Η αερόβια άσκηση σύμμαχος στην εμμηνόπαυση

Μια νέα μελέτη δείχνει ότι η αερόβια άσκηση μπορεί να λειτουργεί ως σημαντικός σύμμαχος στην εμμηνόπαυση, ιδιαίτερα όσον αφορά ορισμένες ανώτερες γνωστικές λειτουργίες. Μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που συμμετείχαν επί έξι μήνες σε συστηματικό πρόγραμμα αερόβιας άσκησης παρουσίασαν μεγαλύτερη βελτίωση στην ικανότητα σχεδιασμού, την προσαρμογή και τη νοητική ευελιξία σε σύγκριση με γυναίκες που έκαναν ήπιες ασκήσεις διατάσεων.

Τα ευρήματα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι γυναίκες διατρέχουν περίπου διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε σχέση με τους άνδρες. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές αναζητούν εδώ και χρόνια τροποποιήσιμους παράγοντες του τρόπου ζωής που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην προστασία της υγείας του εγκεφάλου. Η σωματική άσκηση θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους, όμως μέχρι σήμερα λίγες κλινικές μελέτες είχαν εξετάσει εάν το στάδιο της εμμηνόπαυσης επηρεάζει τα γνωστικά οφέλη της.

Η αερόβια άσκηση στην εμμηνόπαυση και η υγεία του εγκεφάλου

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Alzheimer’s Disease, συμπεριέλαβε 93 υγιείς γυναίκες ηλικίας από 20 έως 67 ετών. Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η μία ακολούθησε πρόγραμμα αερόβιας άσκησης και η άλλη ένα ηπιότερο πρόγραμμα διατάσεων και μυϊκής τόνωσης.

Μετά την ολοκλήρωση του εξαμήνου, οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που συμμετείχαν στην ομάδα αερόβιας άσκησης εμφάνισαν τις μεγαλύτερες βελτιώσεις σε ένα σύνολο δεξιοτήτων που ονομάζονται εκτελεστικές λειτουργίες. Η βελτίωση ήταν μεγαλύτερη τόσο σε σύγκριση με τις γυναίκες που έκαναν διατάσεις όσο και με τις νεότερες, προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που ακολούθησαν το ίδιο πρόγραμμα αερόβιας άσκησης.

Οι εκτελεστικές λειτουργίες περιλαμβάνουν την ικανότητα οργάνωσης, σχεδιασμού, εναλλαγής μεταξύ διαφορετικών εργασιών, αντίστασης στους περισπασμούς και προσαρμογής σε νέες ή απαιτητικές συνθήκες. Πρόκειται για δεξιότητες που είναι απαραίτητες στην καθημερινή ζωή και συνδέονται στενά με την ανεξαρτησία και τη λειτουργικότητα ενός ατόμου.

Πώς επηρεάζει η εμμηνόπαυση τη νοητική λειτουργία

Η εμμηνόπαυση συνοδεύεται από σημαντικές ορμονικές μεταβολές, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν τόσο το σώμα όσο και τον εγκέφαλο. Οι εξάψεις, οι διαταραχές του ύπνου, η κόπωση και οι μεταβολές στη διάθεση είναι συχνά συμπτώματα. Παράλληλα, πολλές γυναίκες αναφέρουν το λεγόμενο «brain fog», δηλαδή μια αίσθηση νοητικής θολούρας που μπορεί να εκδηλώνεται ως δυσκολία στη συγκέντρωση, στη μνήμη ή στον σχεδιασμό.

Την ίδια περίοδο, αρκετές γυναίκες μειώνουν τη σωματική τους δραστηριότητα. Τα δυσάρεστα συμπτώματα, οι αυξημένες οικογενειακές και επαγγελματικές υποχρεώσεις, το κόστος, η περιορισμένη πρόσβαση σε χώρους άθλησης και η έλλειψη ενέργειας μπορούν να κάνουν την άσκηση πιο δύσκολη. Ωστόσο, η τακτική αερόβια άσκηση στην εμμηνόπαυση ενδέχεται να προσφέρει οφέλη όχι μόνο στη φυσική κατάσταση, αλλά και στη λειτουργία του εγκεφάλου.

Περίπου το 45% του κινδύνου εμφάνισης άνοιας συνδέεται με παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η σωματική αδράνεια. Η ενσωμάτωση της άσκησης στην καθημερινότητα αποτελεί, επομένως, μια σημαντική στρατηγική για τη διατήρηση της συνολικής υγείας.

Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη

Οι συμμετέχουσες ήταν υγιείς, μη καπνίστριες, με καλή νοητική λειτουργία και φυσική κατάσταση χαμηλότερη από τον μέσο όρο. Γυμνάζονταν τέσσερις ημέρες την εβδομάδα για 24 εβδομάδες, δηλαδή συνολικά 96 συνεδρίες.

Οι γυναίκες της ομάδας αερόβιας άσκησης μπορούσαν να επιλέξουν ανάμεσα σε διάδρομο, στατικό ποδήλατο ή ελλειπτικό μηχάνημα. Η ένταση αυξανόταν σταδιακά: ξεκινούσε περίπου στο 55%-65% της μέγιστης καρδιακής συχνότητας και έφτανε έως περίπου το 75%. Η ομάδα ελέγχου έκανε ασκήσεις ευλυγισίας και ενδυνάμωσης του κορμού χωρίς τη χρήση βαρών.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν τις γυναίκες στην αρχή, στους τρεις μήνες και μετά την ολοκλήρωση των έξι μηνών. Οι εξετάσεις περιλάμβαναν τεστ μνήμης, αξιολόγηση φυσικής κατάστασης και αιματολογικές εξετάσεις. Περίπου το 82% των συμμετεχουσών ολοκλήρωσε την αξιολόγηση των τριών μηνών, ενώ το 71% ολοκλήρωσε το εξάμηνο πρόγραμμα. Δεν καταγράφηκαν προβλήματα κατά τη διάρκεια των προπονήσεων.

Ποιες γνωστικές δεξιότητες βελτιώθηκαν

Η μεγαλύτερη βελτίωση αφορούσε τις εκτελεστικές λειτουργίες. Το αποτέλεσμα παρέμεινε και μετά τη συνεκτίμηση παραγόντων όπως η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο και οι αρχικές επιδόσεις στα γνωστικά τεστ. Αυτό υποδηλώνει ότι η διαφορά δεν οφειλόταν αποκλειστικά στο γεγονός ότι οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ήταν μεγαλύτερες σε ηλικία.

Ωστόσο, τα οφέλη δεν επεκτάθηκαν σε όλες τις γνωστικές δεξιότητες. Η ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, η μνήμη, η προσοχή, η λειτουργική μνήμη και οι γλωσσικές ικανότητες δεν παρουσίασαν το ίδιο μοτίβο βελτίωσης. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η αερόβια άσκηση μπορεί να επηρεάζει επιλεκτικά ορισμένες περιοχές και λειτουργίες του εγκεφάλου.

Ο ρόλος των ορμονών και οι περιορισμοί

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης εάν η αερόβια άσκηση ενισχύει τη λειτουργία του εγκεφάλου αυξάνοντας τα επίπεδα των οιστρογόνων. Οι αιματολογικές εξετάσεις δεν επιβεβαίωσαν αυτή την υπόθεση. Η οιστραδιόλη δεν μεταβλήθηκε σημαντικά μετά από κανένα από τα δύο προγράμματα, ενώ δεν εντοπίστηκε σύνδεση ανάμεσα στις ορμονικές αλλαγές και στις γνωστικές βελτιώσεις.

Πιθανές εξηγήσεις είναι η καλύτερη αιμάτωση του εγκεφάλου, η ενίσχυση της καρδιαγγειακής φυσικής κατάστασης ή άλλες αλλαγές στη λειτουργία του νευρικού συστήματος. Παράλληλα, οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που έκαναν αερόβια άσκηση είχαν τις χαμηλότερες αρχικές επιδόσεις στις εκτελεστικές λειτουργίες, γεγονός που ίσως τους άφηνε μεγαλύτερο περιθώριο βελτίωσης.

Η μελέτη είχε σχετικά μικρό δείγμα και τα δεδομένα είχαν αρχικά συλλεχθεί για ευρύτερη έρευνα σχετικά με την άσκηση και την υγεία του εγκεφάλου. Επομένως, δεν αποδεικνύει ότι η εμμηνόπαυση κάνει την αερόβια άσκηση πιο αποτελεσματική ούτε προσδιορίζει με βεβαιότητα τον ακριβή μηχανισμό.