Τοπική αυτοδιοίκηση: Πεδίο συναινέσεων ή συγκρούσεων;

Tου ΜΑΝΟΥ ΑΥΓΕΡΙΝΟΥ *

Με την ψήφιση του νέου κώδικα τοπικής αυτοδιοίκησης, µε τις αλλαγές στον τρόπο ανάδειξης των αιρετών να αποτελούν σηµείο έντονων διαφωνιών, είναι χρήσιµο να αντιληφθεί η κοινή γνώµη τις αρχές που διακρίνουν και καθορίζουν τις προτεραιότητες των κοµµάτων. Ο καθορισµός του εκλογικού συστήµατος είναι βασική πτυχή µέτρησης των δηµοκρατικών ευαισθησιών, του τρόπου αντίληψης της πολιτικής, της έννοιας της κοινωνικής σύγκλισης προς ένα σκοπό, εν αντιθέσει µε την έννοια της εξουσίας.

Η αυτοδιοικητική µεταρρύθµιση της κυβέρνησης Τσίπρα µε την ονοµασία «Κλεισθένης» καθιέρωνε την απλή αναλογική. Στόχος της ήταν οι τοπικές κοινωνίες να επιδιώκουν συναινέσεις, να συνδυάζουν δυνάµεις, να υπηρετούν τη διαφάνεια, δεδοµένου ότι οι αυτοδιοικητικές αρχές δεν θα µπορούσαν να ελέγχουν πλήρως τις εξελίξεις. Η προσέγγιση αυτή συνάντησε πολλές αντιδράσεις σε παραδοσιακούς κοµµατικούς µηχανισµούς που συνειδητοποίησαν ότι έχαναν το «προνόµιο» να ασκούν εξουσία σε τοπικό επίπεδο.

Με την ανάληψη της διακυβέρνησης από τη Νέα Δηµοκρατία η απλή αναλογική στην αυτοδιοίκηση αντικαταστάθηκε από την ενισχυµένη αναλογική, διατηρώντας όµως το σχήµα των εκλογών δύο γύρων που επέτρεπε σε δύο ή περισσότερες παρατάξεις να αναζητήσουν και να βρουν πεδία συναινέσεων θέτοντάς τα στην κρίση των πολιτών τη δεύτερη Κυριακή.

Διχασµός αντί για συναίνεση

Η συναίνεση στο Δήµο της Αθήνας στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές, η οποία έγινε δηµόσια και µε διαφάνεια, είναι ίσως το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγµα των δυνατοτήτων που υπήρχαν. Ο νέος αυτοδιοικητικός κώδικας καταργεί επί της ουσίας αυτή τη διαδικασία συναινέσεων ή την «αναθέτει» σε προεκλογικούς αδιαφανείς µηχανισµούς στερώντας από τους πολίτες να εγκρίνουν µια σύνθεση ευρύτερων δυνάµεων, ικανών να συνεργαστούν και να εκφράσουν έτσι τη µεγαλύτερη δυνατή πλειοψηφία.

Επικαλούµενοι την εξοικονόµηση πόρων, οι εµπνευστές του νέου εκλογικού συστήµατος, πριµοδοτούν την αδιαφάνεια, τις συµφωνίες εν κρυπτώ, τον περιορισµό των επιλογών των πολιτών και την επικράτηση ενός µοντέλου εξουσίας έναντι της δηµοκρατίας.

Η επιλογή της κυβέρνησης είναι επιλογή ρήξεων και συγκρούσεων καθώς προωθεί τις κοµµατικές αντιδικίες έναντι των πολιτικών συναινέσεων. Η προσέγγισή τους επενδύει στον κοµµατικό διχασµό και στη µετατροπή και της αυτοδιοίκησης σε έναν «στίβο µάχης» όπου οι πιθανότητες θα «γέρνουν» υπέρ όσων είναι σε θέση να συγκεντρώσουν µεγαλύτερη δύναµη πυρός. Όσων θα έχουν δηλαδή τους οικονοµικούς και ανθρώπινους πόρους να διεξάγουν έναν πόλεµο επικοινωνίας, να αναπτύξουν πελατειακές σχέσεις και να µεταχειρίζονται τις υποθέσεις του Δήµου για να επικρατήσουν ώστε να (ξανα)ασκήσουν εξουσία.

Στον αντίποδα βρίσκεται το αίτηµα να διαµορφωθούν οι κοινωνικοί όροι της πολιτικής σε αντιπαράθεση µε τους όρους εξουσίας που επιβάλλονται. Οι πολίτες σε κάθε Δήµο οφείλουν να συνειδητοποιήσουν ότι αντιµετωπίζουν κοινά προβλήµατα, ότι έχουν κοινά συµφέροντα και ότι η σύνθεση δυνάµεων, ιδεών και προτάσεων µπορεί να βελτιώσει την πραγµατικότητα.

Ο κοµµατικός πλουραλισµός είναι στοιχείο δηµοκρατίας. Οι κοµµατικοί πόλεµοι όµως είναι στοιχεία διχασµού που οδηγούν στην κυριαρχία του ενός έναντι των άλλων. Η αυτοδιοίκηση δεν µπορεί να είναι αντικείµενο για την κυριαρχία κάποιων έναντι του συνόλου. Είναι το σηµείο ένωσης δυνάµεων µιας κοινωνίας απέναντι στις προκλήσεις. Η προσέγγιση στην αυτοδιοίκηση αποτελεί εποµένως ένα σηµείο που αποκαλύπτει τις βαθιές διαχωριστικές γραµµές µεταξύ των προοδευτικών και συντηρητικών δυνάµεων αφού οι πρώτες νοµοθέτησαν υπέρ της συναίνεσης και της διαφάνειας, ενώ οι δεύτεροι υπέρ της κυριαρχίας των λίγων επί των πάντων.

* Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστηµίου, Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων IE Business School Μαδρίτης,

Σύµβουλος στο 7ο Δηµοτικό Διαµέρισµα Αθηνών