Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού: Αριθμοί, πρόληψη και τα όρια της έγκαιρης διάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών (ΙΣΑ) απευθύνει ένα μήνυμα ενημέρωσης, πρόληψης και έμπρακτης στήριξης προς τις γυναίκες που αντιμετωπίζουν τη νόσο, τις οικογένειές τους και όλους τους επαγγελματίες υγείας που βρίσκονται δίπλα τους. Η ημέρα δεν αποτελεί μόνο μια συμβολική υπενθύμιση, αλλά και μια ευκαιρία να αναδειχθεί η σημασία του τακτικού προληπτικού ελέγχου, χωρίς να δημιουργείται η εσφαλμένη εντύπωση ότι η έγκαιρη διάγνωση εξαλείφει κάθε κίνδυνο.

Ο ΙΣΑ καλεί τις δικαιούχους του Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου «Φώφη Γεννηματά» να μην αγνοούν τα παραπεμπτικά τους και να προχωρούν εγκαίρως στη δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία και την κλινική εξέταση. «Καμία γυναίκα δεν πρέπει να αμελεί τον προληπτικό της έλεγχο», τόνισε ο πρόεδρος του ΙΣΑ, Γιώργος Πατούλης, επισημαίνοντας ότι η σύγχρονη επιστήμη διαθέτει περισσότερα θεραπευτικά και διαγνωστικά εργαλεία από ποτέ, με την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση να παραμένουν δύο από τα ισχυρότερα.

Καρκίνος του μαστού: οι αριθμοί στην Ελλάδα και διεθνώς

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερα διαγνωσμένος καρκίνος στις γυναίκες στην Ελλάδα. Εκτιμάται ότι καταγράφονται περίπου 8.700 νέα περιστατικά κάθε χρόνο, ενώ περισσότεροι από 2.400 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο. Οι αριθμοί αυτοί καταδεικνύουν το μέγεθος της πρόκλησης, αλλά δεν αποτυπώνουν ολόκληρη την εικόνα.

Η πρόγνωση έχει βελτιωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Η συνολική πενταετής επιβίωση ξεπερνά το 91%, ενώ όταν η διάγνωση γίνεται σε πολύ αρχικό στάδιο, δηλαδή στο Στάδιο 0 ή Ι, μπορεί να αγγίξει το 99%. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν τη σημασία του προσυμπτωματικού ελέγχου, ο οποίος μπορεί να εντοπίσει αλλοιώσεις πριν εμφανιστούν συμπτώματα ή πριν η νόσος προχωρήσει.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο καρκίνος του μαστού παραμένει η συχνότερη μορφή κακοήθειας στον γυναικείο πληθυσμό, με περίπου 2,3 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις ετησίως. Περίπου μία στις οκτώ γυναίκες θα διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού κάποια στιγμή στη ζωή της. Ωστόσο, ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλες. Η ηλικία, το οικογενειακό και ατομικό ιστορικό, οι γονιδιακές μεταλλάξεις, ο τρόπος ζωής και άλλοι βιολογικοί παράγοντες επηρεάζουν την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου.

Πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση: τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν

Για τη μείωση των οικονομικών και πρακτικών εμποδίων, το Υπουργείο Υγείας υλοποιεί το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», γνωστό και ως πρόγραμμα «Φώφη Γεννηματά», προσφέροντας δωρεάν προληπτικές εξετάσεις σε δικαιούχες γυναίκες. Η αξιοποίηση των διαθέσιμων παραπεμπτικών είναι ένα ουσιαστικό βήμα, ιδιαίτερα για όσες αναβάλλουν τον έλεγχο λόγω κόστους, έλλειψης χρόνου ή φόβου.

Η μαστογραφία μπορεί να εντοπίσει ευρήματα που δεν είναι ψηλαφητά και δεν προκαλούν συμπτώματα. Δεν αποτελεί, όμως, απόλυτη εγγύηση. Η ευαισθησία της εξέτασης μπορεί να επηρεάζεται από την πυκνότητα των μαστών, τον τύπο της βλάβης και άλλους παράγοντες. Επιπλέον, η έγκαιρη διάγνωση δεν σημαίνει πάντοτε ότι η νόσος θα θεραπευτεί οριστικά, ούτε ότι όλες οι μορφές καρκίνου του μαστού εξελίσσονται με τον ίδιο τρόπο.

Για τον λόγο αυτό, ο προληπτικός έλεγχος πρέπει να προσαρμόζεται στην ηλικία, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και το συνολικό επίπεδο κινδύνου. Η συζήτηση με τον γιατρό είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ισχυρό οικογενειακό ιστορικό, γνωστή γονιδιακή μετάλλαξη ή προηγούμενο εύρημα στον μαστό. Παράλληλα, κάθε νέα αλλαγή, όπως όγκος, έκκριση από τη θηλή, μεταβολή στο δέρμα ή αλλαγή στο σχήμα του μαστού, πρέπει να αξιολογείται από ειδικό, ανεξάρτητα από το πότε έγινε η τελευταία μαστογραφία.

Ο ΙΣΑ έχει επισημάνει τη σημασία της πρόληψης ήδη από το 2014, μέσα από τα ΚΕΠ Υγείας του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων – Προαγωγής Υγείας. Οι δράσεις του ΕΔΔΥΠΠΥ και των δήμων-μελών του επιδιώκουν να μεταφέρουν το μήνυμα της πρόληψης σε κάθε γυναίκα, κάθε οικογένεια και κάθε γειτονιά.

Η φροντίδα συνεχίζεται και μετά τη διάγνωση

Η αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού δεν τελειώνει με τη διάγνωση ή την ολοκλήρωση της θεραπείας. Οι γυναίκες μπορεί να χρειάζονται μακροχρόνια ιατρική παρακολούθηση, αποκατάσταση, ψυχολογική υποστήριξη και βοήθεια για την επιστροφή στην εργασία και την καθημερινότητα. Η ποιότητα ζωής, η εικόνα σώματος, οι σχέσεις, η γονιμότητα και η ψυχική υγεία αποτελούν εξίσου σημαντικές πλευρές της φροντίδας.

Ο Γιώργος Πατούλης υπογράμμισε ότι η κοινωνία οφείλει να βρίσκεται δίπλα στις γυναίκες και «την επόμενη ημέρα», στηρίζοντας την ομαλή επιστροφή τους στην οικογενειακή, κοινωνική και επαγγελματική ζωή. Παράλληλα, αναγνώρισε την προσφορά γιατρών, νοσηλευτών και όλων των επαγγελματιών υγείας που τις συνοδεύουν σε κάθε στάδιο.

Η διεθνής εκστρατεία ενημέρωσης

Ο Οκτώβριος είναι διεθνώς αφιερωμένος στην ενημέρωση για τον καρκίνο του μαστού. Η εκστρατεία στοχεύει στην προώθηση του προσυμπτωματικού ελέγχου, στην ενημέρωση για τους παράγοντες κινδύνου, στη στήριξη των ανθρώπων που έχουν διαγνωστεί και στη χρηματοδότηση της έρευνας. Αφορά ανθρώπους κάθε φύλου και ταυτότητας, καθώς ο καρκίνος του μαστού μπορεί να εμφανιστεί και σε άνδρες, τρανς άτομα και μη δυαδικά άτομα.

Η διεθνής εκστρατεία ξεκίνησε το 1985 και το ροζ φιογκάκι καθιερώθηκε το 1992. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναδειχθεί και ειδικές πρωτοβουλίες για τη μεταστατική νόσο, τον λοβιακό καρκίνο και τον καρκίνο του μαστού στους άνδρες. Η διαφοροποίηση αυτή είναι σημαντική, επειδή οι ασθενείς δεν αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα και οι ανάγκες τους διαφέρουν.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, περίπου 155.000 γυναίκες ζουν με μεταστατικό καρκίνο του μαστού, ενώ ο αριθμός εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσει τις 246.000 έως το 2030. Παράλληλα, ο λοβιακός καρκίνος, που ξεκινά από τους μαζικούς λοβούς και συχνά είναι δυσκολότερο να ανιχνευθεί, εξακολουθεί να λαμβάνει περιορισμένη χρηματοδότηση σε σχέση με τη συχνότητά του. Η ενημέρωση για αυτές τις μορφές είναι απαραίτητη, όπως και η καταπολέμηση του στίγματος που συχνά καθυστερεί την αναζήτηση βοήθειας.

Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού είναι, τελικά, μια υπενθύμιση ότι η ενημέρωση, ο προληπτικός έλεγχος και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να σώσουν ζωές, χωρίς όμως να υποκαθιστούν την εξατομικευμένη ιατρική φροντίδα. Η ουσιαστική αντιμετώπιση της νόσου απαιτεί πρόσβαση σε ποιοτικές εξετάσεις και θεραπείες, ψυχολογική και κοινωνική στήριξη, συνεχή έρευνα και σεβασμό στις ανάγκες κάθε ανθρώπου. Η πρόληψη παραμένει ισχυρό εργαλείο, αλλά η φροντίδα πρέπει να συνεχίζεται σε όλη τη διαδρομή, από την ενημέρωση έως την αποκατάσταση και τη ζωή μετά τη θεραπεία.