ΟΗΕ: Ο φόβος για Ελ Νίνιο και η επισιτιστική ανασφάλεια

Σχεδόν 49 εκατομμύρια επιπλέον άνθρωποι κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με οξεία επισιτιστική ανασφάλεια μέχρι το τέλος του επόμενου έτους, αν εκδηλωθεί ένα ιδιαίτερα ισχυρό Ελ Νίνιο, προειδοποιεί νέα έκθεση του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP) του ΟΗΕ.

Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η επισιτιστική ανασφάλεια δεν είναι ένα αφηρημένο σενάριο για το μέλλον, αλλά μια κρίση που μπορεί να επιταχυνθεί ραγδαία όταν οι καιρικές συνθήκες γίνουν πιο ακραίες, πιο απρόβλεπτες και πιο άνισες από περιοχή σε περιοχή.

Σύμφωνα με την έκθεση που δημοσιοποιήθηκε στις 5/8, υπάρχει 81% πιθανότητα να εμφανιστεί ένα «πολύ ισχυρό» Ελ Νίνιο, τη στιγμή που οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια των ωκεανών καταγράφονται στα υψηλότερα επίπεδα τουλάχιστον από το 1982.

Εάν οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, το επεισόδιο που έρχεται θα μπορούσε να αποδειχθεί το ισχυρότερο από το 1950, με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της μετεωρολογίας και αγγίζουν την οικονομία, τη γεωργία, τις μετακινήσεις πληθυσμών και, πρωτίστως, το δικαίωμα των ανθρώπων σε επαρκή τροφή.

Γιατί ο κίνδυνος αυξάνεται

Το Ελ Νίνιο είναι ένα περιοδικό φαινόμενο θέρμανσης των επιφανειακών υδάτων του Ειρηνικού Ωκεανού, το οποίο αναδιαμορφώνει τα παγκόσμια καιρικά πρότυπα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι περιοχές που ήδη ζουν στα όρια της αντοχής τους μπορεί να αντιμετωπίσουν ξηρασία, άλλες να βιώσουν καταστροφικές πλημμύρες, ενώ αλλού οι βροχοπτώσεις να γίνουν τόσο ασταθείς ώστε να διαλύσουν κάθε προβλεψιμότητα για τη σπορά και τη συγκομιδή.

«Πρόκειται για φαινόμενα που στο παρελθόν έχουν πυροδοτήσει εκτεταμένη επισιτιστική ανασφάλεια», ανέφερε ο Ζαν-Μαρτέν Μπάουερ, διευθυντής της Υπηρεσίας Ανάλυσης Επισιτιστικής Ασφάλειας και Διατροφής του WFP. Η επισήμανση δεν είναι θεωρητική: όταν οι σοδειές πέφτουν, όταν τα κοπάδια χάνονται από έλλειψη νερού ή ζωοτροφών και όταν οι υποδομές πλήττονται από ακραία φαινόμενα, η πρόσβαση σε τρόφιμα περιορίζεται, οι τιμές ανεβαίνουν και τα ευάλωτα νοικοκυριά οδηγούνται σε πιο επικίνδυνες στρατηγικές επιβίωσης.

Με βάση ανάλυση σε 45 χώρες που θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες στις επιπτώσεις του Ελ Νίνιο, το WFP εκτιμά ότι ο αριθμός των ανθρώπων που μπορεί να αντιμετωπίσουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια θα αυξηθεί κατά σχεδόν 49 εκατομμύρια, φτάνοντας συνολικά τα 274 εκατομμύρια. Πρόκειται για άνοδο 22% σε σχέση με τον σημερινό αριθμό ανθρώπων που ήδη ζουν με «κρίσιμα ή ακόμη σοβαρότερα» επίπεδα επισιτιστικής ανασφάλειας.

Ποιοι απειλούνται περισσότερο

Η έκθεση ξεχωρίζει δύο ζώνες ως τις πιο εκτεθειμένες: την Κεντρική Αμερική και τη νότια Αφρική. Εκεί, η επιδείνωση αναμένεται να είναι εκρηκτική: ο αριθμός των ανθρώπων που θα βιώσουν επισιτιστική ανασφάλεια εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 83% στην Κεντρική Αμερική και κατά σχεδόν 75% στη νότια Αφρική.

Παράλληλα, το WFP προειδοποιεί ότι στη νότια Αφρική, τη Νότια Αμερική και την Καραϊβική περισσότεροι από 12 εκατομμύρια επιπλέον άνθρωποι ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με οξεία επισιτιστική ανασφάλεια. Οι αριθμοί αυτοί δεν περιγράφουν μόνο στατιστικές μεταβολές, αλλά νέες πιέσεις σε συστήματα υγείας, σχολεία, αγορές και ανθρωπιστικούς μηχανισμούς, ειδικά σε χώρες που ήδη δοκιμάζονται από φτώχεια, χρέος ή πολιτική αστάθεια.

Αγορές τροφίμων: «ισχυρή βάση», αλλά όχι ασπίδα

Ο Μπάουερ σημείωσε ότι οι παγκόσμιες αγορές τροφίμων μπαίνουν στην περίοδο του Ελ Νίνιο από σχετικά ισχυρή αφετηρία, χάρη στις καλές σοδειές του 2025. Αυτή η «ανάσα» μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινό μαξιλάρι, όχι όμως ως εγγύηση.

Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, αλλά και οι πιθανές απώλειες καλλιεργειών λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων, μπορούν να ενισχύσουν πιέσεις στις τιμές. Ακόμη και αν τα προηγούμενα επεισόδια Ελ Νίνιο δεν οδήγησαν σε γενικευμένες εκρήξεις των διεθνών τιμών, οι περιφερειακές ελλείψεις, τα αυξημένα μεταφορικά κόστη και οι τοπικές ανατιμήσεις αρκούν για να στερήσουν την πρόσβαση σε τρόφιμα από όσους ήδη ξοδεύουν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για βασικά αγαθά. Με άλλα λόγια, η επισιτιστική ανασφάλεια δεν προκαλείται μόνο από την έλλειψη τροφής, αλλά και από την αδυναμία αγοράς της.

Η «ξηρασία δεδομένων» δυσκολεύει την έγκαιρη αντίδραση

Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία της έκθεσης αφορά την ικανότητα παρακολούθησης της κρίσης. Το WFP προειδοποιεί ότι οι περικοπές στη χρηματοδότηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη το 2025 έχουν περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα συστηματικής συλλογής και ανάλυσης στοιχείων. Ο Μπάουερ μίλησε για μια διογκούμενη «ξηρασία δεδομένων» στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας—δεδομένα που είναι απαραίτητα για να φανεί έγκαιρα πού επιδεινώνεται η κατάσταση, ποιοι πληθυσμοί πλήττονται και ποια παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει τα χειρότερα.

Το 2024 το WFP διεξήγαγε περίπου 1,1 εκατομμύρια έρευνες σε νοικοκυριά. Το 2025 ο αριθμός έπεσε στις περίπου 800.000, ενώ φέτος η συλλογή δεδομένων μειώθηκε ακόμη περισσότερο εξαιτίας των περικοπών. «Όταν υπάρχει ένας κίνδυνος όπως το Ελ Νίνιο, είναι ζωτικής σημασίας να συλλέγονται δεδομένα σε τακτική βάση», τόνισε, προειδοποιώντας ότι η υποχώρηση της παρακολούθησης μπορεί να καθυστερήσει τον έγκαιρο εντοπισμό νέων εστιών επισιτιστικής ανασφάλειας.