Ελεύθεροι επαγγελματίες: Στο τραπέζι τεκμήρια δύο ταχυτήτων και ελαφρύνσεις για τους συνεπείς

Στη διαμόρφωση ενός συστήματος τεκμηρίων «δύο ταχυτήτων», με μικρότερες επιβαρύνσεις για τους συνεπείς ελεύθερους επαγγελματίες, στρέφεται η συζήτηση στο κυβερνητικό επιτελείο ενόψει της ΔΕΘ. Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το θέμα των τεκμηρίων επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο μετά τις δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη, ο οποίος συνέδεσε τη σταδιακή υποχώρησή τους με το κατά πόσο αποδίδουν τα υπόλοιπα μέτρα κατά της φοροδιαφυγής. Με απλά λόγια, όσο η Πολιτεία αποκτά πιο καθαρή εικόνα για τον πραγματικό τζίρο και τα κέρδη, τόσο ισχυρότερο γίνεται το επιχείρημα ότι τα τεκμήρια μπορούν να χαλαρώσουν—ιδίως για όσους αποδεδειγμένα λειτουργούν «καθαρά».

Παρά τα σενάρια που κυκλοφορούν, η κυβέρνηση δεν έχει ανακοινώσει κατάργηση του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος, ούτε έχει παρουσιάσει συγκεκριμένο μηχανισμό ελάφρυνσης. Ωστόσο, έχει ανοίξει ξεκάθαρα η συζήτηση για διαφορετική μεταχείριση των επαγγελματιών που τηρούν τις υποχρεώσεις τους και αφήνουν σαφές ηλεκτρονικό αποτύπωμα των συναλλαγών τους.

Ελεύθεροι επαγγελματίες και τεκμήρια δύο ταχυτήτων: Προς ένα πιο στοχευμένο μοντέλο

Τα κυβερνητικά στελέχη διαμηνύουν πως ο στόχος δεν είναι να διατηρηθούν τα τεκμήρια «για πάντα». Η λογική είναι ότι όσο εφαρμόζονται και αποδίδουν τα ηλεκτρονικά μέτρα κατά της φοροδιαφυγής, τόσο θα μπορεί να εξετάζεται η σταδιακή αφαίρεση ή μείωση του βάρους που δημιουργεί το τεκμαρτό εισόδημα. Στο επίκεντρο μπαίνουν οι «συνεπείς» ελεύθεροι επαγγελματίες—εκείνοι που χρησιμοποιούν POS, κόβουν αποδείξεις, καταγράφουν τα στοιχεία τους σωστά και πληρώνουν εμπρόθεσμα φόρους και ΦΠΑ.

Το πώς ακριβώς θα δομηθεί αυτή η ελάφρυνση παραμένει ανοιχτό. Ανάμεσα στα σενάρια που εξετάζονται, χωρίς να έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί:
– Μείωση του τεκμαρτού εισοδήματος με ένα συγκεκριμένο ποσοστό για όσους πληρούν τα κριτήρια συνέπειας.
– Πλήρης εξαίρεση από το τεκμαρτό μετά από ορισμένα χρόνια αποδεδειγμένης συμμόρφωσης.
– Συνδυασμός ελάφρυνσης με χαμηλότερη προκαταβολή φόρου, ώστε να περιορίζεται και η ταμειακή πίεση.

Το κρίσιμο, όμως, είναι ότι οποιοδήποτε μοντέλο «δύο ταχυτήτων» πρέπει να είναι εφαρμόσιμο, δίκαιο και μετρήσιμο—ώστε να μην επιβραβεύει τη συγκυριακή εικόνα, αλλά τη σταθερή και πραγματική συνέπεια.

Η νέα εικόνα της ΑΑΔΕ και γιατί αλλάζει τη συζήτηση

Το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα επιβλήθηκε επειδή η Εφορία δεν είχε πλήρη εικόνα για τα πραγματικά κέρδη πολλών ατομικών επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια, θεσπίστηκε ένα κατώτατο εισόδημα κάτω από το οποίο το κράτος θεωρούσε ότι «δύσκολα στέκει» μια επαγγελματική δραστηριότητα.

Σήμερα, όμως, τα δεδομένα είναι διαφορετικά. Η ΑΑΔΕ διαθέτει πιο ολοκληρωμένη εικόνα, καθώς:
– τα POS έχουν συνδεθεί με τις ταμειακές μηχανές,
– έσοδα και έξοδα καταγράφονται στο myDATA,
– οι ηλεκτρονικές πληρωμές καλύπτουν μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας.

Όσο αυτή η εικόνα γίνεται πληρέστερη, τόσο μειώνεται η ανάγκη να προσδιορίζεται το εισόδημα με βάση μια «υπόθεση» και όχι με βάση πραγματικά δεδομένα. Η φοροδιαφυγή ασφαλώς δεν έχει εξαφανιστεί, όμως οι δυνατότητες της ΑΑΔΕ να εντοπίζει αποκλίσεις έχουν ενισχυθεί: μπορεί ευκολότερα να ξεχωρίσει μια επιχείρηση που δηλώνει σταθερά τα πραγματικά της έσοδα από μία που εμφανίζει μεγάλες και ανεξήγητες διαφορές.

Σήμερα, το βάρος της απόδειξης πέφτει συχνά στον φορολογούμενο: αν το πραγματικό εισόδημα είναι χαμηλότερο από το τεκμαρτό, πρέπει να επικαλεστεί αντικειμενικούς λόγους ή να ζητήσει έλεγχο. Ένα πιο σύγχρονο μοντέλο θα μπορούσε να αξιοποιεί απευθείας τα δεδομένα που ήδη υπάρχουν, χωρίς να υποχρεώνει κάθε επαγγελματία να αποδεικνύει ξεχωριστά ότι δεν κέρδισε όσα «υποθέτει» το σύστημα.

Ποιος θεωρείται πραγματικά «συνεπής»;

Η πρόθεση να επιβραβευθούν οι συνεπείς ελεύθεροι επαγγελματίες ανοίγει αναπόφευκτα το ερώτημα: ποιος είναι τελικά «συνεπής»;

Η χρήση POS από μόνη της δεν αρκεί, καθώς σε πολλές δραστηριότητες αποτελεί ήδη υποχρέωση. Επιπλέον, η ύπαρξη τερματικού δεν αποδεικνύει ότι το σύνολο των συναλλαγών περνά ηλεκτρονικά. Αντίστοιχα, ούτε η εμπρόθεσμη πληρωμή φόρων αποτελεί απόλυτη ένδειξη φορολογικής συμμόρφωσης: κάποιος μπορεί να πληρώνει στην ώρα του, αλλά να έχει δηλώσει μικρότερο τζίρο από τον πραγματικό.

Από την άλλη, ένας επαγγελματίας μπορεί να δηλώνει σωστά τα έσοδά του, αλλά να έχει ενταχθεί σε ρύθμιση οφειλών επειδή πιέζεται από τη ρευστότητα. Αν το κριτήριο περιοριστεί στην «απουσία χρεών», τότε το σύστημα κινδυνεύει να επιβραβεύει κυρίως την οικονομική δυνατότητα και όχι απαραίτητα τη σωστή δήλωση εισοδήματος.

Η πιο ρεαλιστική εικόνα προκύπτει από συνδυασμό παραμέτρων: δηλώσεις, δεδομένα myDATA, ηλεκτρονικές εισπράξεις, ιστορικό παραβάσεων και αποκλίσεις που εντοπίζουν οι διασταυρώσεις. Το ζητούμενο είναι ποια «φόρμουλα» θα επιλέξει τελικά το οικονομικό επιτελείο ώστε να επιβραβεύονται αυτοί που πραγματικά το αξίζουν.

Αυξημένο τεκμήριο στις φετινές δηλώσεις και τι να περιμένουμε

Αξίζει να σημειωθεί ότι το βασικό ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα αυξήθηκε στις φετινές δηλώσεις στα 12.320 ευρώ, από 11.620 ευρώ, λόγω της ανόδου του κατώτατου μισθού. Το ποσό ανεβαίνει ανάλογα με τα χρόνια λειτουργίας και τα κριτήρια του συστήματος: για επαγγελματίες με 7 έως 9 χρόνια δραστηριότητας φτάνει στα 13.552 ευρώ, για 10 έως 12 χρόνια στα 14.907 ευρώ και για πάνω από 12 χρόνια στα 16.016 ευρώ, πριν από τυχόν άλλες προσαυξήσεις.

Παράλληλα, πρέπει να διαχωριστούν οι πιθανές αλλαγές στα τεκμήρια από τις αλλαγές στη φορολογική κλίμακα που έχουν ήδη ψηφιστεί για τα εισοδήματα του 2026. Οι μειωμένοι συντελεστές θα φανούν στις δηλώσεις του 2027, ανεξάρτητα από τις αποφάσεις που θα ληφθούν για το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα.

Μπροστά στις ανακοινώσεις της ΔΕΘ, μένει να αποσαφηνιστούν κομβικά σημεία: το ύψος της ελάφρυνσης, τα χρόνια συνέπειας που θα απαιτούνται, η μεταχείριση των ρυθμισμένων οφειλών και το φορολογικό έτος από το οποίο θα εφαρμοστεί το νέο σύστημα.

Σε κάθε περίπτωση, το στοίχημα είναι διπλό: να ενισχυθεί η φορολογική δικαιοσύνη χωρίς να τιμωρούνται οριζόντια οι ελεύθεροι επαγγελματίες και να σχεδιαστεί ένα μοντέλο τεκμηρίων που θα υποχωρεί όσο η ψηφιακή εικόνα της οικονομίας γίνεται πιο αξιόπιστη. Αν αυτό επιτευχθεί, οι συνεπείς ελεύθεροι επαγγελματίες θα μπορούν να δουν ουσιαστικές ελαφρύνσεις, όχι ως εξαίρεση, αλλά ως αποτέλεσμα μιας μετρήσιμης και διαρκούς συμμόρφωσης.