Μήλο µου κόκκινο

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Tης Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Μήλο, το πιο πολυσυζητηµένο, το πιο πολυτραγουδισµένο και ίσως το πιο… παρεξηγηµένο φρούτο.

Η µηλιά (Malus domestica) βρίσκεται στα µέρη µας από τα πανάρχαια χρόνια και εµφανίζεται στον Όµηρο ως «µηλέαι αγλαόκαρποι».

Στην αρχαιότητα «µήλον» ονόµαζαν πολλά στρογγυλά φρούτα, όπως, τα ροδάκινα – περσικά µήλα, τα βερίκοκα – αρµενιακά µήλα, τα κυδώνια – κυδώνια µήλα, τα κίτρα – µηδικά µήλα.

Αυτό συνεχίστηκε στα λατινικά και σε νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, µε τους Γάλλους να ονοµάζουν την ντοµάτα «ερωτόµηλο» (pomme d’amour) και τους Ιταλοί να την ονοµάζουν «χρυσόµηλο» (pomo d’oro).

Επίσης, την πατάτα, «µήλο της γης» (pomme de terre), κάτι που το δανειστήκαµε κι εµείς ως γεώµηλο.

Το µήλο εµφανίζεται στην τέχνη, τους µύθους και την θρησκεία και αντιπροσωπεύει τον πειρασµό, την γνώση, την αµαρτία, την αγάπη, την γονιµότητα, την αθανασία και την διχόνοια.

Μήλο έφαγαν οι πρωτόπλαστοι και απώλεσαν τον Παράδεισο.

Μήλο πέταξε η θεά της φιλονικίας στο γλέντι του γάµου του Πηλέα και της Θέτιδος και έγινε η αφορµή του Τρωικού Πολέµου, εξ ου και το «µήλον της έριδος».

Ο Ηρακλής, ως µέρος των δώδεκα άθλων, έπρεπε να φέρει τα χρυσά µήλα των Εσπερίδων.

Μήλο έπεσε στο κεφάλι του Νεύτωνα και διατύπωσε τους νόµους της βαρύτητας.

Μήλο έφαγε η Χιονάτη και κοιµήθηκε.

Μήλα ονοµάζουµε τα ζυγωµατικά του προσώπου µας.

Συχνά «µήλο» ή «µηλιά» αποκαλείται το αντικείµενο του πόθου:

Μήλο µου κόκκινο,

ρόιδο βαµµένο

εσύ µε µάρανες

τον πικραµένο…

Το «Μεγάλο Μήλο»

Το γνωρίζατε ότι το «παρατσούκλι» της Νέας Υόρκης είναι «Μεγάλο Μήλο»;

Την δεκαετία του 1920, ο όρος «Μεγάλο Μήλο» αναφερόταν στο καλύτερο βραβείο που απονέµονταν σε αγώνες ιπποδροµιών.

Ο αθλητικογράφος Τζον Φιτζ Τζέραλντ, υιοθέτησε την φράση στην στήλη του µε θέµα τις ιπποδροµίες και τίτλο «Γύρω από το µεγάλο µήλο». Πολλοί µουσικοί και δηµοσιογράφοι άρχισαν να χαρακτηρίζουν την Νέα Υόρκη «Μεγάλο Μήλο».

Το 1971, το Τουριστικό Συµβούλιο της Νέας Υόρκης, σε µια εκστρατεία για την διαφήµιση της µεγαλούπολης, υιοθέτησε επισήµως το παρατσούκλι «Μεγάλο Μήλο», συνδέοντάς το µε την ποικιλοµορφία, την λάµψη και τις µοναδικές ευκαιρίες που προσφέρει.

Ελληνικά Μήλα ΠΟΠ

Το µήλο αριθµεί περίπου 7000 ποικιλίες παγκοσµίως και στην Ελλάδα, παλαιότερα, κάθε χωριό είχε την δική του ποικιλία.

Ο λόγιος µοναχός Ζωσιµάς Εσφιγµενίτης, το 1889, προσδιορίζει τριάντα ποικιλίες µήλων σε µια περιοχή του Πηλίου, µεταξύ των οποίων και τα φιρίκια µε την ονοµασία «Φερίκια», τα οποία ήταν περιζήτητα στην αγορά της Αθήνας και Θεσσαλονίκης.

Τα Μήλα Ζαγοράς Πηλίου (Starking και Golden), τα Μήλα Ντελίσιους Πιλαφά Τριπόλεως και το Φιρίκι Πηλίου έχουν κατοχυρωθεί µε Προστατευόµενη Ονοµασία Προέλευσης (ΠΟΠ) ενώ τα Μήλα Καστοριάς (ΠΓΕ).

Η ιστορία του Ηλία Πιλαφά

Στα εύφορα οροπέδια γύρω από την Τρίπολη Αρκαδίας καλλιεργείται µια σπάνια ελληνική ποικιλία µήλων, τα Ντελίσιους Πιλαφά, γνωστά και ως «Μήλα Τριπόλεως» ή «Ντελίσια».

Το όνοµά τους το πήραν από τον δηµιουργό της ποικιλίας, Ηλία Πιλαφά και ξεχωρίζουν για την ιδιαίτερη ελαφρώς όξινη γεύση, το πλούσιο άρωµα που θυµίζει µπανάνα και την υψηλή διατροφική αξία.

Ο Ηλίας Πιλαφάς, µετανάστης στην Αµερική στις αρχές του 20ού αιώνα, επαναπατρίζεται στο χωριό του, την Κερασιά της Σκιρίτιδας, του Νοµού Αρκαδίας και φυτεύει στον κήπο του σπόρους µήλων από την αµερικανική ποικιλία Golden Russet, διασταυρώνοντάς τους µε την ντόπια ποικιλία µήλων.

Το 1928, µετά από συνεχείς φροντίδες και προσπάθειες, καταφέρνει να διασώσει µόνο ένα δέντρο, το οποίο αποτέλεσε την µητέρα-µηλιά της ποικιλίας Πιλαφά Ντελίσιους.

Αφιέρωσε όλη του την ζωή για να διασώσει, να διαδώσει και να αναδείξει αυτά τα µοναδικά µήλα που ξεχωρίζουν χάρη στο έδαφος και το κλίµα της συγκεκριµένης περιοχής.

Χιλιάδες εµβόλια (βλαστοί) της νέας ποικιλίας στάλθηκαν σε ιδρύµατα, σχολεία, φυτώρια, σε ιδιώτες και δενδροκαλλιεργητές, αναλαµβάνοντας ο ίδιος τα έξοδα, αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες και το µικρό γεωργικό εισόδηµα του Έλληνα αγρότη.

O υπουργός και γεωπόνος, Παναγιώτης Δεκάζος, γράφει στον Πιλαφά: «Oµολογώ ότι µέχρι τούδε δεν έφαγα τέτοια µήλα ούτε στην Ελλάδα ούτε στην Ευρώπη. Είναι τέλεια από πάσης απόψεως».

Το 1962, το Υπουργείο Γεωργίας αναγνωρίζει επισήµως την µηλιά του Πιλαφά ως νέα, αυτοτελή και διακεκριµένη ποικιλία και την ονοµάζει «Ποικιλία µηλέας Τριπόλεως-Ντελίσιους-Πιλαφά».

Το 1994 αναγνωρίζονται ως προϊόντα ΠΟΠ και το 1997 αναγνωρίζονται από την ΕΕ.

* Γεωπόνος,
Τεχνολόγος τροφίµων, Γ.Π.Α