εµπορικών διαφορών, επαρκές προσωπικό, ψηφιοποίηση και δραστικό περιορισµό των καθυστερήσεων. Η ασφάλεια δικαίου είναι εξίσου σηµαντική µε τη φορολογία και την ταχύτητα αδειοδότησης.

Υπάρχει όµως και µια δεύτερη, βαθύτερη διάσταση: η εµπιστοσύνη των πολιτών στους θεσµούς.

ΟΠΕΚΕΠΕ

Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ αποτελεί χαρακτηριστική δοκιµασία. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ερευνήσει καταγγελλόµενες πρακτικές απάτης και παρεµβάσεων στη διαχείριση ευρωπαϊκών αγροτικών ενισχύσεων. Τον Ιούλιο του 2026 ανακοίνωσε την παραποµπή 22 κατηγορουµένων, µεταξύ των οποίων πρώην υψηλόβαθµα στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ και τέσσερις εν ενεργεία βουλευτές, µε το τεκµήριο αθωότητας να ισχύει για όλους. Ακόµη πιο ανησυχητικό θεσµικά είναι ότι η ίδια η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας είχε προηγουµένως εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για εξελίξεις που, κατά την EPPO, επηρέαζαν την ανεξάρτητη και αποτελεσµατική λειτουργία της στην Ελλάδα.

Τα Τέµπη αποτελούν µια διαφορετική, αλλά εξίσου κρίσιµη υπόθεση. Πενήντα επτά άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στις 28 Φεβρουαρίου 2023. Η απόδοση των ποινικών ευθυνών ανήκει αποκλειστικά στη Δικαιοσύνη και δεν πρέπει να προκαταλαµβάνεται. Όµως µια Πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει ότι κάθε πτυχή µιας τέτοιας τραγωδίας διερευνάται πλήρως, χωρίς σκιές και χωρίς καθυστερήσεις. Τρία χρόνια µετά την τραγωδία, ζητήµατα σχετικά µε τη διερεύνηση και τα δικαιώµατα των οικογενειών εξακολουθούσαν να τίθενται ακόµη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Και υπάρχει η υπόθεση των παράνοµων παρακολουθήσεων. Τον Φεβρουάριο του 2026 τέσσερα πρόσωπα καταδικάστηκαν για παραβίαση του απορρήτου τηλεφωνικών επικοινωνιών και παράνοµη πρόσβαση σε προσωπικά δεδοµένα και συνοµιλίες, εξέλιξη που οδήγησε σε νέα συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα. Το απόρρητο των επικοινωνιών δεν µπορεί να αντιµετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτηµα. Αποτελεί θεµελιώδη εγγύηση µιας δηµοκρατικής Πολιτείας.

Μεταρρυθµίσεις

Η κυβέρνηση δικαιούται να επικαλείται τις µεταρρυθµίσεις που έχει πραγµατοποιήσει στη Δικαιοσύνη και οι θετικές αλλαγές πρέπει να αναγνωρίζονται. Όµως οι µεταρρυθµίσεις κρίνονται τελικά από το αποτέλεσµα: από την ταχύτητα απονοµής της Δικαιοσύνης, τη διαφάνεια, την αποτελεσµατικότητα των ελέγχων και κυρίως από την εµπιστοσύνη που εµπνέουν οι θεσµοί στον πολίτη.

Η κριτική, όµως, από µόνη της δεν αρκεί. Χρειάζονται συγκεκριµένες θεσµικές παρεµβάσεις. Πρώτον, προτείνουµε τη δηµιουργία εξειδικευµένων εµπορικών τµηµάτων ή δικαστηρίων, στελεχωµένων µε δικαστές µε ειδική γνώση σε σύνθετες εταιρικές, επενδυτικές και χρηµατοοικονοµικές διαφορές, ώστε οι υποθέσεις αυτές να κρίνονται ταχύτερα και µε µεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου, ενισχύοντας ουσιαστικά την επενδυτική ασφάλεια.

Δεύτερον, απαιτείται ένα Εθνικό Σχέδιο Επιτάχυνσης της Δικαιοσύνης, µε συγκεκριµένους και µετρήσιµους στόχους για τη µείωση του χρόνου έκδοσης αποφάσεων, πλήρη ψηφιοποίηση της δικαστικής διαδικασίας, κάλυψη των κενών σε δικαστές και δικαστικούς υπαλλήλους, αποµάκρυνση των ακατάλληλων δικαστών και ετήσια δηµόσια αξιολόγηση των αποτελεσµάτων.

Τρίτον, στο πλαίσιο της επόµενης συνταγµατικής αναθεώρησης, πρέπει να ανοίξει ουσιαστικά η συζήτηση για την περαιτέρω θεσµική θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, µε αποσύνδεση της επιλογής της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων από την εκάστοτε Κυβέρνηση. Προτείνουµε ο Πρόεδρος του Αρείου Πάγου να εκλέγεται από το ίδιο το δικαστικό σώµα, µεταξύ δικαστικών λειτουργών που πληρούν αυστηρά και αντικειµενικά κριτήρια, και αντίστοιχη θεσµική πρόβλεψη να εξεταστεί για την ηγεσία των άλλων ανώτατων δικαστηρίων.

Στόχος πρέπει να είναι µια Δικαιοσύνη πραγµατικά ανεξάρτητη, αλλά και αποτελεσµατική: να προστατεύει τον πολίτη, να ελέγχει την εξουσία και να παρέχει στις επιχειρήσεις την ασφάλεια δικαίου που χρειάζονται. Γιατί κράτος δικαίου χωρίς έγκαιρη και αποτελεσµατική Δικαιοσύνη υπάρχει µόνο στα χαρτιά.

*Βουλευτής Β2 Δυτικού Τοµέα Αθηνών µε τη ΝΙΚΗ