Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Όσα δεν ξέρατε για την πρέσβειρα του ελληνισμού

Η γυναίκα που κατάφερε να αποκαταστήσει τη φήμη του Βυζαντίου στις παγκόσμιες συνειδήσεις, η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία της Σορβόννης και μια προσωπικότητα που συνομιλούσε με την ίδια άνεση με προέδρους κρατών και φοιτητές, έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω της μια πνευματική παρακαταθήκη που δύσκολα θα βρει διάδοχο.  Όμως, πέρα από τους τίτλους και τα παράσημα, η ζωή της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν γεμάτη από μικρές επαναστάσεις, συμπτώσεις και μια ακούραστη δίψα για ζωή. Αυτά είναι 7 πράγματα που ίσως δεν γνώριζες για τη σπουδαία «Πρύτανη των Πρυτάνεων».

1. Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία της Σορβόννης

Όταν το 1976 η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ εξελέγη Πρύτανης του Πανεπιστημίου Paris I (Panthéon-Sorbonne), δεν έγραψε απλώς ιστορία για την Ελλάδα, αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Στα 700 χρόνια λειτουργίας του κορυφαίου αυτού ιδρύματος, καμία γυναίκα δεν είχε βρεθεί σε αυτή τη θέση. Η ίδια αντιμετώπιζε αυτή την πρωτιά με τη συνήθη ταπεινότητά της, λέγοντας πως η επιστήμη δεν έχει φύλο, αλλά η εργατικότητα και η επιμονή έχουν ονοματεπώνυμο.

2. Η δράση της Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ στην Αντίσταση κατά τη γερμανική κατοχή

Πριν γίνει η «σιδηρά κυρία» της βυζαντινολογίας, η Αρβελέρ ήταν μια έφηβη γεμάτη πάθος για ελευθερία. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ. Η ίδια έχει διηγηθεί σε συνεντεύξεις της πώς μετέφερε προκηρύξεις και πώς η εμπειρία του πολέμου σμίλεψε τον χαρακτήρα της. Αυτή η αγωνιστική διάθεση δεν την εγκατέλειψε ποτέ, μετατρέποντάς τη σε μια ακαδημαϊκό που δεν φοβόταν ποτέ να πάρει θέση για τα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα.

3. Η «τυχαία» επιλογή του Βυζαντίου

Παρόλο που το όνομά της είναι ταυτισμένο με τη βυζαντινή ιστορία, η ίδια είχε εξομολογηθεί πως η ενασχόλησή της με το συγκεκριμένο αντικείμενο ξεκίνησε σχεδόν από σύμπτωση. Όταν έφτασε στο Παρίσι με μια υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης το 1953, αρχικά σκόπευε να ασχοληθεί με τον αρχαίο κόσμο. Ωστόσο, η καθοδήγηση των δασκάλων της και η διαπίστωση ότι το Βυζάντιο ήταν ένας «παρεξηγημένος» και ανεξερεύνητος θησαυρός, την ώθησαν να αφιερωθεί σε αυτό.

4. Η φιλία της με τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη

Η Αρβελέρ δεν ζούσε σε έναν αποστειρωμένο ακαδημαϊκό πύργο. Ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής διανόησης του Παρισιού και της Αθήνας. Διατηρούσε στενές φιλίες με τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Μίκη Θεοδωράκη και την Μελίνα Μερκούρη. Μάλιστα, ο Χατζιδάκις την εκτιμούσε τόσο πολύ που συχνά ζητούσε τη γνώμη της για τα κείμενα και τη φιλοσοφία των έργων του. Για εκείνη, ο πολιτισμός ήταν ένας ενιαίος ιστός που ένωνε την Ιστορία με τη Μουσική και την Τέχνη.

5. Το μυστικό του γάμου της με τον Jacques Ahrweiler

Ο σύζυγός της, Jacques Ahrweiler, υπήρξε ο μεγάλος έρωτας και ο ακλόνητος υποστηρικτής της. Γάλλος αξιωματικός του ναυτικού και μετέπειτα διανοούμενος, ο Jacques Ahrweiler ήταν ο άνθρωπος που της χάρισε το επώνυμο με το οποίο την έμαθε η υφήλιος. Η σχέση τους βασιζόταν στον αλληλοσεβασμό. Όπως έλεγε η ίδια, ο σύζυγός της δεν ένιωσε ποτέ να απειλείται από την επιτυχία της, αντιθέτως ήταν εκείνος που την παρότρυνε να φτάσει στην κορυφή.

6. Η βαθιά αγάπη της Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ για το προσφυγικό της DNA

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στον Βύρωνα το 1926, κόρη προσφύγων από την Μικρά Ασία. Αυτή η προσφυγική ρίζα ήταν η πυξίδα της. Θεωρούσε τον εαυτό της παιδί της «Μικρασιατικής καταστροφής» και πίστευε ότι η μοίρα του ελληνισμού είναι η διαρκής κίνηση και η επιβίωση μέσα από τις αντιξοότητες. Αυτή η ταυτότητα ήταν που της έδωσε την ενσυναίσθηση να κατανοήσει τη βυζαντινή αυτοκρατορία ως ένα πολυπολιτισμικό κέντρο.

7. Η αφοπλιστική της άποψη για τον θάνατο και την αιωνιότητα

Σε μια από τις τελευταίες της μεγάλες συνεντεύξεις, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ είχε δηλώσει: «Δεν φοβάμαι τον θάνατο, φοβάμαι τη λήθη». Για εκείνη, η πραγματική αθανασία κρυβόταν στη γνώση που μεταλαμπαδεύεται. Μέχρι την τελευταία στιγμή, παρέμεινε πνευματικά ενεργή, γράφοντας, διαβάζοντας και συμμετέχοντας στον δημόσιο διάλογο, αποδεικνύοντας ότι η ηλικία είναι απλώς ένας αριθμός όταν η ψυχή παραμένει περίεργη για τον κόσμο.

Η Αρβελέρ δεν ήταν μόνο η «Πρύτανης των Πρυτάνεων». Ήταν το ζωντανό παράδειγμα της γυναίκας που δεν συμβιβάστηκε με τα στερεότυπα της εποχής της, που διεκδίκησε την κορυφή με μοναδικό όπλο την ευφυΐα της και που παρέμεινε «αιώνια έφηβη» μέχρι τα 100 της χρόνια.