Δεκαπενταύγουστος – Γεύσεις από όλη την Ελλάδα

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαμποπούλου

Ο Δεκαπενταύγουστος (η Κοίµηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου) ονοµάζεται στην λαϊκή παράδοση «Πάσχα του Καλοκαιριού» διότι είναι η µεγαλύτερη γιορτή για την Παναγία.

Εορτάζεται µε µεγάλες δοξασίες σε όλη την Ελλάδα, µε λαµπρότητα, προσκυνήµατα και πανηγύρια, θυµίζοντας την ατµόσφαιρα του Πάσχα.

Μαρία, Μάριος, Δέσποινα, Παναγιώτης, Γιώτα, Παρθενόπη έχουν την τιµητική τους και σίγουρα δεν υπάρχει σπίτι που να µην έχει, τουλάχιστον, έναν εορτάζοντα.

Η Παναγία έχει λάβει εκατοντάδες ονόµατα και προσωνύµια, ανάλογα µε την θέση που βρέθηκε η εικόνα της ή ανάλογα µε τα θαύµατα που έχει κάνει.

Έτσι, συναντάµε την Παναγιά Κανάλα στην Κύθνο, την Εκατονταπυλιανή στην Πάρο, την Παντάνασσα στην Πάτρα και τον Μυστρά, την Κρεµαστή στην Ρόδο και στον Πύργο, την Σουµελά στην Βέροια και πολλές άλλες.

Σε κάθε περιοχή της Ελλάδος υπάρχει και µια εκκλησία αφιερωµένη στην Παναγία, η οποία εορτάζεται µε ξεχωριστό τρόπο.

Τελετές και δοξασίες συνοδεύουν τις θαυµατουργές εικόνες οι οποίες περιφέρονται µε τιµές και µουσική, διοργανώνονται θρησκευτικά πανηγύρια και πολύ συχνά το έθιµο επιβάλλει και σφάξιµο αρνιών.

Τα πανηγύρια συνθέτουν µαζί µε άλλες παραδοσιακές πρακτικές και τελετουργίες την ιδιαίτερη συλλογική ταυτότητα κάθε τόπου.

Επίσης, διατηρούν τους δεσµούς των ντόπιων µε συγγενείς και φίλους που έχουν «µεταναστεύσει» στα µεγάλα αστικά κέντρα κι επιστρέφουν στον τόπο τους τα καλοκαίρια για να δουν τους δικούς τους, να γευτούν παραδοσιακά φαγητά και να χορέψουν όλοι µαζί.

Τα πανηγύρια του Δεκαπενταύγουστου

Τα πανηγύρια του Δεκαπενταύγουστου αποτελούν πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες από πολλά διαφορετικά µέρη της Ελλάδος και του εξωτερικού.

Σε πλατείες, σε προαύλια εκκλησιών και σε άλλους ανοιχτούς χώρους στήνονται µεγάλα τραπέζια, ενώ ποτά και φαγητά προσφέρονται σε αφθονία και ο κόσµος χορεύει µέχρι το πρωί στους ρυθµούς που παίζουν δεξιοτέχνες οργανοπαίχτες παραδοσιακών τραγουδιών.

Το κρασί ρέει άφθονο, ενώ κάθε πανηγύρι, ανάλογα µε την περιοχή, έχει και τα δικά του τοπικά εδέσµατα.

Στα περισσότερα µέρη της Ελλάδος, ο «πρωταγωνιστής» των πανηγυριώτικων φαγητών είναι το βραστό «χοντρό» κρέας, δηλαδή τα ζώα µεγάλης ηλικίας όπως η προβατίνα, η γίδα γκιόσα, το ζυγούρι, που ετοιµάζονται µέσα σε µεγάλα καζάνια.

Στα πανηγύρια της Αττικής, της Στερεάς Ελλάδος και της κεντρικής Εύβοιας «κυριαρχεί» το στιφάδο, συνήθως µε µοσχάρι, ενώ στα πανηγύρια της Παναγιάς στην Λέσβο και στην Σάµο, ετοιµάζουν το «κισκέκι», ένα παραδοσιακό µικρασιάτικο φαγητό από σιτάρι, ρεβίθια και κρέας (συχνά µοσχάρι ή γίδα).

Σε πολλές περιοχές της Θεσσαλίας, τον Δεκαπενταύγουστο µαγειρεύουν το κρέας µαζί µε σιτάρι. Το άµυλο από το σιτάρι χυλώνει και δίνει στο φαγητό µια µοναδική, πλούσια υφή και γεύση.

Στην Πελοπόννησο, οι σουβλιστές γουρνοπούλες βρίσκονται στο επίκεντρο, ενώ σε πολλά πανηγύρια, κυρίως στο Αιγαίο, ετοιµάζουν µεγάλες ποσότητες από «πατατάτο», ένα παραδοσιακό, γιορτινό φαγητό µε κατσικίσιο ή αιγοπρόβειο κρέας µαγειρεµένο κοκκινιστό στην κατσαρόλα µαζί µε πατάτες, σε σιγανή φωτιά.

Στην Κρήτη, το παραδοσιακό πιλάφι είναι ένα από τα πιάτα που δεν λείπει από κανένα τραπέζι και η παρασκευή του συνήθως γίνεται σε µεγάλα καζάνια.

Στα Χανιά, µαζί µε το κόκκινο κρέας, προσθέτουν στην κατσαρόλα και κόκορα ή κοτόπουλο.

Το βραστό κρέας συνοδεύεται πάντα µε πιλάφι και σε πολλές περιπτώσεις και µε γιαούρτι.

Φυσικά από το τραπέζι δεν λείπουν ποτέ τα χόρτα, τα καλτσούνια µε τυρί, οι κρεατόπιτες, το κρασί, η τσικουδιά και το ρακόµελο.

Στην Εύβοια και συγκεκριµένα στο χωριό Οξύλιθος, οι κάτοικοι καλωσορίζουν τους επισκέπτες σερβίροντάς τους παραδοσιακό στιφάδο. Το έθιµο είναι πολύ παλιό και τηρήθηκε ακόµη και στην Κατοχή, έστω κι αν τότε φτιάχνονταν µε ό,τι υλικά ήταν διαθέσιµα.

Στην Κέρκυρα, στο γιορτινό τραπέζι πρωταγωνιστεί η παστιτσάδα µε κόκορα, η οποία έρχεται πρώτη στην προτίµηση των επισκεπτών κατά τον Δεκαπενταύγουστο, ενώ συνηθίζεται σε πολλά πανηγύρια να ψήνονται και αρνιά, καθώς η συγκεκριµένη γιορτή θεωρείται το «Μικρό Πάσχα του καλοκαιριού».

Σε πολλά νησιά των Κυκλάδων, µαγειρεύεται παραδοσιακά το «Κυκλαδίτικο ρόστο» δηλαδή χοιρινό µαγειρεµένο µε κόκκινη σάλτσα, κρασί και σκόρδο.

Χοιρινό ρόστο µε δεντρολίβανο και µπύρα, συναντάται και στην Κεφαλλονιά, καθώς και στην Κύπρο το οποίο παρασκευάζεται µε πολλά είδη κρέατος, κυρίως µε κυνήγι.

Σε κάποιες περιοχές της χώρας, οι γαστρονοµικές συνήθειες διαφέρουν, παραδείγµατος χάριν, στην Χαλκιδική αυτή την ηµέρα γιορτάζουν µε ψητές σαρδέλες στα κάρβουνα, στο Μεσολόγγι κάνουν κέφαλο γεµιστό ενώ σε παραλιακά χωριά της Λέσβου σερβίρουν παστά και κολιούς στον φούρνο µε ντοµάτα και ρίγανη.