Το «Βαθύ Κράτος» κυβερνά την Τουρκία

Του ΧΡΗΣΤΟΥ Η. ΧΑΛΑΖΙΑ

Η διαµάχη µεταξύ κεµαλιστών και ισλαµιστών συνεχίζεται στο παρασκήνιο για την πολιτειακή αλλαγή που προσπαθεί να δηµιουργήσει ο Ταγίπ Ερντογάν, έχοντας, όµως και οµάδα ισλαµιστών (Γιουλέν) που αντιδρούν στα σχέδια του να µετατρέψει το κοσµικό κράτος σε θεοκρατικό.

Από την ίδρυση της, η τουρκική Δηµοκρατία και ο στρατός παρουσιάζεται ως η µοναδική δύναµη περιφρούρησης της κοσµικής δηµοκρατίας που έχτισε ο Μουσταφά (ο επιλεγµένος) Κεµάλ (ο τέλειος) Ατατούρκ (ο πατέρας της Τουρκίας), µέσα από την απαγόρευση της λειτουργία των πολιτικών κοµµάτων.

Εδώ και δεκαετίες ο στρατός κατάφερνε να ελέγχει άµεσα κάθε πολιτική ηγεσία, ανεξάρτητα από την κοµµατική παράταξη και να επεµβαίνει αποφασιστικά κάθε φορά που η πολιτική ηγεσία εξέφραζε απόψεις που θεωρούνταν επικίνδυνες για την κρατούσα πολιτική άποψη ή κάθε φορά που η πολιτική που ασκούσαν δεν ήταν επιθυµητή – από τη δεκαετία του 1960 ο στρατός µε τέσσερα πραξικοπήµατα ανέτρεψε τις εκλεγµένες κυβερνήσεις και δυο φορές απαγόρευσε τη δράση των ισλαµικών κοµµάτων.

Η στρατιωτική ηγεσία φρόντιζε η πολιτική εξουσία να εκπροσωπείται από πολιτικούς ή παρατάξεις που να συµφωνούν απόλυτα σε ένα βασικό σχέδιο, στόχος του οποίου ήταν από τη µια ο αποκλεισµός του ισλαµισµού και του κοµµουνισµού και από την άλλη περί των αποκαλούµενων εθνικών θεµάτων.

Κεµαλικό καθεστώς

Στη βάση αυτή, η στρατιωτική και πολιτική ηγεσία αποτελούσαν τον πυρήνα αυτού που ονοµάστηκε κεµαλικό καθεστώς – η βαθύ κράτος – που κυριάρχησε για πολλά χρόνια. Στο πλαίσιο αυτό το 1997 ο στρατός ανέτρεψε «πραξικοπηµατικά» την πρώτη ισλαµική κυβέρνηση του Νετζµενίν Ερµπακάν. Το Εθνικό Συµβούλιο (που αποτελείτο κυρίως από στρατιωτικούς) θα επιβάλει µια σειρά νέων νόµων εναντία στο πολιτικό

Ισλάµ και απαγόρευσε τη λειτουργία του Κόµµατος της Ευηµερίας και θα στερήσουν από τον Ερµπακάν τα πολιτικά του δικαιώµατα για πέντε χρόνια.

Η κατά καιρούς απαγορεύσεις των Ισλαµικών κοµµάτων είχαν παροδικά αποτελέσµατα. Τα περισσότερα µέλη του ενός κόµµατος αυτοµάτως µεταφέρονταν στο νέο, περιορίζοντας έτσι τη µείωση της δύναµης των ισλαµιστών στο τουρκικό πολιτικό σύστηµα.

Τα συχνά σκάνδαλα, η κακοδιαχείριση από τα κόµµατα της κεµαλικής πλευράς, θα δηµιουργήσουν κύµατα δυσαρέσκειας – ειδικά στις ανατολικές επαρχίες της Τουρκίας – που στρέφονται προς τα ισλαµικά κόµµατα.

Οι εξελίξεις αυτές οδηγήσουν στην ίδρυση από τους ο Ερντογάν και ο Γκιούλ του Κόµµατος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, το οποίο θα κερδίσει της εκλογές του 2002.

Ο τελευταίος θα αναλάβει την πρωθυπουργία για ένα χρόνο, καθώς ο Ερντογάν είχε στερηθεί των πολιτικών του δικαιωµάτων το 1998 εξαιτίας ενός ποιήµατος που είχε γράψει υπέρ του Ισλάµ.

Στις εκλογές του 2007 θα συγκεντρώσει το 47% που του δίνεται η δυνατότητα να επιβάλει στην προεδρία τον Γκιούλ παρά τα εµπόδια που δηµιουργούσαν οι κεµαλιστές και το κατεστηµένο δεν µπόρεσαν να ελέγξουν τη κατάσταση για να ανατρέψουν τον Ερντογάν. Μετά την εκλογή του προέδρου προχώρησε στην νοµοθέτηση ο πρόεδρος να εκλέγεται από το λαό.

Οι «Μαύροι Φρουροί»

Η καταλυτική φθορά του κεµελικού κατεστηµένου ήρθε µε την ερεύνα για την παρακρατική οργάνωση Εργκενεκόν, που είχε µέλη στρατιωτικούς, πολιτικούς, επιχειρηµατίες και υπαλλήλους των µυστικών υπηρεσιών.

Με την αποκάλυψη συνωµοτικού σχεδίου ανατροπής του Ερντογάν µε την ονοµασία «βαριοπούλα» το «βαθύ κράτος» δέχθηκε ένα τελικό χτύπηµα στη δράση του. Με την εξάρθρωση της, ο Ερντογάν έχει αποκτήσει ισχύ απέναντι στο καµελίκο «βαθύ κράτος».

Ο Ερντογάν αντικαθιστά το στρατιωτικό παρακράτος µε την ίδρυση του δικού του µηχανισµού µε το πρόσχηµα της προστασία του. Το σώµα αυτό που ονοµάζεται «Μαύροι Φρουροί». Πληροφορίες αναφέρουν ότι υπάρχουν στοιχεία για διασυνδέσεις µε τον ISIS του Ισλαµικού Κράτους, και της Αλ Γκάιντα.

Η οργάνωση SADAT συνδέθηκε επίσηµα µε τον Ερντογάν όταν διόρισε τον στρατιωτικό του σύµβουλό Αντιν Τανριβέρντι επικεφαλής µετά την απόπειρα πραξικοπήµατος τον Ιουλίου το 2016.

Το «βαθύ κράτος» της Τουρκίας φαίνεται να έχει χάσει τη δυνατότητα αιφνιδιασµού και λήψης πρωτοβουλιών και ως εκ τούτου εµφανίζεται πιο αποδυναµωµένο από ποτέ. Μένει λοιπόν, να αποδεχτεί κατά πόσο ένας µηχανισµός δεκαετιών µπορεί να ηττηθεί από ένα νέο ισλαµικό ακραίο µηχανισµό, και η πολιτική δηµοκρατία του Κεµάλ χάθηκε.