Θερινά σινεµά µ’ αγιόκληµα και γιασεµιά

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Τα θερινά σινεµά στην Ελλάδα έκαναν την εµφάνισή τους στις αρχές του 20ού αιώνα.

Αρχικά, επρόκειτο για αυτοσχέδιες κατασκευές, όπως ένα απλό σεντόνι κρεµασµένο σε µια πλατεία ή µια αυλή ξενοδοχείου, φωτισµένο από έναν προβολέα.

Ο πρώτος θερινός κινηµατογράφος άνοιξε στο Ζάππειο το 1903 και την επόµενη χρονιά η «Δεξαµενή».

Τα θερινά σινεµά στην Αθήνα το 1907 ήταν περίπου 30 και τις δεκαετίες ’60 και ’70 που ήταν η «χρυσή εποχή» του κινηµατογράφου, έφτασαν να λειτουργούν 542 κινηµατογράφοι.

Ήταν συνήθως φωλιασµένα σε γειτονιές, ταράτσες ή κρυµµένα σε καταπράσινους κήπους.

Ασβεστωµένοι τοίχοι, κεραµίδια και πέργκολες µε βουκαµβίλιες και αγιόκληµα, δηµιουργούσαν µια οικεία, σχεδόν σπιτική, ατµόσφαιρα.

Άνθρωποι από διάφορα κοινωνικά στρώµατα µαζεύονταν για να δουν ταινίες του ελληνικού ή ξένου κινηµατογράφου, συµµετέχοντας, σχολιάζοντας και γελώντας µε την δράση.

Το σινεµά ήταν κάτι παραπάνω από ψυχαγωγία και κάθε προβολή ήταν µια µικρή γιορτή.

Λεµονάδες, πορτοκαλάδες, γκαζόζες, βυσσινάδες, µπιράλ, τσιπς, σάµαλι, κοκ, πασατέµπος και ηλιόσποροι, ποπ κορν, γλυκίσµατα και παγωτά, αναµειγνύονται στις θερινές µας αναµνήσεις µε ευωδιές γιασεµιού, καπνούς από τσιγάρο στο φως του προβολέα, µατιές στο φεγγάρι, χαλίκια κάτω από τα πόδια κι εκείνη την ελευθερία που δεν έχουν οι κλειστές αίθουσες!

Ο πασατέµπος ήταν ο απόλυτος «βασιλιάς», µαζί µε το στραγάλι και το σπάσιµο του κελύφους δηµιουργούσε το χαρακτηριστικότερο «ηχητικό χαλί» της προβολής!

Το θερινό σινεµά σήµερα

Στα τέλη του 1980, η άνοδος της τηλεόρασης, η εµφάνιση των βίντεο κλαµπ και η έντονη οικοδοµική δραστηριότητα -που περιόρισε τους υπαίθριους χώρους- οδήγησαν πολλά θερινά σινεµά στο κλείσιµο.

Η «χρυσή εποχή» φαινόταν να σβήνει αλλά ο ελληνικός θερινός κινηµατογράφος αποδείχθηκε ανθεκτικός και σήµερα αποτελεί προστατευόµενο πολιτιστικό θεσµό.

Το Υπουργείο Πολιτισµού, τον Μάιο του 2017 υλοποίησε την Σύµβαση της UNESCO (2003), καταχωρώντας το θερινό σινεµά ως στοιχείο συλλογικής µνήµης και ζώσας παράδοσης, αναγνωρίζοντάς το ως αναπόσπαστο κοµµάτι του αστικού πολιτισµού της χώρας µας.

Σήµερα, λειτουργούν περίπου 150 µε 160 θερινοί κινηµατογράφοι, µε την πλειονότητα να βρίσκονται στο λεκανοπέδιο Αττικής.

Εµβληµατικοί χώροι όπως το Cine Paris στην Πλάκα, µε την εκπληκτική του θέα στην Ακρόπολη, ή το Cine Thissio, φωλιασµένο κοντά σε αρχαιότητες, είναι παγκοσµίως γνωστοί για το απαράµιλλο σκηνικό τους.

Το CNN έχει συµπεριλάβει το Cine Thissio στους καλύτερους κινηµατογράφους παγκοσµίως, ξεχωρίζοντάς το για την απρόσκοπτη θέα στον φωτισµένο Παρθενώνα.

Ο έναστρος ουρανός, τα αρώµατα των λουλουδιών και το δροσερό αεράκι δηµιουργούν ένα ιδανικό σκηνικό και όσο το καλοκαίρι προχωρά, µάς προσκαλεί όλους, µικρούς και µεγάλους, να µοιραστούµε την διαχρονική γοητεία του θερινού σινεµά!

Το «καλαµπόκι που σκάει»

Αγαπηµένο σνακ του κινηµατογράφου και της ψυχαγωγίας, το «καλαµπόκι που σκάει» έχει ιστορία χιλιάδων ετών και τα αρχαιολογικά ευρήµατα δείχνουν προς το Περού σχεδόν 7.000 πριν.

Στα τέλη του 19ου αιώνα το συναντούσες παντού, σε χώρους ψυχαγωγίας, όπως τσίρκο και πανηγύρια.

Εξαίρεση αποτελούσαν τα θέατρα και οι κινηµατογραφικές αίθουσες, καθώς οι υπεύθυνοι θεωρούσαν ότι ο θόρυβος από το µασούληµα θα αποσπούσε τους θεατές – ήταν η εποχή του βωβού κινηµατογράφου.

Επίσης, ήθελαν να προστατεύσουν τα όµορφα χαλιά και τις µοκέτες από το πεσµένο ποπ κορν.

Το κραχ του 1929 και η Μεγάλη Ύφεση όµως άλλαξαν τα δεδοµένα.

Το κοινό πήγαινε στον κινηµατογράφο για να ψυχαγωγηθεί χωρίς να χαλάσει πολλά χρήµατα και το ποπ κορν ήταν µία από τις ελάχιστες «πολυτέλειες».

Στην αρχή, οι θεατές έφερναν κρυφά ποπ κορν στις αίθουσες, που αγόραζαν από πλανόδιους πωλητές, αγνοώντας την απαγορευτική σήµανση.

Στη συνέχεια όµως, οι αιθουσάρχες κατάλαβαν ότι στους δύσκολους καιρούς το ποπ κορν θα µπορούσε να τους αποφέρει πρόσθετα κέρδη κι έτσι αγόρασαν δικές τους µηχανές.

Λέγεται µάλιστα, πως σε αρκετές περιπτώσεις τα επιπλέον κέρδη που απέφερε, έσωσαν τους κινηµατογράφους από την οικονοµική κατάρρευση.

Το ποπ κορν έχει διατροφικά οφέλη, αποτελεί πηγή φυτικών ινών, αντιοξειδωτικών και βιταµινών, χωρίς περιττά λιπαρά, εφόσον µαγειρεύεται σωστά!

Στην Ελλάδα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πολυάριθµες τοπικές ονοµασίες του ποπ κορν.

Οι κάτοικοι το έχουν βαπτίσει µε ευφάνταστα ονόµατα που παραπέµπουν στον ήχο που κάνει όταν σκάει το καλαµπόκι!

Από «Πατλάκια» στην Δράµα, την Ξάνθη, την Κοµοτηνή, «Κουκουφρίκες» στην Βοιωτία, «Τσατ πατ» στην Καβάλα, «Σκασµούθρες» στην Εύβοια, «Φραγκοκύτταρα» στην Κάλυµνο, «Παπαδίτσες» στα Ιωάννινα και «Κοκονέλες», στην Κέρκυρα.

* Γεωπόνος,
Τεχνολόγος τροφίµων, Γ.Π.Α.