Αποθήκευση ενέργειας: Οι δύο όψεις του νομίσματος στην Ελλάδα και γιατί η Βουλγαρία δεν βλέπει οφέλη από τις μπαταρίες της

Η αποθήκευση ενέργειας βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για το μέλλον της ηλεκτρικής αγοράς στην Ελλάδα. Η ταχεία ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών έχει αυξήσει σημαντικά την παραγωγή καθαρής ενέργειας, ιδιαίτερα κατά τις μεσημεριανές ώρες, όταν η ζήτηση δεν επαρκεί πάντα για να απορροφήσει όλη την προσφορά. Το αποτέλεσμα είναι περικοπές παραγωγής, ακόμη και αρνητικές τιμές στη χονδρική αγορά.

Η κυβέρνηση έχει δεχθεί έντονη κριτική καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς για την καθυστέρηση στην ανάπτυξη έργων αποθήκευσης ενέργειας. Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ωστόσο, υπερασπίζεται την πολιτική που έχει ακολουθήσει, επισημαίνοντας ότι η εγκατάσταση μπαταριών δεν αποτελεί από μόνη της λύση για κάθε αγορά. Η εμπειρία της Βουλγαρίας δείχνει ότι η αποθήκευση μπορεί να έχει διαφορετικά αποτελέσματα, ανάλογα με το ενεργειακό μείγμα, τη ζήτηση και τις διασυνδέσεις κάθε χώρας.

Αποθήκευση ενέργειας: διαφορετικές στρατηγικές στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία

Η αποθήκευση ενέργειας έχει εξελιχθεί με πολύ διαφορετικούς ρυθμούς στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Βουλγαρία κινήθηκε ιδιαίτερα γρήγορα, εγκαθιστώντας περισσότερα από 6 GW μπαταριών. Πρόκειται για μια εξαιρετικά υψηλή ισχύ σε σχέση με το μέγεθος της εγχώριας αγοράς ηλεκτρισμού.

Η Ελλάδα, αντίθετα, διαθέτει σήμερα περίπου 700 MW εγκατεστημένης ισχύος σε μπαταρίες και προχωρά σταδιακά στην ανάπτυξη νέων έργων. Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι μέχρι το 2028 θα έχουν εγκατασταθεί συνολικά 3-4 GW συστημάτων αποθήκευσης. Παράλληλα, στο συνολικό δυναμικό θα πρέπει να συνυπολογιστούν η αντλησιοταμίευση, καθώς και οι μικρότερες μπαταρίες που συνδέονται με εγκαταστάσεις αυτοκατανάλωσης.

Σύμφωνα με τον υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκο Τσάφο, το συνολικό pipeline της χώρας μπορεί να ξεπεράσει τα 10 GW τα επόμενα χρόνια, εφόσον συμπεριληφθούν όλες οι μορφές αποθήκευσης. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει την ευελιξία του συστήματος και να περιορίσει την απώλεια πράσινης ενέργειας.

Γιατί οι μπαταρίες δεν έφεραν χαμηλότερες τιμές στη Βουλγαρία

Παρά τη μεγάλη εγκατεστημένη ισχύ, η Βουλγαρία δεν έχει δει μέχρι σήμερα τα αναμενόμενα οφέλη στη χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι οι μπαταρίες αυξάνουν τις τιμές κατά τις μεσημεριανές ώρες, χωρίς όμως να προκαλούν αντίστοιχη αποκλιμάκωση το απόγευμα, όταν η ζήτηση παραμένει υψηλή.

Η βασική αιτία σχετίζεται με τη σύνθεση του ενεργειακού μείγματος. Η Βουλγαρία δεν διαθέτει τόσο μεγάλη εγκατεστημένη ισχύ φωτοβολταϊκών όσο η Ελλάδα. Επομένως, δεν υπάρχει αρκετή φθηνή ηλιακή ενέργεια για να φορτίζουν οι μπαταρίες σε ώρες υπερπαραγωγής. Όταν οι μπαταρίες φορτίζουν από την αγορά, αυξάνουν τη ζήτηση και, κατά συνέπεια, μπορούν να οδηγήσουν σε υψηλότερες τιμές.

Επιπλέον, σημαντικό μέρος της ενέργειας που αποθηκεύεται στη Βουλγαρία καταλήγει σε εξαγωγές, κυρίως προς τη Ρουμανία. Έτσι, η αποθήκευση δεν λειτουργεί απαραίτητα ως εργαλείο εξισορρόπησης της εγχώριας αγοράς. Όπως έχει επισημάνει ο κ. Τσάφος, οι μπαταρίες είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές όταν υπάρχει πλεονάζουσα και χαμηλού κόστους ενέργεια. Όταν αυτή η προϋπόθεση δεν υφίσταται, η λειτουργία τους μπορεί να αυξήσει αντί να μειώσει την τιμή.

Η διαφορά αποτυπώνεται και στις τιμές χονδρικής. Η βουλγαρική αγορά εμφανίζεται περίπου 50 ευρώ ακριβότερη από την ελληνική, γεγονός που δείχνει ότι η μεγάλη ανάπτυξη μπαταριών δεν εγγυάται αυτόματα φθηνότερο ηλεκτρισμό.

Η ελληνική αγορά πληρώνει το κόστος της έλλειψης αποθήκευσης

Στην Ελλάδα, η περιορισμένη αποθήκευση ενέργειας επηρεάζει ήδη έντονα τους παραγωγούς φωτοβολταϊκών. Όταν η παραγωγή ξεπερνά τη ζήτηση, οι διαχειριστές του δικτύου αναγκάζονται να περικόψουν μέρος της διαθέσιμης ενέργειας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τιμές στη χονδρική αγορά γίνονται αρνητικές, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί να επιβαρύνονται οικονομικά.

Η πρόσφατη άνοδος της χονδρικής τιμής βελτίωσε προσωρινά την κατάσταση, δεν εξάλειψε όμως το πρόβλημα. Πολλά έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία βγαίνουν προς πώληση, καθώς οι ιδιοκτήτες τους αντιμετωπίζουν αυξημένο λειτουργικό και χρηματοδοτικό κόστος. Χωρίς επαρκή αποθήκευση, η αξία της ηλιακής παραγωγής μειώνεται ακριβώς τις ώρες κατά τις οποίες παράγεται η μεγαλύτερη ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, κρίσιμο ζήτημα παραμένει η δυνατότητα του δικτύου να υποδεχθεί τα νέα έργα. Το υπουργείο βρίσκεται σε επαφές με τους διαχειριστές, προκειμένου να περιοριστούν οι καθυστερήσεις στις συνδέσεις και να δημιουργηθούν οι απαραίτητες υποδομές. Η ανάπτυξη μπαταριών χωρίς επαρκή χωρητικότητα δικτύου θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα σημεία συμφόρησης.

Το όφελος για τους καταναλωτές και οι προοπτικές

Για τους Έλληνες καταναλωτές, το πλεόνασμα της ηλιακής παραγωγής φαίνεται σήμερα να λειτουργεί εν μέρει ευεργετικά, ιδιαίτερα σε μια περίοδο έντονης ενεργειακής κρίσης. Τον Οκτώβριο, η μέση τιμή στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στα 179 ευρώ, αισθητά χαμηλότερα από τα 217 ευρώ στη Βουλγαρία, τα 225 ευρώ στη Ρουμανία και τα 223 ευρώ στην Ιταλία.

Η βασική διαφορά της ελληνικής αγοράς επόμενης ημέρας είναι η έντονη πτώση των τιμών κατά τις μεσημεριανές ώρες, όταν τα φωτοβολταϊκά παράγουν στο μέγιστο. Αντίστοιχο φαινόμενο δεν παρατηρείται με την ίδια ένταση στις γειτονικές αγορές. Οι χαμηλές μεσημεριανές τιμές συμβάλλουν στη συγκράτηση του ημερήσιου μέσου όρου, παρότι οι απογευματινές και βραδινές ώρες παραμένουν ακριβές.

Η συμβατική οικονομική λογική υποστηρίζει ότι η προσθήκη περισσότερης αποθήκευσης στην Ελλάδα θα αυξήσει κάπως τις τιμές το μεσημέρι, επειδή οι μπαταρίες θα απορροφούν μέρος της φθηνής ενέργειας. Ταυτόχρονα, όμως, θα απελευθερώνουν την αποθηκευμένη ενέργεια το απόγευμα και το βράδυ, μειώνοντας την πίεση στις ώρες υψηλής ζήτησης. Το συνολικό αποτέλεσμα αναμένεται να είναι θετικό, εφόσον η αποθήκευση λειτουργήσει σε συνδυασμό με την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών και την ενίσχυση των δικτύων.

Η αποθήκευση ενέργειας αποτελεί, επομένως, αναγκαίο εργαλείο για την ενεργειακή μετάβαση, αλλά όχι μια αυτόματη λύση για τη μείωση των τιμών. Η ελληνική περίπτωση έχει περισσότερες προϋποθέσεις επιτυχίας, χάρη στη μεγάλη παραγωγή φωτοβολταϊκών, όμως η τελική εικόνα θα εξαρτηθεί από τον σωστό σχεδιασμό, τις υποδομές και τον τρόπο λειτουργίας των μπαταριών. Το αν η αποθήκευση ενέργειας θα μετατραπεί σε πραγματικό όφελος για παραγωγούς και καταναλωτές θα φανεί στην πράξη, καθώς η χονδρική αγορά ηλεκτρισμού επηρεάζεται από πολλούς και συχνά απρόβλεπτους παράγοντες.