Κλιματική αλλαγή: Οι ηλικιωμένοι ολοένα πιο εκτεθιμένοι σε επικίνδυνη ζέστη

Καθώς ο πλανήτης συνεχίζει να θερμαίνεται, η κλιματική αλλαγή μετατρέπει τη ζέστη από ένα εποχικό φαινόμενο σε μόνιμη απειλή για τη δημόσια υγεία. Ανάμεσα στις ομάδες που πλήττονται περισσότερο βρίσκονται οι άνθρωποι άνω των 60 ετών, οι οποίοι, σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, θα εκτίθενται όλο και συχνότερα σε συνθήκες αφόρητης και επικίνδυνης ζέστης τις επόμενες δεκαετίες. Μάλιστα, ο κίνδυνος φαίνεται να είναι μεγαλύτερος από όσο πίστευαν μέχρι σήμερα οι ειδικοί, καθώς προηγούμενες εκτιμήσεις στηρίζονταν σε παραμέτρους που πλέον θεωρούνται ανεπαρκείς για να αποτυπώσουν την πραγματική επιβάρυνση στους ηλικιωμένους.

Τα συμπεράσματα αυτά προκύπτουν από μελέτη αμερικανών ερευνητών του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, η οποία δημοσιεύεται στο Lancet Planetary Health και έρχεται σε μια στιγμή που κάνει το θέμα ακόμη πιο επίκαιρο: η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική βιώνουν καλοκαίρια με ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες. Ειδικά στη Γαλλία, τα κύματα ζέστης που καταγράφηκαν στα τέλη Ιουνίου είχαν έκταση και ένταση που χαρακτηρίστηκε πρωτοφανής, με την «πλεονάζουσα θνητότητα» να ξεπερνά τους 6.000 θανάτους. Τέτοια γεγονότα λειτουργούν σαν προειδοποιητικό σήμα για το τι μπορεί να γίνει συχνότερο στο μέλλον, αν η κλιματική αλλαγή συνεχίσει την ανοδική της πορεία.

Κλιματική αλλαγή και ηλικιωμένοι: γιατί ο κίνδυνος αυξάνεται

Οι ερευνητές του Στάνφορντ προσπάθησαν να υπολογίσουν σε ποιον βαθμό η κλιματική αλλαγή και η υπερθέρμανση του πλανήτη θα εκθέσουν τους ανθρώπους άνω των 60 ετών σε επικίνδυνα επίπεδα ζέστης έως το 2100. Αν και το πεδίο της μελέτης της θερμικής επιβάρυνσης θεωρούνταν ότι έχει ήδη εξεταστεί επαρκώς, οι επιστήμονες προειδοποιούν πως αρκετές προηγούμενες εργασίες υποτίμησαν σημαντικά τον κίνδυνο για τις μεγαλύτερες ηλικίες.

Ο λόγος δεν είναι λεπτομέρεια: αφορά έναν από τους πιο κρίσιμους δείκτες για το πώς «βιώνει» το σώμα τη ζέστη, δηλαδή τη θερμοκρασία σε συνάρτηση με την υγρασία. Αυτός ο δείκτης είναι γνωστός ως «θερμοκρασία θερμομέτρου υγρού βολβού» (wet-bulb temperature, Tw). Με απλά λόγια, η ίδια θερμοκρασία αέρα μπορεί να είναι πολύ πιο επικίνδυνη όταν συνοδεύεται από υψηλή υγρασία, επειδή μειώνεται η ικανότητα του σώματος να αποβάλει θερμότητα μέσω της εφίδρωσης. Όταν ο οργανισμός δεν μπορεί να δροσιστεί αποτελεσματικά, αυξάνεται η πιθανότητα θερμικής εξάντλησης ή θερμοπληξίας, καταστάσεις που μπορεί να αποβούν μοιραίες.

Παραδοσιακά, πολλά όρια επικινδυνότητας είχαν προκύψει από δεδομένα που αφορούσαν νεότερους, υγιείς ανθρώπους. Ωστόσο, πιο πρόσφατες μελέτες για μεγαλύτερες ηλικίες δείχνουν ότι οι ηλικιωμένοι κινδυνεύουν σε χαμηλότερα επίπεδα θερμικού στρες από ό,τι οι νεότεροι. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με φυσιολογικές αλλαγές (π.χ. μειωμένη αίσθηση δίψας, μειωμένη ικανότητα θερμορύθμισης), με χρόνια νοσήματα, αλλά και με τη λήψη φαρμάκων που επηρεάζουν την ενυδάτωση ή την κυκλοφορία.

Η «αφόρητη ζέστη» θα επεκταθεί σε περισσότερους και για περισσότερο χρόνο

Λαμβάνοντας υπόψη τα νεότερα δεδομένα για τον κίνδυνο στους ηλικιωμένους και συνδυάζοντάς τα με μοντέλα που προβλέπουν τη γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες, οι συντάκτες της μελέτης καταλήγουν σε ένα ανησυχητικό συμπέρασμα: η αφόρητη ζέστη θα πλήττει πολύ περισσότερους ανθρώπους, σε ευρύτερες περιοχές, σε μεγαλύτερη κλίμακα και για μεγαλύτερη διάρκεια από ό,τι υπολογιζόταν έως τώρα.

Ενδεικτικά, αν η μέση παγκόσμια θερμοκρασία αυξηθεί κατά 1,5°C σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή, τα δεδομένα δείχνουν ότι περίπου το 22% των ανθρώπων άνω των 60 ετών θα εκτίθεται κάθε χρόνο σε επικίνδυνη ζέστη για περισσότερο από έναν μήνα. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τέτοιες εκτιμήσεις επηρεάζονται από συγκεκριμένες μεθοδολογικές επιλογές, ωστόσο η γενική τάση είναι σαφής: η κλιματική αλλαγή μετατοπίζει τα όρια αντοχής, και οι ηλικιωμένοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της έκθεσης.

Ποιες χώρες κινδυνεύουν περισσότερο και τι μπορεί να γίνει

Οι κίνδυνοι δεν κατανέμονται ισότιμα. Οι χώρες που απειλούνται περισσότερο είναι εκείνες όπου μεγάλα τμήματα του πληθυσμού δεν έχουν πρακτικά μέσα προστασίας από τη ζέστη. Αυτό μπορεί να σημαίνει χαμηλή πρόσβαση σε κλιματισμό, ανεπαρκή μόνωση κατοικιών, περιορισμένη δυνατότητα μετακίνησης σε δροσερούς χώρους, αλλά και υποδομές υγείας που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν σε μαζικά επεισόδια θερμικής καταπόνησης.

Οι ερευνητές καλούν σε δράση σε δύο άξονες. Πρώτον, άμεσα μέτρα προσαρμογής: βελτίωση πρόσβασης σε κλιματισμό και δροσερούς δημόσιους χώρους, σχέδια αντιμετώπισης καυσώνων, ενημέρωση και στοχευμένη υποστήριξη των ηλικιωμένων που ζουν μόνοι ή έχουν υποκείμενα νοσήματα. Δεύτερον, μέτρα μείωσης του προβλήματος στη ρίζα του: δραστική μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ώστε να περιοριστεί η περαιτέρω άνοδος της θερμοκρασίας.