Το «ταξίδι» του αστακού

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου

Ποιος θα περίµενε, ότι αυτό το υδρόβιο πλάσµα µε το προσωνύµιο «κατσαρίδα της θάλασσας», από φαγητό των φτωχών, θα εξελισσόταν σε σύµβολο υψηλής γαστρονοµίας;

Σήµερα, θεωρείται το εντυπωσιακότερο προσφερόµενο έδεσµα των πλούσιων µπουφέδων όµως τον 17ο αιώνα, ο αστακός ήταν τόσο συνηθισµένος και βαρετός και «τα κελύφη αστακών γύρω από ένα σπίτι ήταν δείγµα φτώχειας και υποβάθµισης».

Όταν οι πρώτοι Ευρωπαίοι άποικοι έφτασαν στη Βόρεια Αµερική, οι αστακοί ήταν τόσο άφθονοι, που ξεβράζονταν σε σωρούς στις ακτές του κόλπου της Μασαχουσέτης.

Οι ιθαγενείς τούς χρησιµοποιούσαν ως λίπασµα και δόλωµα για τα ψάρια. Οι άποικοι αντιµετώπιζαν απαξιωτικά τους αστακούς και τους έδιναν ως φαγητό σε φυλακισµένους, σκλάβους και υπηρέτες και το αποκαλούσαν «το φαγητό των φτωχών».

Λέγεται µάλιστα, πως οι κρατούµενοι δυσφόρησαν τόσο έντονα από τη συνεχή κατανάλωση αστακών, ώστε έγινε δεκτό το αίτηµά τους, σύµφωνα µε το οποίο θα τους σέρβιραν αστακό µόνο 3 φορές την εβδοµάδα!

Πώς ο αστακός γύρισε το µατς

Ο αστακός έγινε απόλυτο σύµβολο γαστρονοµικής πολυτέλειας περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα, λόγω της ανάπτυξης των σιδηροδρόµων, της κονσερβοποίησης και του έξυπνου µάρκετινγκ.

Η µεγάλη ανατροπή ξεκίνησε γύρω στο 1840-1870 µε την επέκταση των σιδηροδρόµων, όταν οι εταιρείες τρένων αναζητούσαν φθηνό φαγητό για να σερβίρουν στους επιβάτες των µεγάλων αποστάσεων.

Άρχισαν να σερβίρουν τον αστακό σε πορσελάνινα πιάτα και καθώς οι ταξιδιώτες από την ενδοχώρα δεν είχαν ξαναδεί αστακό και δεν γνώριζαν την «κακή» του φήµη, ενθουσιάστηκαν µε την γεύση του.

Το πιάτο άρχισε να αποκτά τη φήµη µιας εξωτικής λιχουδιάς!

Όσοι τον δοκίµαζαν, τον αγαπούσαν και τον αναζητούσαν και εκτός τρένου!

Η εµφάνιση της κονσερβοποίησης επέτρεψε τη µεταφορά του αστακού σε όλο τον κόσµο και µέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, καθιερώθηκε ως εκλεκτό έδεσµα.

Τον προσέφεραν σε γιορτές και ειδικές περιστάσεις, ως κονσέρβα ή µαγειρευόταν νεκρός, µε αποτέλεσµα η σάρκα του να είναι ζελατινώδης και άνοστη.

Οι σεφ αναζητώντας νέους τρόπους για να τον µαγειρέψουν, ανακάλυψαν ότι είναι καλύτερα να µαγειρεύεται ζωντανός, ώστε να µην αναπτύσσονται βακτήρια που αλλοιώνουν τη γεύση και την υφή του, έτσι, το κρέας του έγινε απίστευτα γευστικό και τρυφερό.

Η ζήτηση στα µεγάλα εστιατόρια της Νέας Υόρκης και του Λονδίνου εκτοξεύτηκε κι όπως ήταν φυσικό, οι πληθυσµοί του αστακού άρχισαν να µειώνονται.

Σύµφωνα, λοιπόν, µε τους κανόνες της αγοράς, όσο πιο σπάνιος γινόταν τόσο αυξανόταν η τιµή του, γεγονός που τον µετέτρεψε οριστικά σε ένα σύµβολο κύρους για την υψηλή κοινωνία.

Με την οικονοµική ύφεση του 1929, η αγορά αστακών πολυτελείας έπεσε κατακόρυφα. Κανένας δεν µπορούσε να αντέξει οικονοµικά το πιάτο στα εστιατόρια και έτσι ο αστακός ξανάγινε κονσέρβα.

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσµίου Πολέµου, αποτέλεσε µια φθηνή πηγή πρωτεΐνης για τα αµερικανικά στρατεύµατα.

Το «πεπρωµένο» του αστακού όµως ήταν να γίνει διάσηµος.

Στα µέσα του 1930, ο Βρετανός εκατοµµυριούχος Edward James, ποιητής και µαικήνας της τέχνης, εµπνέεται το «τηλέφωνο-αστακό» όταν βλέπει µια πλούσια αριστοκράτισσα να σηκώνει έναν αστακό αντί για το ακουστικό του τηλεφώνου που χτυπούσε δίπλα της.

Το παραγγέλνει στον Salvador Dali, ο οποίος δηµιουργεί 11 τηλέφωνα µε αστακό – ακουστικό.

Ένα από αυτά, εκτίθεται στην Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης Tate, στο Λονδίνο και ένα άλλο, ανήκει στο «Ίδρυµα Edward James». Μάλιστα το δεύτερο, δηµοπρατήθηκε το 2016, από τον οίκο Christie’s έναντι του ποσού των 845.000 λιρών σε άγνωστο συλλέκτη.

Ο αστακός όµως δεν σταµάτησε εκεί, εισήλθε και στον χώρο της µόδας όπου αποτυπώθηκε σε γυναικείο φόρεµα χάρη στη συνεργασία του Dali και της Ιταλίδας σχεδιάστριας Elsa Schiaparelli.

Επίσης, το 1941 ο Charles James, Αµερικανός σχεδιαστής µόδας, δηµιούργησε το φόρεµα La Siréne που έγινε γνωστό ως «το φόρεµα-αστακός».

Τη δεκαετία του 1950, ο αστακός συνδέθηκε µε τον πλούτο και την πολυτέλεια και µέχρι σήµερα πρωταγωνιστεί σε γάµους και συνεστιάσεις της «υψηλής κοινωνίας» και «δειπνεί» µε κινηµατογραφικούς αστέρες.

Η Σταχτοπούτα της γαστρονοµίας

Η ιστορία του αστακού µάς θυµίζει πόσο εύκολα αλλάζουν οι µόδες, οι συνήθειες και η αξία των πραγµάτων.

Γνωρίζουµε άραγε ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τις διατροφικές µας συνήθειες;

Όταν έχουµε πληθώρα επιλογών, γιατί επιλέγουµε κάποια συγκεκριµένα τρόφιµα αντί κάποιων άλλων;

Απολαµβάνουµε κάτι επειδή µας αρέσει ή επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι γύρω µας φαίνεται να το απολαµβάνουν;

Ή µήπως επειδή είναι “food trend – διατροφική τάση”;

Ένα θαλασσινό που κάποτε το περιφρονούσαν όλοι και το έδιναν εντελώς δωρεάν, µετατράπηκε σε σπάνιο και περιζήτητο πιάτο.

Εκείνοι που κάποτε το απέφευγαν, τώρα θα έµεναν µε το στόµα ανοιχτό εάν έβλεπαν την τιµή του!

Ο αστακός έκανε το πιο θεαµατικό ταξίδι κοινωνικής ανόδου που γνώρισε ποτέ η γαστρονοµία.