Yπόθεση «αχυρανθρώπων»: Τα δύο σενάρια ελέγχου από την ΑΑΔΕ στην ψηφιακή σύσταση εταιρειών – Τι ισχύει σήμερα

Δύο διαφορετικά σενάρια εξετάζει η ΑΑΔΕ για τον έλεγχο αιτήσεων ψηφιακής σύστασης εταιρειών, μετά τις υποθέσεις «αχυρανθρώπων» που αποκάλυψαν σύνθετα δίκτυα επιχειρήσεων, κοινές έδρες και συσσωρευμένες οφειλές προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ. Το βασικό ερώτημα είναι αν μια ύποπτη αίτηση θα «παγώνει» μέχρι να ολοκληρωθούν οι διασταυρώσεις ή αν η εταιρεία θα συστήνεται κανονικά, με τους ελέγχους να συνεχίζονται αφού αποκτήσει ΑΦΜ.

Οι «αχυράνθρωποι» είναι πρόσωπα που εμφανίζονται τυπικά ως διαχειριστές, εταίροι ή νόμιμοι εκπρόσωποι μιας εταιρείας, ενώ την πραγματική διοίκηση και επιχειρηματική δραστηριότητα φέρεται να ασκούν τρίτοι. Η πρακτική αυτή μπορεί να χρησιμοποιείται για την απόκρυψη των πραγματικών υπευθύνων, την αποφυγή κατασχέσεων ή τη μεταφορά δραστηριότητας από μια επιχείρηση με χρέη σε μια νέα εταιρεία.

Τα δύο σενάρια ελέγχου στην ψηφιακή σύσταση εταιρειών

Το πρώτο σενάριο προβλέπει την προσωρινή αναστολή της αίτησης για πρόσθετο έλεγχο. Η διαδικασία θα σταματά όταν οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις εντοπίζουν ενδείξεις που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Για παράδειγμα, μια νέα εταιρεία μπορεί να δηλώνει ως έδρα έναν χώρο όπου λειτουργούσε προηγουμένως επιχείρηση με σημαντικές ληξιπρόθεσμες οφειλές. Αν παράλληλα εντοπίζεται κοινός διαχειριστής, εταίρος ή άλλο πρόσωπο-κλειδί, η αίτηση θα μπορούσε να παραπέμπεται σε έλεγχο.

Σε αυτή την περίπτωση, η ΑΑΔΕ ενδέχεται να ζητά πρόσθετα δικαιολογητικά ή ακόμη και την αυτοπρόσωπη παρουσία του ενδιαφερομένου στην αρμόδια φορολογική υπηρεσία. Στόχος θα είναι να επιβεβαιωθεί η ταυτότητα των πραγματικών προσώπων που συμμετέχουν στην εταιρεία, η νομιμότητα της εκπροσώπησης και η πραγματική χρήση της δηλωμένης έδρας.

Το δεύτερο σενάριο είναι λιγότερο παρεμβατικό ως προς τον χρόνο σύστασης. Η εταιρεία θα εγγράφεται στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ) και θα αποκτά ΑΦΜ, ενώ η ΑΑΔΕ θα συνεχίζει παράλληλα τη συλλογή και αξιολόγηση στοιχείων. Με αυτόν τον τρόπο δεν θα καθυστερεί εξαρχής η ίδρυση μιας εταιρείας, αλλά θα υπάρχει δυνατότητα μεταγενέστερης παρέμβασης αν προκύψουν σοβαρές ενδείξεις παρατυπιών.

Η επιλογή μεταξύ των δύο μοντέλων δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Υπό εξέταση βρίσκονται τα κριτήρια που θα ενεργοποιούν τον έλεγχο, τα δικαιολογητικά που θα μπορούν να ζητούνται και η μέγιστη διάρκεια της αναμονής σε περίπτωση προσωρινού «παγώματος».

Ποια στοιχεία θα διασταυρώνονται

Οι διασταυρώσεις αναμένεται να συνδέουν τα δεδομένα του ΓΕΜΗ με τα φορολογικά αρχεία της ΑΑΔΕ. Έτσι θα μπορεί να εξετάζεται σε ποιες άλλες εταιρείες είχε εμφανιστεί ο δηλωμένος διαχειριστής, με ποια ιδιότητα, για πόσο διάστημα και αν οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις είχαν οφειλές ή είχαν αλλάξει επανειλημμένα διοίκηση.

Ιδιαίτερη σημασία θα έχει και η διεύθυνση της έδρας. Οι ελεγκτές θα μπορούν να αναζητούν ποιες επιχειρήσεις είχαν δηλώσει στο παρελθόν τον ίδιο χώρο, αν κάποια από αυτές διέκοψε τη δραστηριότητά της αφήνοντας χρέη και αν η νέα εταιρεία συνδέεται με πρόσωπα που συμμετείχαν στην προηγούμενη.

Ανοιχτό παραμένει επίσης το αν το σύστημα θα ελέγχει μόνο τις νέες συστάσεις ή και τις μεταβολές σε ήδη ενεργές εταιρείες, όπως τις αλλαγές διαχειριστών και εταίρων. Η δεύτερη επιλογή θα επέτρεπε στην ΑΑΔΕ να εντοπίζει περιπτώσεις όπου η διοίκηση μιας εταιρείας αλλάζει λίγο πριν από τη λήψη μέτρων είσπραξης ή μετά τη δημιουργία σημαντικών φορολογικών υποχρεώσεων.

Τι αποκάλυψαν οι υποθέσεις των «αχυρανθρώπων»

Οι έρευνες της ΑΑΔΕ σε Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική ανέδειξαν την έκταση του φαινομένου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά, περίπου 4.200 ΑΦΜ συνδέθηκαν με περισσότερες από 700 διευθύνσεις. Οι συνολικές οφειλές προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ ξεπέρασαν τα 203 εκατ. ευρώ.

Η συστηματική διασταύρωση των δηλωμένων διευθύνσεων, των εταιρικών μεταβολών και των προσώπων που εμφανίζονταν ως διαχειριστές βοήθησε τους ελεγκτές να εντοπίσουν ποιοι φέρονται να ασκούσαν στην πράξη την επιχειρηματική δραστηριότητα. Οι πρώτες απολογίες είχαν προγραμματιστεί για τις 10 Νοεμβρίου.

Σε ξεχωριστή υπόθεση που ανακοινώθηκε τον Φεβρουάριο, εντοπίστηκαν 317 επιχειρήσεις με συνολικές οφειλές 43 εκατ. ευρώ προς την εφορία και τον ΕΦΚΑ. Όπως είχε αναφέρει η ΑΑΔΕ, όταν μια εταιρεία συσσώρευε χρέη και βρισκόταν αντιμέτωπη με έλεγχο, στη θέση της εμφανιζόταν άλλη επιχείρηση με διαφορετικό ΑΦΜ, αλλά συχνά με κοινά πρόσωπα ή κοινή έδρα.

Τι ελέγχεται ήδη σήμερα

Η ηλεκτρονική Υπηρεσία Μίας Στάσης (e-ΥΜΣ) πραγματοποιεί ήδη βασικούς ελέγχους κατά τη διαδικασία της ψηφιακής σύστασης. Επαληθεύει την ταυτότητα του αιτούντος και ελέγχει μέσω TAXIS αν οι ιδρυτές διαθέτουν ενεργό ΑΦΜ. Παράλληλα, επιβεβαιώνει τα στοιχεία της έδρας που προκύπτουν από την ηλεκτρονική δήλωση μίσθωσης ή δωρεάν παραχώρησης.

Η υφιστάμενη διαδικασία προβλέπει τη διακοπή της ηλεκτρονικής σύστασης όταν διαπιστώνεται πρόβλημα με την ταυτότητα του αιτούντος, τη δικαιοπρακτική του ικανότητα ή το δικαίωμα εκπροσώπησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται φυσική παρουσία στην Υπηρεσία Μίας Στάσης.

Επιπλέον, το ΓΕΜΗ μπορεί να διενεργεί δειγματοληπτικούς ελέγχους στα δικαιολογητικά μετά την ολοκλήρωση της σύστασης. Ο νέος μηχανισμός που εξετάζεται θα διεύρυνε αυτούς τους ελέγχους, αξιοποιώντας περισσότερα δεδομένα για τις προηγούμενες εταιρικές σχέσεις, τις έδρες και τις φορολογικές συμπεριφορές των εμπλεκόμενων προσώπων.

Αυτοψία και χρηματική εγγύηση

Για δηλώσεις έναρξης που υποβάλλονται απευθείας στη Φορολογική Διοίκηση, απόφαση του 2025 προβλέπει τη δυνατότητα διενέργειας αυτοψίας μετά την έναρξη. Η ΑΑΔΕ μπορεί να ελέγξει αν τα στοιχεία που δηλώθηκαν είναι ακριβή και αν η επιχείρηση λειτουργεί πράγματι στη συγκεκριμένη έδρα.

Η αυτοψία μπορεί να πραγματοποιηθεί όταν υπάρχουν επιβαρυντικές πληροφορίες, όπως ενδείξεις συμμετοχής του νόμιμου εκπροσώπου σε υπόθεση φοροδιαφυγής ή άλλα στοιχεία που δημιουργούν αμφιβολίες για την πραγματική λειτουργία της επιχείρησης.

Παράλληλα, ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας προβλέπει την παροχή χρηματικής εγγύησης σε ορισμένες περιπτώσεις φορολογικής έναρξης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η περίπτωση εταιρείας που διοικείται από φυσικό πρόσωπο με βασικές ληξιπρόθεσμες οφειλές τουλάχιστον 300.000 ευρώ από συγκεκριμένους φόρους ή πρόστιμα. Δεν υπολογίζονται οφειλές που έχουν ενταχθεί σε ενεργή ρύθμιση, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν καταβληθεί τουλάχιστον τρεις δόσεις.

Η έναρξη στο φορολογικό μητρώο ολοκληρώνεται, όταν απαιτείται εγγύηση, μετά την παροχή της. Συνεπώς, η κατεύθυνση των νέων μέτρων θα κρίνει αν ο έλεγχος θα πραγματοποιείται πριν από τη σύσταση, αμέσως μετά ή σε συνδυασμό με τις υφιστάμενες διαδικασίες.

Η ΑΑΔΕ καλείται πλέον να ισορροπήσει ανάμεσα στην ταχύτητα της ψηφιακής σύστασης εταιρειών και στην ανάγκη αποτελεσματικής προστασίας των δημοσίων εσόδων. Τα δύο υπό εξέταση σενάρια ελέγχου αναμένεται να καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζονται στο εξής οι αιτήσεις με ενδείξεις χρήσης «αχυρανθρώπων», χωρίς να επιβαρύνονται αδικαιολόγητα οι νόμιμες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες.