Αποκαλύφθηκε το μυστικό που είχε κρύψει ο σπουδαίος Ραφαήλ σε αριστούργημά του: Το πορτρέτο που δεν είναι αυτό που φαίνεται

Το «Πορτρέτο μιας Νεαρής Γυναίκας με Μονόκερο», που είχε ζωγραφίσει αρχικά ο Ιταλός ζωγράφος και αρχιτέκτονας της ώριμης Αναγέννησης, Ραφαήλ, μεταξύ 1505 και 1506 έμελλε να γίνει το «ανήσυχο αριστούργημα που συνεχώς αλλάζει».

«Τι συμβαίνει όταν διασταυρώνεται ένα μυθικό πλάσμα από τη λαογραφία με μια μεσαιωνική συσκευή βασανιστηρίων; Η απάντηση είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πορτρέτα σε όλη την ιστορία της τέχνης», σημειώνει δημοσίευμα του BBC, εξηγώντας ότι ο πίνακας του Ιταλού ζωγράφου έχει ανά τους αιώνες, επανειλημμένα «ζωγραφιστεί», για να αφηγηθεί μια διαφορετική ιστορία, ενσαρκώνοντας διαφορετικά ιδανικά θηλυκότητας: από ένα αγνό άβαταρ συζυγικής πίστης, σε μια ευσεβή αγία που κάθεται δίπλα σε έναν τροχό εκτέλεσης με καρφιά.

Ο Ραφαήλ, ο οποίος πιστεύεται ότι μελέτησε τη Μόνα Λίζα στη Φλωρεντία, δανείζεται τη δομή του πρωτοποριακού πορτρέτου, αλλά το κάνει δικό του, αφαιρώντας την αινιγματική αύρα και τον αέρα της αμφισημίας της Μόνα Λίζα.

Η παρθένα και ο μονόκερος

Τόσο ψυχρό είναι το μπλε-ατσάλινο βλέμμα του έργου του Ραφαήλ, που επισκιάζει το σιωπηλό χλιμίντρισμα του μικροσκοπικού άγριου μονόκερου στην αριστερή γωνία του πίνακα.  Ο πίνακας σχεδιάστηκε αρχικά ως πορτρέτο αρραβώνα ή γάμου, προβάλλοντας την απαραβίαστη αρετή της νεαρής γυναίκας για γάμο.

Ενάμιση αιώνα μετά τον θάνατο του Raphael το 1520, σε ηλικία μόλις 37 ετών, το «Πορτρέτο μιας Νεαρής Γυναίκας με Μονόκερο» αναδιαμορφώθηκε, ουσιαστικά, βάφτηκε για να κρύψει εντελώς τη σύνδεση του έργου με τον συμβολισμό του μονόκερου.

Η γυναίκα που μέχρι τις 28 Ιουνίου παρουσιάζεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης στην έκθεση «Ραφαήλ: Υψηλή Ποίηση» δεν είναι καθόλου η ίδια φιγούρα που θα συναντούσαν οι επισκέπτες της Galleria Borghese για περισσότερο από ένα τέταρτο της χιλιετίας.

Κάποια στιγμή γύρω στο 1682, ένας άγνωστος καλλιτέχνης «μεταμόρφωσε» τη νεαρή γυναίκα από μια αγνή παρθένα στην 18χρονη χριστιανή μάρτυρα του 3ου αιώνα, την Αγία Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας, η οποία διώχθηκε επειδή προσηλύτισε παγανιστές λογίους σε Χριστιανούς.

Τη δεκαετία του 1930, πραγματοποιήθηκαν λεπτομερείς αναλύσεις ακτίνων Χ του πίνακα και ο μονόκερος ανακαλύφθηκε και αποκαταστάθηκε. Αργότερα, τη δεκαετία του 1950, δεκαετίες αφότου κάθε ίχνος της μεταμφίεσης της Αγίας Αικατερίνης είχε αφαιρεθεί από το πορτρέτο, περαιτέρω ακτινογραφική ανάλυση των κρυφών στρωμάτων του πίνακα αποκάλυψε αυτό που φαινόταν να είναι μια ακόμα βαθύτερη αλήθεια: ότι ο ίδιος ο Ραφαήλ είχε εφαρμόσει ένα πρώιμο φίλτρο στον πίνακά του για να κρύψει αυτό που αρχικά σκόπευε να τοποθετήσει στην αγκαλιά της νεαρής γυναίκας: ένα μικρό σκυλάκι – – σύμβολο συζυγικής πίστης.

Το παλίμψηστο

Τα τελευταία 70 χρόνια, ο πίνακας έχει γίνει κατανοητός ως ένας ιστός από μπερδεμένα νοήματα, τόσο για το τι δεν υπάρχει όσο και για το τι υπάρχει. Ως αποτέλεσμα, έχει γίνει ένα οδυνηρό παλίμψηστο επιβεβλημένων γυναικείων ιδανικών, καθώς το θέμα έχει μεταλλαχθεί από πιστή σύζυγο σε άφθαρτη παρθένα και θεϊκή αγία. Είτε υπήρξε ποτέ πραγματικά ένα σκυλάκι κάτω από τον μονόκερο (οι επιμελητές της τρέχουσας έκθεσης δεν πιστεύουν), δεν υπάρχει αμφιβολία για τη δύναμη του ευμετάβλητου αριστουργήματος του Ραφαήλ, ενός από τους περισσότερους από 170 πίνακες, σχέδια και ταπισερί που συγκεντρώθηκαν για το έργο «Ραφαήλ: Υψηλή Ποίηση».

Όπως και να έχει, το έργο που εκτίθεται στην Galleria Borghese υπενθυμίζει ότι η τέχνη δεν είναι ποτέ στατική. Αντίθετα, μεταβάλλεται μαζί με την κοινωνία και τις ιδέες της κάθε εποχής.

Πηγή: BBC