Τουλάχιστον 35.000 επιπλέον θάνατοι από τον καύσωνα στην Ευρώπη

Τουλάχιστον 35.000 επιπλέον θάνατοι καταγράφονται μέχρι στιγμής στην Ευρώπη μετά τα τέσσερα διαδοχικά κύματα καύσωνα που σάρωσαν την ήπειρο αυτό το καλοκαίρι. Και αυτός ο αριθμός, όσο σοκαριστικός κι αν είναι, θεωρείται από ειδικούς μόνο η κορυφή του παγόβουνου: τα διαθέσιμα στοιχεία καλύπτουν περίπου τη μισή Ευρώπη, ενώ δεν περιλαμβάνουν το σύνολο των θανάτων του Αυγούστου, μήνα που σε αρκετές χώρες εξελίχθηκε σε περίοδο παρατεταμένης θερμικής καταπόνησης. Με άλλα λόγια, οι 35.000 επιπλέον θάνατοι είναι πιθανό να αυξηθούν αισθητά όσο τα δεδομένα συγκεντρώνονται, ελέγχονται και οριστικοποιούνται.

Τα κύματα καύσωνα ξεκίνησαν νωρίς, ήδη από τον Μάιο, και στη συνέχεια επέστρεφαν το ένα μετά το άλλο, χτυπώντας κυρίως τη δυτική και κεντρική Ευρώπη. Εκατοντάδες μετεωρολογικοί σταθμοί κατέγραψαν ιστορικά ρεκόρ, ενώ σε ορισμένες περιοχές οι θερμοκρασίες πάνω από τους 40°C έπαψαν να είναι μεμονωμένο γεγονός και μετατράπηκαν σε επίμονη πραγματικότητα. Επιστήμονες και φορείς δημόσιας υγείας προειδοποιούν ότι η ανθρωπογενής υπερθέρμανση του πλανήτη δεν «δημιουργεί» απλώς τέτοια φαινόμενα, αλλά τα κάνει συχνότερα, εντονότερα και μεγαλύτερης διάρκειας — αυξάνοντας, αναπόφευκτα, και τον αριθμό των επιπλέον θανάτων.

Γιατί οι αριθμοί αργούν να «κλειδώσουν»

Η ζέστη σπάνια καταγράφεται ως άμεση αιτία θανάτου σε ένα πιστοποιητικό. Συνήθως λειτουργεί ως επιβαρυντικός παράγοντας που απορρυθμίζει τον οργανισμό και επιδεινώνει προϋπάρχουσες παθήσεις. Έτσι, άνθρωποι με καρδιαγγειακά ή αναπνευστικά προβλήματα, σακχαρώδη διαβήτη ή χρόνια νεφρική νόσο μπορεί να καταλήξουν από έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο ή νεφρική ανεπάρκεια — με τη ζέστη να έχει παίξει καθοριστικό ρόλο, χωρίς να αναφέρεται ρητά.

Γι’ αυτό πολλές χώρες βασίζονται σε μοντέλα «υπερβάλλουσας θνησιμότητας»: συγκρίνουν πόσοι άνθρωποι πέθαναν σε μια περίοδο καύσωνα σε σχέση με το τι θα αναμενόταν υπό φυσιολογικές συνθήκες. Άλλες δημοσιεύουν πρώτα συνολικά στοιχεία για επιπλέον θανάτους από κάθε αιτία και αργότερα προχωρούν στην απόδοση μέρους αυτών στη ζέστη. Οι διαφορές μεθοδολογίας, σε συνδυασμό με τις καθυστερήσεις στην καταγραφή, εξηγούν γιατί ο τελικός απολογισμός των επιπλέον θανάτων συχνά οριστικοποιείται εβδομάδες ή και μήνες αργότερα.

Γερμανία: 14.000 θάνατοι και ένα καλοκαίρι-ορόσημο

Η Γερμανία εμφανίζει μέχρι στιγμής τον βαρύτερο απολογισμό. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ρόμπερτ Κοχ (RKI), εκτιμάται ότι 14.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της ζέστης από τις 6 Απριλίου έως τις 9 Αυγούστου. Ιδιαίτερα δραματική ήταν η εβδομάδα 22-28 Ιουνίου, όταν το RKI υπολόγισε 9.600 θανάτους που συνδέονται με τη θερμική επιβάρυνση.

Παράλληλα, η χώρα βίωσε ακραίες θερμοκρασίες: στα τέλη Ιουνίου καταρρίφθηκαν ρεκόρ για τρεις συνεχόμενες ημέρες, με 46 μετεωρολογικούς σταθμούς να ξεπερνούν τους 40°C. Με βάση τα διαθέσιμα αρχεία, το φετινό καλοκαίρι είναι μακράν το χειρότερο στη Γερμανία ως προς τους θανάτους που συνδέονται με τη ζέστη, από τότε που άρχισαν οι συστηματικές καταγραφές. Το προηγούμενο υψηλό ήταν το 2018 με 8.900, ενώ σε ένα συνηθισμένο καλοκαίρι οι σχετικοί θάνατοι συχνά δεν ξεπερνούν τους 2.000.

Ισπανία: σχεδόν 5.000 θάνατοι και επίμονη ζέστη πάνω από 42°C

Στην Ισπανία, το σύστημα παρακολούθησης του Ινστιτούτου Υγείας Carlos III δείχνει ότι 4.947 θάνατοι μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη από τον Μάιο έως αυτή την εβδομάδα. Με αυτά τα δεδομένα, το 2026 καταγράφεται ήδη ως η χειρότερη χρονιά στην ιστορία της χώρας για τους θανάτους που σχετίζονται με υψηλές θερμοκρασίες, ξεπερνώντας το 2022 (4.520).

Οι υψηλές θερμοκρασίες ήταν επίμονες, με περιοχές να αντιμετωπίζουν κύματα καύσωνα πάνω από 42°C. Η πραγματική εικόνα αναμένεται να αποσαφηνιστεί ακόμη περισσότερο όταν ενσωματωθούν όλα τα στοιχεία του Αυγούστου.

Γαλλία: 7.300 επιπλέον θάνατοι πριν καν μπουν τα δεδομένα του Αυγούστου

Η Γαλλία κατέγραψε εντυπωσιακά ακραίες συνθήκες: πάνω από 500 σταθμοί πέρασαν τους 40°C, ενώ σε κάποια στιγμή το 98% της χώρας βρέθηκε υπό προειδοποίηση για καύσωνα. Η εθνική υπηρεσία υγείας ανακοίνωσε ότι οι επιπλέον θάνατοι από όλες τις αιτίες, από τα τέλη Μαΐου έως τις 22 Ιουλίου, έφτασαν τους 7.300. Ωστόσο, τα στοιχεία του Αυγούστου δεν είχαν ακόμη δημοσιευθεί και τα πρώτα δεδομένα βασίζονταν σε ηλεκτρονικά πιστοποιητικά θανάτου που καλύπτουν περίπου το 80% της συνολικής θνησιμότητας — παράγοντες που αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο αναθεώρησης προς τα πάνω.

Ιταλία: εκτιμήσεις για 5.000 έως 8.000 επιπλέον θανάτους

Στην Ιταλία, όπου το εθνικό σύστημα επιτήρησης βασίζεται σε δεδομένα από δήμους και συχνά παρουσιάζει καθυστερήσεις, δεν υπάρχει ακόμη ολοκληρωμένος εθνικός απολογισμός. Μοντέλα εκτιμούν ότι 2.700 περισσότεροι άνθρωποι από το συνηθισμένο πέθαναν μεταξύ 22 και 28 Ιουνίου. Επιδημιολόγοι εκτιμούν ότι συνολικά οι θάνατοι που θα αποδοθούν στη ζέστη πιθανότατα θα φτάσουν τους 5.000 έως 8.000 όταν ολοκληρωθεί η επίσημη καταγραφή.

Χιλιάδες επιπλέον θάνατοι και σε άλλες χώρες της Ευρώπης

Η εικόνα συμπληρώνεται από μια σειρά χωρών που ήδη ανακοινώνουν προκαταρκτικά στοιχεία υπερβάλλουσας θνησιμότητας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η υπηρεσία υγειονομικής ασφάλειας ανέφερε ότι τα κύματα καύσωνα του Μαΐου και του Ιουνίου συνδέονταν με 2.877 θανάτους στην Αγγλία. Στο Βέλγιο, καταγράφηκε αύξηση της θνησιμότητας κατά 39% μεταξύ 18 και 29 Ιουνίου, που μεταφράζεται σε 1.222 επιπλέον θανάτους. Στην Ολλανδία, οι αρχές εκτιμούν τουλάχιστον 900 επιπλέον θανάτους μεταξύ 22 Ιουνίου και 5 Ιουλίου.

Ταυτόχρονα, μελέτη μοντελοποίησης που επικαλείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά 1.070 επιπλέον θανάτους στην Πολωνία κατά το κύμα καύσωνα στα τέλη Ιουνίου. Στην Ελβετία, αναφέρονται 220 επιπλέον θάνατοι την ίδια εβδομάδα. Προκαταρκτικά δεδομένα από το Λουξεμβούργο, την Ελλάδα, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και τη Δανία δείχνουν περίπου 40 επιπλέον θανάτους σε καθεμία από αυτές τις χώρες.

Σύμφωνα με υπολογισμούς του Agence France-Presse, περιοχές όπου ζουν πάνω από 80 εκατομμύρια Ευρωπαίοι βίωσαν θερμοκρασίες άνω των 40°C αυτό το καλοκαίρι. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είχε προειδοποιήσει ήδη από τον Μάιο ότι η θνησιμότητα που συνδέεται με τη ζέστη στην ευρωπαϊκή περιφέρεια έχει αυξηθεί πάνω από 30% μέσα σε 20 χρόνια και αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω, λόγω της κλιματικής κρίσης και της γήρανσης του πληθυσμού.