Η οικονοµία σε τροχιά χαµένων ευκαιριών – Φοροεισπρακτική διαχείριση, καθυστερήσεις στο Ταµείο Ανάκαµψης και η απουσία εθνικής στρατηγικής

Tου ΑΝΔΡΕΑ ΒΟΡΥΛΛΑ *

Η ελληνική οικονοµία βρίσκεται σε ένα κρίσιµο σταυροδρόµι. Από τη µία πλευρά, οι διεθνείς εξελίξεις δηµιουργούν ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, αυξάνοντας το κόστος ενέργειας και επιβαρύνοντας την καθηµερινότητα των πολιτών. Από την άλλη, η εσωτερική οικονοµική πολιτική της κυβέρνησης δείχνει να αδυνατεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της συγκυρίας, επιλέγοντας µια λογιστική και φοροεισπρακτική προσέγγιση αντί µιας στρατηγικής ανάπτυξης µε µακροπρόθεσµο ορίζοντα.

Η σύγκλιση αυτών των δύο παραγόντων –εξωτερικών πιέσεων και εσωτερικών αδυναµιών– δηµιουργεί ένα εκρηκτικό µείγµα που απειλεί να υπονοµεύσει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονοµίας τα επόµενα χρόνια.

Ο πόλεµος, η ενεργειακή κρίση και η κυβερνητική αδράνεια

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η πολεµική αντιπαράθεση που επηρεάζει τις αγορές ενέργειας έχουν ήδη οδηγήσει σε αυξήσεις στις τιµές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι αυξήσεις αυτές µεταφέρονται άµεσα στην πραγµατική οικονοµία: στα καύσιµα, στις µεταφορές, στην παραγωγή και τελικά στις τιµές των βασικών αγαθών. Ο πληθωρισµός, έτσι, αποκτά ευρύτερα χαρακτηριστικά και πλήττει ιδιαίτερα τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.

Σε µια τέτοια συγκυρία, θα περίµενε κανείς από την κυβέρνηση µια αποφασιστική και εµπροσθοβαρή πολιτική παρέµβαση. Αντί αυτού, τα µέτρα που ανακοινώθηκαν αποδεικνύονται περιορισµένα, αποσπασµατικά και προσωρινού χαρακτήρα. Με έναν µικρό δηµοσιονοµικό χώρο των 300 εκατ. ευρώ, επιχειρείται η αντιµετώπιση µιας κρίσης µε βαθιά και παρατεταµένα χαρακτηριστικά. Τα µέτρα που ανακοίνωσε η Κυβέρνηση δείχνουν ότι αφενός δεν θέλει να λάβει σοβαρά µέτρα στήριξης της κοινωνίας και αφετέρου θέλει να παραπλανήσει επικοινωνιακά τους πολίτες, κάτι που είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα καταφέρει, γιατί η καθηµερινότητα των πολιτών γίνεται κάθε µέρα όλο και δυσκολότερη.

Το βασικό πρόβληµα δεν είναι µόνο το µέγεθος των µέτρων, αλλά και η φιλοσοφία τους. Η κυβέρνηση φαίνεται να αντιµετωπίζει την κρίση ως µια πρόσκαιρη διαταραχή και όχι ως µια δοµική πρόκληση που απαιτεί αλλαγή στρατηγικής.

Η φοροεισπρακτική λειτουργία του κράτους

Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά της τρέχουσας οικονοµικής πολιτικής είναι η έντονα φοροεισπρακτική της διάσταση. Σε περιόδους ακρίβειας, το κράτος αυξάνει τα έσοδά του µέσω της έµµεσης φορολογίας, κυρίως µέσω του ΦΠΑ. Όσο αυξάνονται οι τιµές, τόσο αυξάνονται και τα φορολογικά έσοδα, δηµιουργώντας µια στρεβλή κατάσταση όπου η επιβάρυνση των πολιτών µετατρέπεται σε δηµοσιονοµικό όφελος.

Η επιλογή της διατήρησης υψηλών συντελεστών ΦΠΑ και Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαµηλά και µεσαία εισοδήµατα. Η ακρίβεια στην Ελλάδα δεν είναι µόνο αποτέλεσµα διεθνών εξελίξεων, αλλά και συνέπεια της εσωτερικής φορολογικής πολιτικής.

Αντί να χρησιµοποιήσει τη φορολογική πολιτική ως εργαλείο ανακούφισης και τόνωσης της οικονοµίας, η κυβέρνηση επιλέγει να διατηρεί υψηλά επίπεδα έµµεσης φορολογίας, ενισχύοντας τη λογιστική διαχείριση των δηµοσίων οικονοµικών. Πρόκειται για µια επιλογή που ενδέχεται να εξυπηρετεί βραχυπρόθεσµους δηµοσιονοµικούς στόχους, αλλά υπονοµεύει τη µακροπρόθεσµη ανάπτυξη.

Λογιστική διαχείριση αντί για αναπτυξιακή στρατηγική

Η οικονοµική πολιτική της κυβέρνησης χαρακτηρίζεται από µια έντονη προσήλωση στους αριθµούς και τους δηµοσιονοµικούς δείκτες, χωρίς αντίστοιχη έµφαση στη διαρθρωτική ενίσχυση της οικονοµίας. Η ανάπτυξη που καταγράφεται δεν προέρχεται από ουσιαστική βελτίωση της παραγωγικότητας ή της ανταγωνιστικότητας, αλλά κυρίως από την κατανάλωση και τη ροή ευρωπαϊκών πόρων.

Αυτό σηµαίνει ότι πρόκειται για µια εύθραυστη ανάπτυξη, η οποία δεν στηρίζεται σε στέρεες βάσεις. Χωρίς αλλαγή του παραγωγικού µοντέλου, η ελληνική οικονοµία κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο χαµηλής προστιθέµενης αξίας και περιορισµένης εξωστρέφειας.

Η απουσία ενός συνεκτικού σχεδίου παραγωγικής ανασυγκρότησης αποτελεί ίσως το µεγαλύτερο έλλειµµα της κυβερνητικής πολιτικής.

Ταµείο Ανάκαµψης: ένα στοίχηµα που κινδυνεύει να χαθεί

Το Ταµείο Ανάκαµψης αποτελεί τη µεγαλύτερη αναπτυξιακή ευκαιρία για τη χώρα εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, τα διαθέσιµα στοιχεία δηµιουργούν σοβαρές αµφιβολίες για το κατά πόσο η Ελλάδα θα καταφέρει να αξιοποιήσει πλήρως τους διαθέσιµους πόρους.

Η κυβέρνηση καλείται να ολοκληρώσει 177 ορόσηµα µέχρι το τέλος Σεπτεµβρίου 2026, προκειµένου να εξασφαλίσει την εκταµίευση των σχετικών κονδυλίων. Το γεγονός ότι µεγάλο µέρος των απαιτούµενων ενεργειών έχει µετατεθεί στο τελευταίο διάστηµα εντείνει την ανησυχία.

Ακόµη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σηµαντικό µέρος των πόρων δεν έχει φτάσει στην πραγµατική οικονοµία. Περίπου 11,4 δισ. ευρώ παραµένουν ανεκµετάλλευτα, γεγονός που υποδηλώνει προβλήµατα στην απορροφητικότητα και στην υλοποίηση των έργων.

Η εικόνα που διαµορφώνεται είναι αυτή µιας κυβέρνησης που προσπαθεί να «τρέξει» στο τέλος της διαδροµής, επιχειρώντας να καλύψει καθυστερήσεις ετών σε λίγους µήνες. Αυτό όχι µόνο αυξάνει τον κίνδυνο απώλειας πόρων, αλλά και περιορίζει την ποιότητα των επενδύσεων, καθώς η πίεση του χρόνου οδηγεί σε βιαστικές επιλογές.

Η απώλεια ανταγωνιστικότητας

Η αδυναµία πλήρους αξιοποίησης του Ταµείου Ανάκαµψης δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ή διαχειριστικό ζήτηµα. Έχει άµεσες επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονοµίας.

Οι πόροι του Ταµείου προορίζονται για επενδύσεις σε κρίσιµους τοµείς, όπως η ψηφιοποίηση, η πράσινη µετάβαση και οι υποδοµές. Η καθυστέρηση ή η απώλειά τους σηµαίνει ότι η χώρα θα µείνει πίσω σε σχέση µε άλλες ευρωπαϊκές οικονοµίες που κινούνται πιο γρήγορα και πιο αποτελεσµατικά.

Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου ο ανταγωνισµός εντείνεται, η καθυστέρηση αυτή µπορεί να έχει µακροχρόνιες συνέπειες, επηρεάζοντας την παραγωγικότητα, τις εξαγωγές και τελικά το επίπεδο διαβίωσης των πολιτών.

Η απουσία εθνικού σχεδίου για την ενέργεια και τους φυσικούς πόρους

Ένα ακόµη κρίσιµο ζήτηµα είναι η απουσία ενός ολοκληρωµένου εθνικού σχεδίου για την αξιοποίηση των ενεργειακών και φυσικών πόρων της χώρας.

Η Ελλάδα διαθέτει σηµαντικές δυνατότητες σε πολλούς τοµείς: ανανεώσιµες πηγές ενέργειας, φυσικό αέριο, πετρέλαιο, αλλά και κρίσιµα ορυκτά και σπάνιες γαίες. Ωστόσο, δεν υπάρχει µια ενιαία στρατηγική που να συνδυάζει αυτούς τους τοµείς µε στόχο τη µεγιστοποίηση της οικονοµικής τους απόδοσης.

Αντίθετα, η πολιτική φαίνεται αποσπασµατική και χωρίς σαφή κατεύθυνση. Η ανάγκη για ένα νέο εθνικό στόχο είναι επιτακτική: ένα ολοκληρωµένο σχέδιο που θα συνδυάζει την εξόρυξη υδρογονανθράκων, την ανάπτυξη των ΑΠΕ και την αξιοποίηση των κρίσιµων πρώτων υλών.

Ένα τέτοιο σχέδιο θα µπορούσε να οδηγήσει σε σηµαντική αύξηση του ΑΕΠ, να δηµιουργήσει θέσεις εργασίας και να ενισχύσει τη γεωπολιτική θέση της χώρας. Η απουσία του, αντίθετα, συνιστά µια χαµένη ευκαιρία.

Χαµένες ευκαιρίες σε µια κρίσιµη περίοδο

Η σηµερινή συγκυρία, παρά τις δυσκολίες της, προσφέρει και σηµαντικές ευκαιρίες. Η ενεργειακή µετάβαση, η αναδιάρθρωση των εφοδιαστικών αλυσίδων και η διάθεση ευρωπαϊκών πόρων δηµιουργούν ένα µοναδικό παράθυρο για την ανασυγκρότηση της ελληνικής οικονοµίας.

Ωστόσο, η κυβέρνηση φαίνεται να µην αξιοποιεί αυτές τις ευκαιρίες στο βαθµό που απαιτείται. Η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασµού, οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων και η προσήλωση σε µια φοροεισπρακτική λογική περιορίζουν τις δυνατότητες της χώρας.

Αντί για µια επιθετική αναπτυξιακή πολιτική, παρατηρείται µια διαχειριστική προσέγγιση που εστιάζει στη διατήρηση της υφιστάµενης κατάστασης. Αυτό όµως δεν αρκεί σε ένα περιβάλλον που αλλάζει ραγδαία.

Συµπεράσµατα

Η ελληνική οικονοµία βρίσκεται αντιµέτωπη µε µια κρίσιµη καµπή. Οι διεθνείς εξελίξεις επιβαρύνουν την κατάσταση, αλλά το βασικό πρόβληµα παραµένει εσωτερικό: η απουσία µιας συνεκτικής, φιλόδοξης και µακροπρόθεσµης οικονοµικής στρατηγικής.

Η κυβέρνηση καλείται να εγκαταλείψει τη λογιστική διαχείριση και τη φοροεισπρακτική λογική και να προχωρήσει σε ουσιαστικές µεταρρυθµίσεις που θα ενισχύσουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα. Ωστόσο µε σχεδόν επτά χρόνια διακυβέρνηση από την ΝΔ, θεωρούµε µάλλον απίθανο να δούµε την αλλαγή που χρειάζεται η χώρα µας.

Η πλήρης αξιοποίηση του Ταµείου Ανάκαµψης, η µείωση της φορολογικής επιβάρυνσης, η στήριξη των νοικοκυριών και η διαµόρφωση ενός ολοκληρωµένου εθνικού σχεδίου για την ενέργεια και τους φυσικούς πόρους αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για µια βιώσιµη ανάπτυξη. Σε διαφορετική περίπτωση, η χώρα κινδυνεύει να χάσει µια ακόµη ιστορική ευκαιρία – µια ευκαιρία που δύσκολα θα επαναληφθεί.

* Βουλευτής Β2 Δυτικού Τοµέα Αθηνών µε τη ΝΙΚΗ