Δημ. Λυρίτσης: Η Κυβέρνηση όξυνε την στεγαστική κρίση αντί να την αντιµετωπίσει – Συνέντευξη

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΥΡΙΤΣΗΣ

Τοµεάρχης Στεγαστικής Πολιτικής ΕΛΑΣ

Συνέντευξη στον ΘΑΝΑΣΗ ΛΥΡΤΣΟΓΙΑΝΝΗ

Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη όξυνε τη στεγαστική κρίση αντί να την αντιµετωπίσει τονίζει ο Δηµήτρης Λυρίτσης τοµεάρχης Στεγαστικής Πολιτικής της ΕΛΑΣ σε αποκλειστική συνέντευξη στην Κυριακάτικη Kontra. Και εξηγεί ότι «άφησε την κατοικία να λειτουργεί πρωτίστως ως επενδυτικό προϊόν και όχι ως βασικό κοινωνικό αγαθό». Επίσης δεν έκανε τη στέγη φθηνότερη, αλλά αντιθέτως χρηµατοδότησε µε δηµόσιο χρήµα την προσαρµογή των πολιτών σε µία ολοένα ακριβότερη αγορά.

Το αποτέλεσµα είναι η ακριβή στέγη και η αδυναµία των πολιτών να την αποκτήσουν, ένα τεράστιο πρόβληµα που δυσκολεύει τη ζωή των νέων, τους υποχρεώνει να µείνουν στο παιδικό δωµάτιο, δυσκολεύει την επιθυµία τους να κάνουν οικογένεια και να αποκτήσουν παιδιά και παροξύνει το δηµογραφικό πρόβληµα.

Η ΕΛΑΣ, επισηµαίνει ο Δηµήτρης Λυρίτσης, έχει ολοκληρωµένο σχέδιο για την αντιµετώπιση της ακριβής και σπάνιας στέγης. Θα αξιοποιήσει ένα τεράστιο, διάσπαρτο στεγαστικό κεφάλαιο που συντίθεται από ακίνητα του Δηµοσίου, των δήµων, των ΝΠΔΔ, των πανεπιστηµίων, των ασφαλιστικών φορέων και άλλων οργανισµών, αλλά και κατοικίες ιδιωτών, τραπεζών, servicers και µεγάλων θεσµικών χαρτοφυλακίων, ώστε να αυξηθεί η προσφορά µε την ενεργοποίηση όλου του αδρανούς αποθέµατος µέσα από µία ενιαία εθνική στρατηγική. Θα δηµιουργηθεί ένας µόνιµος δηµόσιος µηχανισµός ο οποίος θα αυξάνει κάθε χρόνο την προσφορά, θα καταργηθεί η Golden Visa στην κατοικία και θα διπλασιαστεί ο φόρος µεταβίβασης στις αγορές υφιστάµενης κατοικίας από πρόσωπα και οντότητες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

» Πού αποδίδετε τη µεγάλη άνοδο των ενοικίων και των τιµών κατοικίας;

Η στεγαστική κρίση γεννήθηκε από µία βασική ανισορροπία, όλο και µεγαλύτερη ζήτηση συγκεντρώθηκε σε όλο και λιγότερες πραγµατικά διαθέσιµες και προσιτές κατοικίες. Η οικοδοµική παραγωγή κατέρρευσε στα χρόνια της οικονοµικής κρίσης, κοινωνική κατοικία ουσιαστικά δεν δηµιουργήθηκε, ενώ µέρος του υφιστάµενου αποθέµατος παρέµεινε κλειστό ή στράφηκε –ιδίως στις περιοχές υψηλής πίεσης– στη βραχυχρόνια µίσθωση και στην επενδυτική αξιοποίηση. Την ίδια στιγµή, αυξήθηκαν το κόστος κατασκευής και χρηµατοδότησης, χωρίς αντίστοιχη αύξηση των εισοδηµάτων.

Η κυβέρνηση, αντί να διορθώσει αυτή την ανισορροπία, την ενίσχυσε. Άφησε την κατοικία να λειτουργεί πρωτίστως ως επενδυτικό προϊόν και όχι ως βασικό κοινωνικό αγαθό. Αντιµετώπισε µια κρίση προσφοράς και προσιτότητας κυρίως µε επιδόµατα και επιδοτούµενα δάνεια, διοχετεύοντας πρόσθετη ζήτηση στην ίδια περιορισµένη αγορά, χωρίς αντίστοιχη παραγωγή νέων κατοικιών. Όταν, όµως, όλο και περισσότεροι πολίτες διεκδικούν λίγα προσιτά σπίτια, χωρίς δηµόσιο απόθεµα και αποτελεσµατικούς κανόνες, η στεγαστική ακρίβεια παύει να είναι συγκυριακή και γίνεται µόνιµη

» Η κυβέρνηση έχει πάρει κάποια µέτρα για νέα ζευγάρια που θέλουν να αποκτήσουν σπίτι. Γιατί έχει αποτύχει η κυβερνητική πολιτική για τη συγκράτηση των τιµών και των ενοικίων και τη διευκόλυνση της αγοράς κατοικίας;

Επειδή η κυβέρνηση επέλεξε να βοηθήσει ορισµένους αγοραστές να αντέξουν τις υψηλές τιµές αντί να εφαρµόσει πολιτικές που θα τις συγκρατήσει. Το «Σπίτι µου» µείωσε το κόστος δανεισµού για λίγους αλλά δεν δηµιούργησε ούτε µία νέα κατοικία. Πρόσθεσε αγοραστική δύναµη σε µια αγορά µε περιορισµένο, παλαιό και ήδη ακριβό απόθεµα. Έτσι ενίσχυσε τη θέση των πωλητών και επέτρεψε σε µέρος της δηµόσιας επιδότησης να περάσει στις τιµές. Κάποια ζευγάρια ωφελήθηκαν -και αυτό δεν το υποτιµούµε- αλλά έµειναν εκτός όσοι δεν διαθέτουν ίδια συµµετοχή, σταθερό εισόδηµα ή τραπεζική επιλεξιµότητα. Στη µίσθωση τα επιδόµατα και επιστροφές ενοικίου προσφέρουν πρόσκαιρη ανακούφιση, αλλά δεν δηµιουργούν προσιτά σπίτια και δεν συγκρατούν τα µισθώµατα.

Δυστυχώς, η κυβέρνηση δεν έκανε τη στέγη φθηνότερη. Αντιθέτως, χρηµατοδότησε µε δηµόσιο χρήµα την προσαρµογή των πολιτών σε µια ολοένα ακριβότερη αγορά.

» Η στέγη στην Ελλάδα απορροφά το υψηλότερο ποσοστό του εισοδήµατος στην Ευρώπη. Είναι θέµα ακριβής στέγης ή χαµηλών µισθών;

Είναι και τα δύο, γιατί το µέτρο δεν είναι η τιµή ενός ακινήτου, αλλά η σχέση του κόστους κατοίκησης προς το διαθέσιµο εισόδηµα. Τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν το 36% του εισοδήµατός τους για στέγη, έναντι 19% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στα χαµηλότερα εισοδήµατα η πίεση είναι µεγαλύτερη. Η κυβέρνηση επικαλείται ονοµαστικές αυξήσεις µισθών, αλλά ενοίκια, ενέργεια και τρόφιµα τις απορροφούν. Το στεγαστικό είναι, συνεπώς, πρόβληµα εισοδήµατος και αγοράς. Τον στόχο της δικής µας πρότασης τον συνόψισε εύστοχα ο Αλέξης Τσίπρας: «Αύξηση των µισθών, µείωση του κόστους ζωής».

» Πόσο αρνητικά επιδρά η ακριβή στέγη στο εθνικό µας ζήτηµα, το δηµογραφικό;

Καθοριστικά, χωρίς να είναι η µοναδική αιτία. Για να φύγει ένας νέος από το πατρικό του, να συγκατοικήσει ένα ζευγάρι και να αποκτήσει παιδιά χρειάζεται εργασία, εισόδηµα και ασφαλή κατοικία. Όταν καθυστερεί η αυτονοµία, καθυστερεί και ο οικογενειακός σχεδιασµός. Η στεγαστική ανασφάλεια µετατρέπει κάθε σχέδιο για παιδί σε αναβολή χωρίς σαφή ορίζοντα. Η ακριβή στέγη επιταχύνει επίσης την ερήµωση νησιών και περιφέρειας, όπου εκπαιδευτικοί, γιατροί και εργαζόµενοι αδυνατούν να βρουν σπίτι. Η δηµογραφική πολιτική της κυβέρνησης εξαντλείται σε ένα επίδοµα γέννησης. Πολιτική, όµως, για το δηµογραφικό χωρίς πολιτική για τη στέγη είναι πολιτική χωρίς θεµέλια.

» Χιλιάδες σπίτια παραµένουν κλειστά και η κυβέρνηση απέτυχε να τα ανοίξει. Τι θα κάνει η ΕΛΑΣ για να µπουν στην αγορά, ώστε να µειωθούν τα ενοίκια;

Το κλειστό απόθεµα είναι ένα τεράστιο, διάσπαρτο στεγαστικό κεφάλαιο που συντίθεται από ακίνητα του Δηµοσίου, των δήµων, των ΝΠΔΔ, των πανεπιστηµίων, των ασφαλιστικών φορέων και άλλων οργανισµών, αλλά και κατοικίες ιδιωτών, τραπεζών, servicers και µεγάλων θεσµικών χαρτοφυλακίων. Η κυβέρνηση απέτυχε συνολικά, επειδή ποτέ δεν αντιµετώπισε αυτό το απόθεµα ως ενιαίο πεδίο στεγαστικής πολιτικής.

Άφησε τη δηµόσια περιουσία κατακερµατισµένη και αναξιοποίητη, δεν προχώρησε ποτέ σε ενιαία καταγραφή και αξιολόγηση των ακινήτων που θα µπορούσαν να αξιοποιηθούν για κατοικία και περιορίστηκε, για την ιδιωτική ιδιοκτησία, σε µικρά και αποσπασµατικά προγράµµατα. Η ΕΛΑΣ θέτει διαφορετικό πολιτικό στόχο: την ενεργοποίηση όλου του αδρανούς αποθέµατος µέσα από µία ενιαία εθνική στρατηγική, µε διαφορετικούς κανόνες για κάθε κατηγορία ιδιοκτησίας και έναν κοινό κοινωνικό προορισµό. Ο µικρός ιδιοκτήτης θα στηρίζεται ουσιαστικά, µε ασφάλεια και ανταπόδοση, ώστε να διαθέσει το κλειστό ακίνητό του σε µακροχρόνια µίσθωση. Τα µεγάλα θεσµικά χαρτοφυλάκια θα αναλαµβάνουν συγκεκριµένες υποχρεώσεις ενεργοποίησης και κοινωνικής συνεισφοράς. Για εµάς, όµως, δεν αρκεί τα κλειστά ακίνητα να επιστρέψουν απλώς στην αγορά µε τις ίδιες υψηλές τιµές. Πρέπει να µετατραπούν σε προσιτή στεγαστική προσφορά, εκεί όπου υπάρχουν πραγµατικές ανάγκες. Έτσι διευρύνεται η µακροχρόνια προσφορά και ασκείται ουσιαστική πίεση στα ενοίκια.

» Το Airbnb και η Golden Visa επιδείνωσαν το στεγαστικό πρόβληµα στην Ελλάδα. Ποια µέτρα σχεδιάζει να πάρει η ΕΛΑΣ;

Στις ζώνες υψηλής στεγαστικής πίεσης προτάσσουµε τη µόνιµη κατοίκηση. Η πρόταση µας περιλαµβάνει τη ρύθµιση της βραχυχρόνιας µίσθωσης στις ζώνες υψηλής στεγαστικής πίεσης, θεσπίζοντας τοπικά όρια, αυστηρή αδειοδότηση και δυνατότητα αναστολής νέων εγγραφών.

Διακρίνουµε την περιστασιακή µίσθωση ενός σπιτιού από την κατ’ επάγγελµα εκµετάλλευση ακινήτων µε ξενοδοχειακά χαρακτηριστικά. Για τη Golden Visa η θέση µας είναι καθαρή- καταργείται στην κατοικία. Η άδεια διαµονής δεν µπορεί να αποκτάται αφαιρώντας ακίνητα από την τοπική αγορά. Διπλασιάζουµε, επίσης, τον φόρο µεταβίβασης στις αγορές υφιστάµενης κατοικίας από πρόσωπα και οντότητες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

» Κάποτε υπήρχε η εργατική κατοικία, που µείωνε ως έναν βαθµό το πρόβληµα. Θα επαναφέρετε τον θεσµό ή θα θεσπίσετε κάποιο νέο για να αυξηθεί η προσφορά κοινωνικής κατοικίας;

Η κατάργηση του ΟΕΚ άφησε θεσµικό και παραγωγικό κενό. Δεν προτεί-νουµε την αναβίωση ενός φορέα του παρελθόντος αλλά την επαναφορά και διεύρυνση της κοινωνικής του αποστολής σε ένα σύγχρονο σύστηµα: Εθνικό Φορέα Στέγης, Εθνικό Ταµείο Στέγης, Παρατηρητήριο και Δηµό-σια Τράπεζα Γης και Κατοικίας. Το κράτος θα αποκτήσει µόνιµη θεσµική ικανότητα και ενιαία διοίκηση, ώστε να σχεδιάζει σε βάθος χρόνου και να παράγει προσιτή κατοικία. Η δηµόσια γη να παραµένει δηµόσια και να α-ξιοποιείται σε συνέργεια µε δήµους, συνεταιρισµούς, µη κερδοσκοπικούς φορείς και ιδιώτες, µε δεσµευτικό κοινωνικό αντάλλαγµα. Προτείνουµε τη µετατροπή κατάλληλων κτιρίων και, κυρίως, την κατασκευή νέων κα-τοικιών, ώστε να αυξήσουµε πραγµατικά το απόθεµα αντί να ανακυκλώ-νουµε το υπάρχον. Στόχος µας είναι ένας µόνιµος δηµόσιος µηχανισµός που θα αυξάνει κάθε χρόνο την προσφορά και θα συγκρατεί τις τιµές. Προστατεύουµε, ενεργοποιούµε, χτίζουµε. Γιατί η κατοικία είναι κοινω-νικό δικαίωµα και βασική υποδοµή της χώρας, όχι προνόµιο για λίγους.