Γάζα: Σε τέλμα το σχέδιο Τραμπ έναν χρόνο μετά – Τι εφαρμόστηκε και τι έμεινε στα χαρτιά

Έναν χρόνο μετά την έναρξη εφαρμογής του σχεδίου του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, η εκεχειρία έχει οδηγήσει στην απελευθέρωση των ομήρων που κρατούσε η Χαμάς και στην αποφυλάκιση Παλαιστινίων κρατουμένων από το Ισραήλ, όμως οι βασικοί επόμενοι όροι της συμφωνίας παραμένουν σε εκκρεμότητα, σύμφωνα με το Reuters. Η αρχική φάση του σχεδίου οδήγησε στην εκεχειρία της 10ης Οκτωβρίου 2025, έπειτα από τον πόλεμο που ξεκίνησε μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ, στις 7 Οκτωβρίου 2023. Ωστόσο, ο αφοπλισμός της Χαμάς, η αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον παλαιστινιακό θύλακα και η ανοικοδόμηση της Γάζας απέχουν σημαντικά από την υλοποίησή τους.

Τι προέβλεπε το σχέδιο των 20 σημείων

Η πρώτη φάση του σχεδίου των 20 σημείων προέβλεπε την αναστολή όλων των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τη μερική αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα, την ανταλλαγή ομήρων και κρατουμένων, καθώς και σημαντική αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας προς τον πληθυσμό. Στις επόμενες φάσεις προβλεπόταν ο αφοπλισμός της Χαμάς και η ανάληψη της διακυβέρνησης της Γάζας από όργανο που θα εποπτευόταν από το Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ. Παράλληλα, το Ισραήλ θα απέσυρε σταδιακά τις δυνάμεις του και θα παρέδιδε την ευθύνη για την ασφάλεια σε προσωρινή Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης. Το σχέδιο ανέφερε: «Η Γάζα θα ανοικοδομηθεί προς όφελος των κατοίκων της, οι οποίοι έχουν υποφέρει υπερβολικά». Μέχρι στιγμής, η εφαρμογή των επόμενων σταδίων δεν έχει προχωρήσει με τον τρόπο που προέβλεπε το αρχικό χρονοδιάγραμμα.

Καθημερινά πλήγματα παρά την εκεχειρία

Μολονότι το Ισραήλ δεν έχει επαναλάβει μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, συνεχίζει να εξαπολύει σχεδόν καθημερινά πλήγματα στον θύλακα. Το υπουργείο Υγείας της Γάζας αναφέρει ότι τουλάχιστον 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη της εκεχειρίας. Μεταξύ των νεκρών περιλαμβάνονται πολλές γυναίκες και παιδιά. Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι τα πλήγματα στοχεύουν μέλη και υποδομές της Χαμάς. Κατηγορεί την οργάνωση ότι επιχειρεί να επανεξοπλιστεί και να οργανώσει νέες επιθέσεις, ενώ η Χαμάς απορρίπτει τις κατηγορίες. Κατά το ίδιο διάστημα, πέντε Ισραηλινοί στρατιώτες σκοτώθηκαν από Παλαιστίνιους μαχητές ή σε συγκρούσεις, όπως αναφέρει ο ισραηλινός στρατός.

Υπό ισραηλινό έλεγχο περίπου τα δύο τρίτα της Γάζας

Η αρχική φάση της συμφωνίας προέβλεπε την απόσυρση των ισραηλινών δυνάμεων έως την αποκαλούμενη «κίτρινη γραμμή». Με βάση τον σχεδιασμό, το Ισραήλ θα διατηρούσε τον έλεγχο του 53% της Γάζας. Έκτοτε, όμως, ο ισραηλινός στρατός έχει επεκτείνει τον ουσιαστικό έλεγχό του περίπου στα δύο τρίτα του θύλακα. Η μετατόπιση της γραμμής ελέγχου έχει προκαλέσει νέους εκτοπισμούς. Περίπου δύο εκατομμύρια Παλαιστίνιοι έχουν περιοριστεί σε μία παράκτια ζώνη, όπου πολλοί διαμένουν σε σκηνές ή σε κατεστραμμένα κτίρια. Η εξέλιξη αυτή περιορίζει την εδαφική περιοχή στην οποία μπορούν να μετακινηθούν και να στεγαστούν οι κάτοικοι της Γάζας, την ώρα που η συμφωνία προέβλεπε τη σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και την ανάληψη της ασφάλειας από διεθνή δύναμη.

Η ανθρωπιστική βοήθεια αυξήθηκε, αλλά παραμένει ανεπαρκής

Η είσοδος ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα αυξήθηκε μετά την έναρξη της εκεχειρίας, όμως οργανώσεις αρωγής επισημαίνουν ότι οι ποσότητες δεν επαρκούν για τις ανάγκες του πληθυσμού. Το παγκόσμιο παρατηρητήριο πείνας IPC αναφέρει ότι περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια. Έκθεση του Αυγούστου αναφέρει ότι, από την έναρξη της εκεχειρίας έως τα τέλη Μαΐου, εισέρχονταν στη Γάζα κατά μέσο όρο 227 φορτηγά ημερησίως. Ο αριθμός αυτός υπολειπόταν των περίπου 600 φορτηγών την ημέρα που προέβλεπε το σχέδιο. Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι περίπου 600 φορτηγά με ανθρωπιστική βοήθεια εισέρχονται καθημερινά στη Γάζα και ότι οι ποσότητες επαρκούν για την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού. Οργανώσεις αρωγής κατηγορούν, αντίθετα, το Ισραήλ ότι εμποδίζει την είσοδο κρίσιμων προϊόντων, όπως ανταλλακτικά οχημάτων και λιπαντικά. Οι ισραηλινές αρχές υποστηρίζουν ότι τα συγκεκριμένα είδη θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τη Χαμάς για στρατιωτικούς σκοπούς.

Ο αφοπλισμός της Χαμάς παραμένει σε εκκρεμότητα

Η Χαμάς έχει δηλώσει ότι αποδέχεται την παράδοση των όπλων της, όμως το σχέδιο που παρουσιάστηκε τον Ιούλιο δεν έχει προχωρήσει. Ο Τραμπ είχε ανακοινώσει ότι η Χαμάς και άλλες ένοπλες οργανώσεις στη Γάζα αποδέχθηκαν οδικό χάρτη 15 σημείων. Με βάση τον οδικό χάρτη, οι οργανώσεις θα παρέδιδαν σταδιακά τα όπλα τους, ενώ παράλληλα θα αποσύρονταν οι ισραηλινές δυνάμεις. Τα όπλα προβλεπόταν να αποθηκευτούν υπό την εποπτεία της υποστηριζόμενης από τις Ηνωμένες Πολιτείες τεχνοκρατικής παλαιστινιακής κυβέρνησης. Η Χαμάς απορρίπτει τον όρο «αφοπλισμός», όμως η αποδοχή της παράδοσης των όπλων είχε θεωρηθεί σημαντική μεταστροφή στη στάση της οργάνωσης. Το Ισραήλ χαρακτηρίζει το σχέδιο απαράδεκτο και δηλώνει ότι δεν θα αποχωρήσει από τις θέσεις του πριν από τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς. Η διαφορετική προσέγγιση των δύο πλευρών έχει εμποδίσει την εφαρμογή των προβλεπόμενων επόμενων βημάτων.

Δεν έχει συγκροτηθεί η Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης

Τα σχέδια για τη συγκρότηση της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης έχουν οριστικοποιηθεί, όμως η δύναμη δεν έχει ακόμη συγκροτηθεί. Διοικητής έχει οριστεί ο Αμερικανός υποστράτηγος Τζάσπερ Τζέφερς. Η Ινδονησία, το Μαρόκο, το Καζακστάν, η Αλβανία, το Κόσοβο και η Ουγκάντα έχουν δεσμευτεί να διαθέσουν προσωπικό. Ο Τζέφερς έχει αναφέρει ότι η δύναμη προβλέπεται να αριθμεί μακροπρόθεσμα 20.000 στρατιώτες. Παράλληλα, θα εκπαιδεύσει 12.000 μέλη της παλαιστινιακής αστυνομίας. Η τεχνοκρατική Εθνική Επιτροπή για τη Διακυβέρνηση της Γάζας διορίστηκε τον Ιανουάριο. Επικεφαλής της είναι ο πρώην υφυπουργός της Παλαιστινιακής Αρχής Αλί Σάαθ. Ωστόσο, η επιτροπή δεν έχει μέχρι στιγμής εισέλθει στον θύλακα. Ως αποτέλεσμα, η προβλεπόμενη μετάβαση σε νέα δομή διακυβέρνησης δεν έχει εφαρμοστεί στην πράξη.

Η ανοικοδόμηση παραμένει στα χαρτιά

Έναν χρόνο μετά την έναρξη εφαρμογής του σχεδίου, πολλοί Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να αναζητούν στα ερείπια υλικά για την κατασκευή πρόχειρων καταλυμάτων. Το Συμβούλιο Ειρήνης παρουσίασε τον Σεπτέμβριο σχέδιο ύψους 2,45 δισ. δολαρίων για την έναρξη της ανοικοδόμησης. Το ποσό αυτό αποτελεί μικρό μέρος των συνολικών αναγκών που έχουν καταγραφεί για την αποκατάσταση των υποδομών και την ανάκαμψη της περιοχής. Έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΗΕ εκτιμά ότι για την ανάκαμψη και την ανοικοδόμηση της Γάζας θα απαιτηθούν 71,4 δισ. δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία. Η διαφορά ανάμεσα στα διαθέσιμα κεφάλαια για την έναρξη των έργων και στο συνολικό κόστος που υπολογίζεται αποτυπώνει το μέγεθος των αναγκών που παραμένουν ακάλυπτες.

Οι εκκλήσεις για «εθελούσια μετανάστευση»

Παρότι το σχέδιο Τραμπ προβλέπει την παραμονή των κατοίκων στη Γάζα, Ισραηλινοί πολιτικοί της δεξιάς έχουν εντείνει τις εκκλήσεις για μαζική απομάκρυνση των Παλαιστινίων μέσω της αποκαλούμενης «εθελούσιας μετανάστευσης». Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς δήλωσε τον περασμένο μήνα: «δεν υπάρχει τελικά πραγματική λύση για τη Γάζα χωρίς αυτή τη μετανάστευση». Το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας είχε ιδρύσει το 2025 ειδικό γραφείο για την εποπτεία της «εθελούσιας μετανάστευσης», μετά τις δηλώσεις του Τραμπ που άφηναν ανοικτό το ενδεχόμενο μόνιμου εκτοπισμού των κατοίκων της Γάζας. Ο Αμερικανός πρόεδρος υπαναχώρησε αργότερα από την ιδέα. Η πρόταση είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από αραβικές χώρες και είχε απορριφθεί διεθνώς. Ισραηλινοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι δεν υπάρχουν σχέδια για βίαιη απομάκρυνση του πληθυσμού της Γάζας.