Τα µηνύµατα από την εθνικοποίηση της βρετανικής χαλυβουργίας

Tου ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ *

Η εθνικοποίηση της British Steel δεν αποτελεί µόνο µια οικονοµική απόφαση. Είναι ένα ηχηρό πολιτικό µήνυµα προς όσους αντιµετωπίζουν την αγορά ως τη µοναδική πυξίδα διακυβέρνησης και θεωρούν ότι κάθε κρατική παρέµβαση συνιστά εκ προοιµίου αποτυχία. Πρόκειται για µια επιλογή που υπενθυµίζει ότι, όταν διακυβεύονται στρατηγικοί τοµείς της οικονοµίας, η πολιτική εξακολουθεί να έχει τον τελευταίο λόγο. Όχι, στο Ηνωµένο Βασίλειο δεν κυβερνούν οι κοµµουνιστές, ούτε εγκαταλείφθηκε η οικονοµία της αγοράς. Δεν συντελέστηκε κάποια ιδεολογική µεταστροφή ούτε καταργήθηκε ο καπιταλισµός. Απλώς µια κυβέρνηση έκρινε ότι, σε µια συγκεκριµένη ιστορική συγκυρία, το εθνικό και κοινωνικό συµφέρον προηγείται κάθε ιδεολογικής εµµονής.

Η συγκεκριµένη εξέλιξη αποκτά ακόµη µεγαλύτερη σηµασία επειδή αφορά µία από τις πιο εµβληµατικές βιοµηχανίες της Βρετανίας. Η British Steel, που τελούσε υπό κινεζική ιδιοκτησία, διαθέτει την τελευταία εγκατάσταση πρωτογενούς παραγωγής χάλυβα στη χώρα. Δεν πρόκειται για µια οποιαδήποτε επιχείρηση της αγοράς, αλλά για έναν κρίσιµο πυλώνα της βρετανικής βιοµηχανικής παραγωγής. Στηρίζει στρατηγικούς τοµείς, όπως οι σιδηρόδροµοι, οι κατασκευές και η αυτοκινητοβιοµηχανία, ενώ συνδέεται άµεσα µε 2.700 θέσεις εργασίας στο εργοστάσιο και µε χιλιάδες ακόµη στην ευρύτερη αλυσίδα εφοδιασµού. Πίσω από αυτούς τους αριθµούς βρίσκονται οικογένειες, τοπικές κοινωνίες, τεχνογνωσία δεκαετιών και µια παραγωγική βάση που δύσκολα ανακτάται όταν χαθεί.

Πράξη ευθύνης

Μπροστά σε αυτή την πραγµατικότητα, το βρετανικό κράτος δεν επέλεξε τον ρόλο του αδιάφορου παρατηρητή. Δεν περιορίστηκε να επικαλεστεί τους κανόνες της αγοράς ή να αφήσει τις εξελίξεις να καθοριστούν αποκλειστικά από τις επιχειρηµατικές αποφάσεις ενός ιδιώτη επενδυτή. Αντίθετα, αποφάσισε να αναλάβει την ευθύνη που συνεπάγεται η προστασία µιας στρατηγικής βιοµηχανίας, αναγνωρίζοντας ότι ορισµένοι παραγωγικοί τοµείς δεν µπορούν να αντιµετωπίζονται αποκλειστικά ως εµπορικά περιουσιακά στοιχεία. Όταν µια χώρα χάνει τη δυνατότητα να παράγει βασικά βιοµηχανικά προϊόντα, δεν χάνει µόνο µια επιχείρηση. Χάνει αυτάρκεια, χάνει τεχνογνωσία, χάνει διαπραγµατευτική ισχύ και τελικά περιορίζει την οικονοµική της ανεξαρτησία.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο απερχόµενος πρωθυπουργός Κιρ Στάρµερ χαρακτήρισε τη British Steel «µέρος του ιστού του έθνους µας» και «ακρογωνιαίο λίθο της βιοµηχανικής ισχύος της Βρετανίας», υπογραµµίζοντας ότι η απόφαση εξασφαλίζει το µέλλον της χαλυβουργίας, προστατεύει εξειδικευµένες θέσεις εργασίας και διαφυλάσσει µια ζωτικής σηµασίας εθνική ικανότητα. Η διατύπωσή του δεν ήταν απλώς επικοινωνιακή. Αντανακλά µια βαθύτερη αντίληψη ότι ορισµένες παραγωγικές δυνατότητες αποτελούν αναπόσπαστο τµήµα της εθνικής κυριαρχίας και δεν µπορούν να αξιολογούνται µόνο µε όρους ισολογισµών ή βραχυπρόθεσµης κερδοφορίας.

Στο ίδιο πνεύµα κινήθηκε και ο υπουργός Επιχειρήσεων και Εµπορίου Πίτερ Κάιλ, ο οποίος δήλωσε ότι «η British Steel ανήκει τώρα στον βρετανικό λαό». Πρόκειται για µια φράση µε ιδιαίτερο πολιτικό συµβολισµό, καθώς αποτυπώνει την επιλογή της κυβέρνησης να αντιµετωπίσει τη χαλυβουργία ως εθνικό στρατηγικό αγαθό και όχι ως ένα ακόµη περιουσιακό στοιχείο που αλλάζει χέρια ανάλογα µε τις συνθήκες της αγοράς. Η ιστορική ειρωνεία είναι προφανής. Το 1988, επί Μάργκαρετ Θάτσερ, η εταιρεία ιδιωτικοποιήθηκε στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής αποκρατικοποιήσεων που σηµάδεψε τη βρετανική οικονοµία. Η ιδιωτικοποίηση τότε παρουσιάστηκε ως η µοναδική οδός για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη µείωση του ρόλου του κράτους στην οικονοµία. Σήµερα, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα, το ίδιο το βρετανικό κράτος επιστρέφει ως ιδιοκτήτης, επειδή έκρινε ότι η απώλεια µιας τόσο στρατηγικής βιοµηχανίας θα έπληττε την εθνική οικονοµία, την παραγωγική αυτονοµία της χώρας και την ικανότητά της να διατηρεί κρίσιµες βιοµηχανικές υποδοµές.

Δηµόσιο συµφέρον

Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί άρνηση της οικονοµίας της αγοράς. Αντίθετα, αναδεικνύει τα όριά της όταν διακυβεύονται ζητήµατα εθνικής σηµασίας. Οι αγορές µπορούν να κατανέµουν κεφάλαια, να ενισχύουν την επιχειρηµατικότητα και να δηµιουργούν ανάπτυξη. Δεν είναι όµως σχεδιασµένες να προστατεύουν το δηµόσιο συµφέρον, ούτε να εγγυώνται από µόνες τους την ανθεκτικότητα µιας χώρας απέναντι στις γεωπολιτικές και οικονοµικές αναταράξεις. Αυτή παραµένει ευθύνη της πολιτικής εξουσίας. Αυτό είναι το πραγµατικό δίδαγµα της υπόθεσης British Steel. Η σοβαρή πολιτική δεν εγκλωβίζεται σε ιδεολογικά συνθήµατα ούτε λειτουργεί µε θρησκευτική πίστη στην αγορά. Δεν αντιµετωπίζει το κράτος ως αυτοσκοπό, αλλά ούτε και ως εχθρό. Παρεµβαίνει όταν απαιτούνται αποφάσεις που υπηρετούν το εθνικό συµφέρον, την κοινωνική συνοχή, τη διατήρηση της παραγωγικής βάσης και το λαϊκό όφελος. Η πολιτική οφείλει να έχει το θάρρος να υπερασπίζεται τις στρατηγικές επιλογές µιας χώρας ακόµη και όταν αυτές αµφισβητούν δογµατικές βεβαιότητες δεκαετιών.

Τελικά, η υπόθεση της British Steel υπενθυµίζει κάτι που συχνά λησµονείται στον δηµόσιο διάλογο: οι κυβερνήσεις δεν εκλέγονται για να υπηρετούν αφηρηµένες οικονοµικές θεωρίες, αλλά για να προστατεύουν την κοινωνία, την εργασία, την εθνική παραγωγή και το µέλλον της χώρας τους. Όλα τα υπόλοιπα είναι ιδεολογικές ταµπέλες που καταρρέουν µόλις συγκρουστούν µε την πραγµατικότητα.

* Πολιτικός αναλυτής, δηµοσιογράφος