Νηστεία και Επιστήµη

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Η λέξη νηστεία είναι σύνθετη εκ του αρνητικού µορίου νη- και του ρήµατος εσθίω και δηλώνει την πλήρη αποχή από πάσης τροφής ή την αποχή από ορισµένες τροφές.

Η νηστεία υπάρχει σε όλους τους λαούς από αρχαιοτάτων χρόνων και είναι από τις πιο παλιές θεραπευτικές παραδόσεις στον κόσµο.

Στους πρώτους πολιτισµούς, η νηστεία ήταν αναπόσπαστο κοµµάτι της ψυχικής προετοιµασίας για τον πόλεµο καθώς και των τελετών ενηλικίωσης.

Από τότε υπήρχε η πεποίθηση ότι η άσκηση εγκράτειας δυναµώνει το πνεύµα, εξυψώνει τον άνθρωπο και τον καθιστά ικανό να επιτελέσει ένα σηµαντικό έργο.

Η νηστεία επίσης έχει διαδραµατίσει βασικό ρόλο σε όλες τις µεγάλες θρησκείες του κόσµου, εκτός από τον Ζωροαστρισµό που την απαγορεύει.

Ο Ιουδαϊσµός περιλαµβάνει αρ-κετές µέρες νηστείας κάθε χρόνο, ενώ στο Ισλάµ, οι µουσουλµάνοι νηστεύουν κατά τον ιερό µήνα του Ραµαζανιού.

Οι Καθολικοί απέχουν από την κατανάλωση κρέατος κάθε Παρασκευή της Σαρακοστής, ενώ τα αυγά, το ψάρι και τα γαλακτοκοµικά προϊόντα επιτρέπονται.

Ορθόδοξη νηστεία

Η επιστηµονική έρευνα, άλλες φορές επιβεβαιώνει και άλλες φορές καταρρίπτει θεωρίες ή πρακτικές που θεωρούνται εδραιωµένες για αιώνες ολόκληρους.

Πληθώρα µελετών επιβεβαιώνει ότι µάλλον υπάρχει πολλή επιστήµη µέσα στην ορθόδοξη νηστεία -και ειδικά στην µοναστικού τύπου- η οποία έχει αναδειχθεί ως ιδανικό διατροφικό µοντέλο για την πρόληψη καρδιαγγειακών νοσηµάτων αλλά και για την βελτίωση της µεταβολικής υγείας.

Ο δρ Σπυρίδων Καρράς, ενδοκρινολόγος – διαβητολόγοs, τα τελευταία χρόνια, µελετά τα αποτελέσµατα της ορθόδοξης νηστείας, στην υγεία των ανθρώπων. Η έρευνα και οι δηµοσιεύσεις του, κίνησαν το ενδιαφέρον του BBC το οποίο ταξίδεψε µέχρι την Θεσσαλονίκη προκειµένου να τον συναντήσει.

«Η ορθόδοξη νηστεία αποτελεί µία περιοδική παραλλαγή και κοµβικό υποσύνολο της κλασικής µεσογειακής διατροφής, η οποία ακολουθείται από ένα µεγάλο ποσοστό του ορθόδοξου πληθυσµού, για σηµαντικό χρονικό διάστηµα (περίπου 120 έως 180 ηµέρες τον χρόνο). Κατά την διάρκεια των περιόδων νηστείας, απαιτείται αποχή από συγκεκριµένες τροφές, όπως το κρέας, τα αυγά και τα γαλακτοκοµικά, ενώ τα ψάρια και το ελαιόλαδο επιτρέπονται µόνο συγκεκριµένες ηµέρες της εβδοµάδας. Μελέτες που διεξήχθησαν από την ερευνητική µας οµάδα, αναδεικνύουν ότι το συγκεκριµένο διατροφικό µοντέλο, ενσωµατώνει χαρακτηριστικά ιδιαίτερα επωφελή για την καρδιαγγειακή υγεία», λέει ο δρ Καρράς.

Η περιορισµένη πρόσληψη θερµίδων και κορεσµένου λίπους και η υψηλή περιεκτικότητα σε αντιοξειδωτικούς παράγοντες, επιδρούν ευνοϊκά στο λιπιδαιµικό προφίλ των νηστευόντων καθώς και σε άλλες µεταβολικές παραµέτρους, όπως η οµοιοστασία της γλυκόζης και ορµόνες του λιπώδους ιστού.

Επίσης, η ορθόδοξη νηστεία, ειδικά η µοναστικού τύπου (όπως για παράδειγµα στην µοναστική κοινότητα του Αγίου Όρους), ενσωµατώνει -πέραν της πνευµατικής εγρήγορσης και εγκράτειας- εφαρµογή θερµιδικού περιορισµού κατά την διάρκεια της νηστείας καθώς και µεγάλη διάρκεια αποχής από πρόσληψη τροφής εντός της ηµέρας.

«Ο θερµιδικός περιορισµός, για συγκεκριµένα χρονικά διαστήµατα, καθώς και η διαλειµµατική πρόσληψη τροφής, θεωρείται ότι προάγουν την µεταβολική υγεία και την µακροβιότητα, µέσω πληθώρας µηχανισµών, σε κυτταρικό επίπεδο. Τα µοντέλα διαλειµµατικής νηστείας, φαίνεται να ασκούν επωφελείς δράσεις στην οµοιοστασία του ανθρώπινου µεταβολισµού, µείωση του οξειδωτικού στρες και της συστηµατικής φλεγµονής, επιδράσεις στον κιρκάδιο ρυθµό των ορµονών, την κυτταρική αυτοφαγία και το εντερικό µικροβίωµα».

Επιπλέον, αναµένονται πρόσθετες µελλοντικές µελέτες, που θα συµβάλλουν περαιτέρω στην κατανόηση των καρδιοπροστατευτικών µηχανισµών της ορθόδοξης νηστείας σε ειδικές οµάδες πληθυσµού, όπως ασθενείς µε εγκατεστηµένη καρδιαγγειακή νόσο ή σακχαρώδη διαβήτη.

Άλλες µελέτες

Δηµοσιευµένη µελέτη του Πανεπιστηµίου Κρήτης, στην επιστηµονική επιθεώρηση BMC Public Health, σχετικά µε τις επιδράσεις της ορθόδοξης νηστείας στα λιπίδια του ορού και στην παχυσαρκία, από τους επιστήµονες Κατερίνα Σαρρή, Νικόλαο Τζανάκη, Μανώλη Λιναρδάκη, Γεώργιο Μαµαλάκη και Αντώνη Καφάτο, παρουσίασε ότι η νηστεία της Σαρακοστής έχει αρκετά οφέλη στην υγεία, καθώς µειώνει την χοληστερόλη το ίδιο αποτελεσµατικά µε τα φάρµακα, ενώ µειώνει το σωµατικό βάρος και καταπολεµά την κατάθλιψη.

Επίσης, µια άλλη µελέτη του Πανεπιστηµίου Κρήτης που έγινε σε καλόγριες, έδειξε ότι η ορθόδοξη νηστεία περιέχει µόνο 6% της συνολικής ενέργειας σε χοληστερόλη και κορεσµένο λίπος, ενώ είναι υψηλή σε αντιοξειδωτικά και βιταµίνες.

Η περιοδική φυτοφαγία, όπως είναι η νηστεία, προλαµβάνει χρόνιες ασθένειες, όπως καρδιαγγειακές νόσους, υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και διάφορες µορφές καρκίνου.

Η διατροφή που συστήνεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία συνδυάζει µε ιδανικό τρόπο τα πλεονεκτήµατα της φυτοφαγικής και της κρεατοφαγικής δίαιτας (µέσω των θαλασσινών), αποφεύγοντας τους κινδύνους της αυστηρής φυτοφαγίας.

Οι αποκλειστικά φυτοφάγοι έχουν αυξηµένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά επεισόδια λόγω της ανεπάρκειας σε βιταµίνη Β12 και των υψηλών επιπέδων οµοκυστεΐνης.

Η νηστεία λοιπόν, εκτός από την σωµατική αποτοξίνωση, µπορεί να αποτελέσει και µια µοναδική ευκαιρία για πνευµατική ανανέωση και ενίσχυση της αυτογνωσίας.

Το παρόν άρθρο έχει ενηµερωτικό χαρακτήρα και οι πληροφορίες που δηµοσιεύονται δεν έχουν στόχο να υποκαταστήσουν τις ιατρικές συµβουλές.