Ο ύπνος έως 5 ώρες το βράδυ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για 37 ασθένειες

Ο ύπνος λιγότερο από πέντε ώρες κάθε βράδυ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης δεκάδων παθήσεων, σύμφωνα με μεγάλη μελέτη που παρακολούθησε σχεδόν 100.000 ενήλικες για περίπου εννέα χρόνια. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ανεπαρκής διάρκεια ύπνου δεν σχετίζεται μόνο με την κόπωση και τη μειωμένη απόδοση κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά ενδέχεται να συνδέεται και με τη μακροπρόθεσμη υγεία.

Παράλληλα, η έρευνα ανέδειξε τη σημασία όχι μόνο της συνολικής διάρκειας, αλλά και της ποιότητας και της δομής του ύπνου. Τα άτομα που περνούσαν περισσότερο χρόνο στο στάδιο REM και στον βαθύ ύπνο εμφάνιζαν, κατά κανόνα, χαμηλότερο κίνδυνο για αρκετές σοβαρές παθήσεις. Αντίθετα, οι μεγάλες διακυμάνσεις από νύχτα σε νύχτα και τα παρατεταμένα διαστήματα εγρήγορσης μετά την έναρξη του ύπνου συνδέθηκαν με δυσμενέστερες εκβάσεις υγείας.

Ύπνος έως 5 ώρες και αυξημένος κίνδυνος ασθενειών

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 95.559 συμμετέχοντες της βάσης UK Biobank. Οι συμμετέχοντες φορούσαν συνεχώς, για επτά ημέρες και νύχτες, ειδικές συσκευές καταγραφής στον καρπό. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν επέτρεψαν την αντικειμενική εκτίμηση πολλών παραμέτρων του ύπνου.

Ένας αλγόριθμος βαθιάς μάθησης υπολόγισε τη συνολική διάρκεια του ύπνου, τον χρόνο που περνούσαν οι συμμετέχοντες στο στάδιο REM, τον βαθύ και τον ελαφρύ ύπνο, τα διαστήματα εγρήγορσης μετά την έναρξη του ύπνου, καθώς και τις μεταβολές των προτύπων ύπνου από τη μία νύχτα στην άλλη.

Η συνολική διάρκεια του ύπνου παρουσίασε μη γραμμική σχέση με πολλές εκβάσεις υγείας. Για τις περισσότερες παθήσεις στις οποίες παρατηρήθηκε αυτή η σχέση, ο χαμηλότερος κίνδυνος καταγράφηκε σε όσους κοιμούνταν από έξι έως οκτώ ώρες κάθε βράδυ. Αντίθετα, τα άτομα που κοιμούνταν έως πέντε ώρες εμφάνισαν τη μεγαλύτερη συνολική ευαλωτότητα, με αυξημένο κίνδυνο για 37 παθήσεις.

Συνολικά, οι επιστήμονες εντόπισαν 156 στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των προτύπων ύπνου και νέων διαγνώσεων ασθενειών, αφού έλαβαν υπόψη τον μεγάλο αριθμό συγκρίσεων που πραγματοποιήθηκαν. Επιπλέον, η διάρκεια του ύπνου παρουσίασε σημαντικές μη γραμμικές συσχετίσεις με 86 χαρακτηριστικά ασθενειών. Στις 69 από αυτές τις περιπτώσεις, η διάρκεια ύπνου που συνδεόταν με τον χαμηλότερο κίνδυνο βρισκόταν στο ίδιο εύρος, δηλαδή μεταξύ έξι και οκτώ ωρών.

Περισσότερος ύπνος REM συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα σχετικά με το στάδιο REM, κατά το οποίο συνήθως εμφανίζονται τα πιο έντονα όνειρα και πραγματοποιούνται σημαντικές λειτουργίες για τη μνήμη και τη συναισθηματική επεξεργασία.

Η μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου REM συσχετίστηκε με χαμηλότερα ποσοστά εμφάνισης 83 ασθενειών. Συγκεκριμένα, κάθε επιπλέον 47,6 λεπτά ύπνου REM συνδέθηκαν, κατά την περίοδο παρακολούθησης, με:

– 26% χαμηλότερο ποσοστό εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας,
– 46% χαμηλότερο ποσοστό εμφάνισης άνοιας,
– 80% χαμηλότερο ποσοστό εμφάνισης νόσου του Πάρκινσον.

Τα αποτελέσματα αυτά δεν σημαίνουν ότι η αύξηση του ύπνου REM από μόνη της προστατεύει από τις συγκεκριμένες παθήσεις. Ωστόσο, υποδεικνύουν ότι η φυσιολογική κατανομή του ύπνου στα διαφορετικά στάδιά του μπορεί να αποτελεί σημαντικό δείκτη της γενικότερης υγείας.

Ο ρόλος του βαθύ ύπνου και της ποιότητας

Η μεγαλύτερη διάρκεια βαθύ ύπνου συνδέθηκε επίσης με μειωμένο κίνδυνο για επτά παθήσεις, μεταξύ των οποίων ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή. Ο βαθύς ύπνος θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός για την αποκατάσταση του οργανισμού, τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος και τη διατήρηση της σωματικής και γνωστικής λειτουργίας.

Αντίθετα, οι μεγαλύτερες διακυμάνσεις στη διάρκεια ή στη δομή του ύπνου από νύχτα σε νύχτα, καθώς και τα μεγαλύτερα διαστήματα εγρήγορσης μετά την έλευση του ύπνου, συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο για διάφορες παθήσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν οι αγχώδεις διαταραχές και οι διαταραχές που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών.

Η σταθερότητα του ωραρίου ύπνου φαίνεται, επομένως, να έχει σημασία. Ένα ακανόνιστο πρόγραμμα, οι συχνές αφυπνίσεις και η δυσκολία διατήρησης του ύπνου μπορεί να αντικατοπτρίζουν υποκείμενα προβλήματα υγείας ή να συνδέονται με συμπεριφορές που επιβαρύνουν τον οργανισμό.

Τι προσφέρει η αντικειμενική καταγραφή του ύπνου

Πολλές προηγούμενες έρευνες βασίζονταν στις εκτιμήσεις των ίδιων των συμμετεχόντων σχετικά με τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου τους. Ωστόσο, οι αυτοαναφορές δεν συμφωνούν πάντοτε με τις αντικειμενικές μετρήσεις. Κάποιος μπορεί να πιστεύει ότι κοιμάται επαρκώς, ενώ στην πραγματικότητα να ξυπνά συχνά ή να περνά λιγότερο χρόνο στα αποκαταστατικά στάδια του ύπνου.

Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι φορετές συσκευές επέτρεψαν στους ερευνητές να εξετάσουν ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές παραμέτρους. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για διάμεσο χρονικό διάστημα 8,9 ετών και οι ιατρικοί τους φάκελοι αξιολογήθηκαν για πιθανές συσχετίσεις με περισσότερες από 1.000 εκβάσεις ασθενειών.

Η χρήση αντικειμενικών δεδομένων προσφέρει πιο λεπτομερή εικόνα, χωρίς όμως να εξαλείφει όλους τους περιορισμούς. Η μελέτη ήταν παρατηρησιακή και, συνεπώς, δεν μπορεί να αποδείξει ότι ο ύπνος έως 5 ώρες προκαλεί άμεσα τις ασθένειες ή ότι η αύξηση του ύπνου REM τις αποτρέπει. Άλλοι παράγοντες, όπως η ηλικία, η ήδη υπάρχουσα κατάσταση υγείας, η σωματική δραστηριότητα, η διατροφή, το άγχος, η κατανάλωση αλκοόλ και οι βιολογικές ιδιαιτερότητες των συμμετεχόντων, μπορεί να επηρέασαν τα αποτελέσματα.

Συνολικά, τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι ο ύπνος διάρκειας περίπου έξι έως οκτώ ωρών αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την υγεία, ιδιαίτερα στους μεσήλικες και τους ηλικιωμένους. Παράλληλα, δείχνουν ότι δεν μετρά μόνο το πόσο κοιμόμαστε, αλλά και το πόσο σταθερός, συνεχής και ποιοτικός είναι ο ύπνος μας. Ο ύπνος έως 5 ώρες κάθε βράδυ δεν πρέπει να θεωρείται αβλαβής συνήθεια, ειδικά όταν αποτελεί μόνιμο μοτίβο.