Γιατί τρώµε µπακαλιάρο την 25η Μαρτίου

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Η 25η Μαρτίου είναι µία σηµαντική ηµέρα για τους Έλληνες, η οποία µάλιστα φέρει διπλό εορταστικό χαρακτήρα καθώς είναι τόσο εθνική επέτειος, όσο και σπουδαία θρησκευτική εορτή.

Κάθε χρόνο, την 25η Μαρτίου, τιµάµε την έναρξη της Επανάστασης του 1821 και τον αγώνα των Ελλήνων για ελευθερία και ανεξαρτησία, µετά από 400 χρόνια σκλαβιάς υπό τον οθωµανικό ζυγό.

Επίσης, η ίδια ηµέρα είναι αφιερωµένη στον Ευαγγελισµό της Θεοτόκου, µία από τις µεγαλύτερες εορτές της Χριστιανοσύνης, κατά την οποία ο Αρχάγγελος Γαβριήλ ανήγγειλε στην Παναγία ότι θα φέρει στον κόσµο τον Υιό του Θεού.

Η ιδέα να καθιερωθεί η 25η Μαρτίου ως εθνική εορτή διατυπώθηκε το 1834 από τον Παναγιώτη Σούτσο, σύµβουλο του υπ. Εσωτερικών Ιωάννη Κωλέττη και καθιερώθηκε επίσηµα ως διπλή εορτή, στις 15 Μαρτίου 1838, από τον βασιλιά Όθωνα.

Σκοπός ήταν να συνδεθεί η έναρξη του εθνικού αγώνα µε την θρησκευτική πίστη, συµβολίζοντας την «ανάσταση» του Ελληνικού Έθνους και ενισχύοντας την εθνική ενότητα.

Έτσι, η θρησκευτική πίστη και η εθνική υπερηφάνεια συνδυάστηκαν, δίνοντας στην επανάσταση µια βαθιά πνευµατική διάσταση, µε την πεποίθηση ότι ο αγώνας για την ελευθερία ήταν θεϊκά προορισµένος και ευλογηµένος.

Οι εορτασµοί της 25ης Μαρτίου περιλαµβάνουν θρησκευτικές λειτουργίες, στρατιωτικές και µαθητικές παρελάσεις, κατάθεση στεφάνων, µε τους Έλληνες σε όλον τον κόσµο να τιµούν την Παναγία και τους Έλληνες της Επανάστασης.

Η Εκκλησία την ηµέρα αυτή επιτρέπει την κατανάλωση ψαριού, οίνου και ελαίου, παρότι βρισκόµαστε εν µέσω της Μεγάλης Σαρακοστής, για να γιορτάσει την χαρµόσυνη είδηση του Ευαγγελισµού κι έτσι, το τραπέζι στρώνεται µε παραδοσιακά εδέσµατα και το «δίδυµο» µπακαλιάρος σκορδαλιά.

Πώς καθιερώθηκε όµως ο µπακαλιάρος σκορδαλιά ως πιάτο της 25ης Μαρτίου αφού δεν υπάρχει στα ελληνικά ύδατα ο µπακαλιάρος (Gadus morhua);

Το «ψάρι του βουνού»

Ο µπακαλιάρος ή βακαλάος (Gadus morhua) είναι ψάρι του Βορείου Ατλαντικού και για τους Βίκινγκς (800 µ.Χ.), ήταν βασικό είδος διατροφής, τον οποίο κατανάλωναν αποξηραµένο.

Οι πρώτοι οι οποίοι πάστωσαν τον µπακαλιάρο ήταν οι Βάσκοι, οι οποίοι ανακάλυψαν τους πλούσιους ψαρότοπους µπακαλιάρου στις ακτές του Καναδά (Νέα Γη), κρατώντας το µυστικό για περίπου 500 χρόνια.

Το πάστωµα εξασφάλιζε καλύτερη και µακρόχρονη συντήρηση και το εµπόριο του µπακαλιάρου γινόταν πιο εύκολη υπόθεση.

Ο παστός µπακαλιάρος µεταφερόταν εύκολα στην ενδοχώρα γι’ αυτό και αποκαλείται από τους Βάσκους «ψάρι του βουνού».

Στην χώρα µας, ο µπακαλιάρος έφτασε τον 15ο αιώνα, πρώτα στα Επτάνησα από Βενετσιάνους εµπόρους και αργότερα στην Πελοπόννησο από τους Άγγλους, οι οποίοι έστελναν µεγάλες ποσότητες µπακαλιάρου, τον οποίο αντάλλασσαν µε σταφίδες, τον «µαύρο χρυσό» της ελληνικής οικονοµίας – µια όχι και τόσο συµφέρουσα ανταλλαγή!

Ο µπακαλιάρος καθιερώθηκε ως το πιάτο της 25ης Μαρτίου καθώς αποτελούσε µια εύκολη και οικονοµική λύση για τους κατοίκους της ηπειρωτικής χώρας, οι οποίοι δεν µπορούσαν να προµηθεύονται φρέσκα ψάρια µε την ευκολία που µπορούσαν οι κάτοικοι των νησιών και των παράκτιων περιοχών.

Ο γνωστός µας λοιπόν «φτωχογιάννης» βρισκόταν σε όλα τα µπακάλικα, ακόµα και στα πιο αποµακρυσµένα ορεινά χωριά.

Στις µέρες µας βέβαια, λόγω της µεγάλης ζήτησης και της υπεραλίευσης, οι τιµές έχουν εκτοξευτεί και µάλλον ο «φτωχογιάννης» πρέπει να λέγεται «πλουσιογιάννης»!

Κρόµµυον το σκόροδον

Το σκόρδο (Αllium sativum) έχει ιστορία πάνω από 5.000-7.000 χρόνια µε καταγωγή από την Κεντρική Ασία.

Χρησιµοποιήθηκε από τους Αιγυπτίους, τους Βαβυλώνιους, τους Κινέζους και τους Έλληνες για τις µαγειρικές, φαρµακευτικές και «µαγικές» του ιδιότητες (για δύναµη και προστασία από κακά πνεύµατα).

«Προσφάι των φτωχών», «θαυµατουργό», «ευλογηµένο φυτό» είναι λίγα από τα προσωνύµια που του έχουν αποδοθεί διαχρονικά καθώς του απέδιδαν υπερφυσικές ιδιότητες.

Πίστευαν ότι προσφέρει µακροζωία και το έτρωγαν όλοι ως δυναµωτικό, οι ανώτερες τάξεις, ο λαός και οι σκλάβοι.

Σύµφωνα µε τους ιστορικούς, οι Φαραώ έδιναν σκόρδα στους εργάτες που έχτιζαν τις πυραµίδες και η αφορµή για την πρώτη καταγεγραµµένη απεργία στην ιστορία ήταν, γύρω στα 1500 π.Χ., όταν ο Φαραώ Ραµσής Γ’ διέκοψε την παροχή σκόρδων στους εργάτες!

Οι Αθηναίοι (5ος αι. π.Χ.) συνήθιζαν να συνοδεύουν τα παστά ψάρια µε µια σάλτσα από ελαιόλαδο, σκόρδο και βρασµένα πράσα, την οποία ονόµαζαν «µυττωτό», αντίστοιχη µε την σηµερινή σκορδαλιά.

Ο Ιπποκράτης και ο Διοσκουρίδης αναφέρουν εκατοντάδες συνταγές µε σκόρδο για την θεραπεία πολλών ασθενειών.

Σκόρδο έτρωγαν και οι αθλητές, πριν πάρουν µέρος στους Ολυµπιακούς Αγώνες, πράγµα που το καθιστά το πρώτο αναβολικό στην ιστορία !

Σήµερα, το ελληνικό σκόρδο καλλιεργείται εντατικά, στην Νέα Βύσσα Έβρου (60-70% της παραγωγής), τον Πλατύκαµπο Λάρισας, την Εύβοια και την Μακεδονία.

Το σκόρδο Πλατυκάµπου Λάρισας θεωρείται «υπερτροφή» µε αντιοξειδωτική δράση έως και 5 φορές υψηλότερη από άλλες ποικιλίες.

Είναι περιζήτητο στην Ιαπωνία για την εξαιρετική του ποιότητα και η ιαπωνική φαρµακευτική εταιρεία Wakunaga έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για επένδυση και δηµιουργία µονάδας µεταποίησης στην περιοχή, αναγνωρίζοντας την ανώτερη διατροφική αξία του περίφηµου σκόρδου Πλατυκάµπου.

* Γεωπόνος,
Τεχνολόγος τροφίµων, Γ.Π.Α.