Βίκτορ Όρμπαν: Πώς ηττήθηκε στην Ουγγαρία ένας πανίσχυρος προπαγανδιστικός μηχανισμός

Οι Ούγγροι ψηφοφόροι απέρριψαν με συντριπτική πλειοψηφία την 16χρονη διακυβέρνηση του αυταρχικού ηγέτη Βίκτορ Όρμπαν, επιλέγοντας στη θέση του τον κάποτε πολιτικό του σύμμαχο, Πέτερ Μαγιάρ. Το κόμμα του Tisza εξασφάλισε τα δύο τρίτα των εδρών του κοινοβουλίου και επομένως μια άνετη πλειοψηφία. Αυτό θα επιτρέψει στη νέα κυβέρνηση να αναιρέσει ορισμένα από τα αντιφιλελεύθερα μέτρα που εισήγαγαν οι κυβερνήσεις Όρμπαν όλα αυτά τα χρόνια.

Μία από τις βασικές προεκλογικές υποσχέσεις του Μαγιάρ ήταν η αποκατάσταση της ελευθερίας του Τύπου και η μεταρρύθμιση των κρατικών μέσων ενημέρωσης, τα οποία, υπό τον Όρμπαν, είχαν γίνει ένα ισχυρό εργαλείο για τη διάδοση παραπληροφόρησης.

Η τεράστια νίκη του Tisza επετεύχθη απέναντι σε αυτό που πολλοί ξένοι παρατηρητές χαρακτήρισαν ως πρωτοφανή επίπεδα παραπληροφόρησης, ξένων παρεμβάσεων και κυβερνητικής προπαγάνδας. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να αποτελέσει και έκπληξη για όσους πιστεύουν ότι σε αυταρχικά καθεστώτα, όπου η πρόσβαση στις ειδήσεις και την πολιτική συζήτηση ελέγχεται από την εξουσία, οι εκλογές μπορούν εύκολα να χειραγωγηθούν από το κυβερνών κόμμα.

Το προπαγανδιστικό οπλοστάσιο που χρησιμοποίησε το κόμμα Fidesz του Όρμπαν σε αυτή την προεκλογική εκστρατεία ήταν πιο τρομερό από ποτέ. Φιλοκυβερνητικές προεκλογικές πινακίδες είχαν στηθεί σ’ όλη τη χώρα, χρηματοδοτούμενες όχι μόνο από το Fidesz αλλά και από την ίδια την κυβέρνηση και από ισχυρούς δημόσιους φορείς, όπως ο κρατικός ενεργειακός όμιλος MVM , η κεντρική τράπεζα της Ουγγαρίας και μια σειρά από ΜΚΟ που συνδέονται με την κυβέρνηση.

Τα κρατικά κανάλια επικοινωνίας μετέδιδαν συστηματικά κομματικά μηνύματα, ενώ τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης και τα δίκτυα τρολ στο Διαδίκτυο δεν σταματούσαν να εξαπολύουν προειδοποιήσεις για την αντιπολίτευση.

Χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και περίτεχνα σκηνικά για να τρομάξουν ή να επηρεάσουν τους ψηφοφόρους. Στη Σερβία φέρεται να εξουδετερώθηκε μια βόμβα που υποτίθεται ότι είχε στόχο ουγγρικές εκλογικές υποδομές. Ουκρανικά περιουσιακά στοιχεία κατασχέθηκαν με ψευδή αιτιολογία για κάποια σκιώδη απειλή από την «πολεμική μαφία» της Ουκρανίας, σε μια προσπάθεια να δοθεί βάση στις προειδοποιήσεις για εξωτερικές παρεμβάσεις.

Το Fidesz μονίμως προσπαθούσε να κινητοποιεί την λαϊκή του βάση παρουσιάζοντας τις εκλογές ως έναν υπαρξιακό αγώνα για την ίδια την Ουγγαρία. Από την πρώτη εκλογική αναμέτρηση το 2010, το Fidesz παρουσίαζε τους αντιπάλους του ως επικίνδυνους για τη χώρα, μετατρέποντας τις εκλογές σε ζήτημα ζωής και θανάτου.

Όμως αυτή τη φορά, η στρατηγική αυτή δεν ήταν αρκετή για να διατηρήσει τον Όρμπαν στην εξουσία για άλλα τέσσερα χρόνια. Πολλά πράγματα έχουν αλλάξει: η ουγγρική οικονομία ουσιαστικά έχει παραμείνει στάσιμη από το 2022, ενώ παράλληλα παρουσιάζει τον υψηλότερο πληθωρισμό στην ΕΕ. Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή ήταν πολιτική: η αντιπολίτευση ήταν ενωμένη πίσω από έναν αξιόπιστο αντίπαλο. Σε παλαιότερες αναμετρήσεις, το Fidesz είχε καταφέρει εύκολα να νικήσει κατακερματισμένους και αναποτελεσματικούς συνασπισμούς.

Η αποτυχημένη στρατηγική του Όρμπαν

Την ίδια ώρα, η προεκλογική πρόταση του Όρμπαν φαίνεται να απορρίφθηκε ευρέως από το εκλογικό σώμα. Μια αποτυχία στρατηγικής, απροσδόκητη από έναν πολιτικό βετεράνο. Στην ομιλία του για την «κατάσταση του έθνους» τον Φεβρουάριο, ο Όρμπαν υποσχέθηκε πάλι τα ίδια, να προστατεύσει την Ουγγαρία από αλλαγές και τις εξωτερικές απειλές, όπως αυτές που προέρχονται από τις Βρυξέλλες.

Αλλά μια τέτοια προσέγγιση απευθύνεται σε πιστά κομματικά στελέχη, όχι σε αμφιταλαντευόμενους ή αναποφάσιστους ψηφοφόρους. Δεν υπήρξε καμία προσπάθεια να χτιστούν γέφυρες με νέες ομάδες ή να επεκταθεί η εκλογική βάση του Fidesz. Το σύστημα χειραγώγησης των ψηφοφόρων που έχτισε όλα αυτά τα χρόνια δεν ήταν κατάλληλο για αυτόν τον σκοπό. Το να πείσεις νέους ψηφοφόρους να έρθουν στο πλευρό σου είναι δύσκολο και απαιτεί αξιοπιστία, καλά επιχειρήματα και ισχυρά μηνύματα, τα οποία η κυβέρνηση Όρμπαν δεν είχε πλέον.

Τον Φεβρουάριο, μια έρευνα διαπίστωσε ότι μόνο το 23% των Ούγγρων πίστευε τον κεντρικό ισχυρισμό της κυβέρνησης ότι η νίκη Μαγιάρ και του κόμματός του Tisza θα είχε ως αποτέλεσμα την εμπλοκή της Ουγγαρίας σε έναν ξένο πόλεμο, ένα σενάριο που επανέλαβε πολλές φορές ο Όρμπαν. Ακόμη και μεταξύ των ψηφοφόρων του Fidesz, σχεδόν οι μισοί – το 43% – δήλωσαν ότι δεν το πίστευαν αυτό.

Η βιβλιογραφία των πολιτικών επιστημών είναι σαφής σχετικά με τους κινδύνους της αρνητικής προεκλογικής εκστρατείας. Τα μηνύματα επίθεσης από το εξωτερικό μπορούν να προσελκύσουν την προσοχή, όμως η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από το αν οι ψηφοφόροι τα θεωρούν αξιόπιστα. Οι αβάσιμες κατηγορίες μπορούν να γυρίσουν μπούμερανγκ, διαβρώνοντας την εμπιστοσύνη στον επιτιθέμενο και όχι στον στόχο. Και αυτό συνέβη ξεκάθαρα στην Ουγγαρία σε αυτήν την προεκλογική εκστρατεία.

Όλα αυτά υποδηλώνουν ένα ευρύτερο συμπέρασμα σχετικά με τον έλεγχο των πληροφοριών σε αυταρχικά καθεστώτα: μπορεί εύκολα να υπερεκτιμηθεί. Οι εκλογές του 2026 στην Ουγγαρία αποκάλυψαν ότι η προπαγανδιστική απόλυτη υπεροχή μπορεί να έχει τα όριά της. Και απέναντι σε μια παραπαίουσα οικονομία και μια ενωμένη και αξιόπιστη αντιπολίτευση, η προεκλογική εκστρατεία του Όρμπαν έφτασε στα όρια της και απέτυχε.

Πηγή: The Conversation