Vie Privée: Μία ιδιωτική ζωή με τη Τζόντυ Φόστερ

Το «Μια Ιδιωτική Ζωή» (Vie Privée) είναι μια ταινία που κινείται ανάμεσα στο ψυχολογικό θρίλερ, τη σάτιρα και το υπαρξιακό μυστήριο. Η σκηνοθέτις Ρεμπέκα Ζλοτόφσκι, με έντονο προσωπικό στίγμα και βαθιά αγάπη για το «σινεμά των ειδών», υπογράφει μια αφήγηση όπου συνυπάρχουν δημιουργικά το ανοίκειο, το καθημερινό και το ψυχαναλυτικό. Και αυτό μπορεί να «διώξει» μερικούς λάτρεις του mainstream από τις αίθουσες αλλά σίγουρα θα κερδίσει μια μερίδα σινεφίλ που γοητεύονται από τις άνισες αλλα παιχνιδιάρικες προσμίξεις θεμάτων και ειδών.

Η ταινία σηματοδοτεί έναν ιδιαίτερο σταθμό στην καριέρα της Τζόντι Φόστερ: είναι η πρώτη της γαλλόφωνη κινηματογραφική ερμηνεία, σε έναν ρόλο που αξιοποιεί όχι μόνο την υποκριτική της ακρίβεια, αλλά και τη σχεδόν «αόρατη» σχέση της με τη γαλλική κουλτούρα και γλώσσα. Η συνεργασία σκηνοθέτιδας και ηθοποιού γεννά έναν χαρακτήρα σύνθετο, ειρωνικό και βαθιά ανθρώπινο: τη Λίλιαν Στάινερ.

©JEROME PREBOIS_LES FILMS VELVET

Η συνέντευξη που πραγματοποιήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Ρώμης, ακολουθεί και φωτίζει τις προθέσεις πίσω από την ταινία, τη σχέση της με την ψυχανάλυση, τη μουσική υπόκρουση, την ύπνωση και, κυρίως, τη γοητεία του να δημιουργείς κινηματογραφικές αφηγήσεις για να πιστέψεις ότι υπάρχει κάτι πέρα από το ορατό.

Συνέντευξη στον Αλέξανδρο Ρωμανό Λιζάρδο

(η συνέντευξη έχει υποστεί επεξεργασία για την βαθύτερη κατανόηση των νοημάτων)

Ερώτηση

Τι σας ώθησε να δημιουργήσετε αυτή την ταινία;

Απάντηση:
Καταρχάς, σας ευχαριστώ, γιατί είναι πάντα πιο ευχάριστο να γεννιούνται ερωτήσεις παρά να δίνονται απαντήσεις. Νομίζω πως ο χαρακτήρας με «απήγαγε». Η Λίλιαν Στάινερ, αλλά και η ίδια η ηθοποιός που την υποδύεται (η Τζόντι Φόστερ). «Φαντασιωνόμουν» την Τζόντι Φόστερ εδώ και τόσα χρόνια, και είχα επιθυμία να γράψω μια ταινία ειδικά για εκείνη. Πιστεύω, ο ισχυρότερος κινητήρας αυτής της δημιουργίας ήταν εκείνη. Και, πραγματικά, είναι ένας πολύ καλός λόγος για να κάνεις σινεμά: να θέλεις να γράψεις έναν ρόλο για μια ηθοποιό.

Ερώτηση

Γιατί η Τζόντι Φόστερ; Και γιατί στα γαλλικά;

Απάντηση:
Στη Γαλλία είμαστε λίγο εμμονικοί με τον εαυτό μας. Ξέρουμε εδώ και χρόνια ότι η Τζόντι Φόστερ μιλά άπταιστα γαλλικά. Την έχουμε δει σε τηλεοπτικές εκπομπές, ακόμη και σήμερα που κάνει σπάνια ταινίες. Υπάρχει κάτι σχεδόν μαγικό, σχεδόν σουρεαλιστικό, στο να βλέπεις μια σταρ του Χόλιγουντ, που ενσαρκώνει το ίδιο το Χόλιγουντ, να μιλά γαλλικά όχι απλώς σωστά, αλλά σαν Γαλλίδα. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων χρειάστηκε να της προσθέσω λίγες αγγλικές λέξεις, γιατί τα γαλλικά της ήταν υπερβολικά τέλεια. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι γιατί εγώ την επέλεξα, αλλά γιατί εκείνη είπε «ναι». Και αυτό είναι κάτι στο οποίο δεν μπορώ να απαντήσω εκ μέρους της.

Ερώτηση

Ξέρετε, είδα την ταινία την πρώτη φορά στα γαλλικά χωρίς υπότιτλους, μετά με ισπανικούς και βάσκινους υπότιτλους, και, ευτυχώς, την τρίτη φορά με αγγλικούς. Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι ότι η κινηματογραφική αφήγηση κάλυπτε τα κενά της γνωσσικής γνώσης και άγνοιας.

Απάντηση:
Το βρίσκω υπέροχο. Η εμπειρία σας λέει πολλά για την ερμηνευτική διάσταση της ταινίας, για την αποκρυπτογράφηση των σημείων. Τα βασκικά μάλιστα, είναι μία από τις πιο σύνθετες γλώσσες στον κόσμο, καθόλου ινδοευρωπαϊκή. Ποιος μιλά βασκικά άραγε σήμερα εκτός από τους βάσκους; Με έναν τρόπο, λοιπόν, βγάζει νόημα αυτό που λέτε: βρισκόμαστε όλοι μπροστά σε αυτή την ταινία με έναν «άγνωστο υπότιτλο», προσπαθώντας να συνδεθούμε με όσα καταλαβαίνουμε και όσα μας διαφεύγουν.

Ερώτηση

Ο ήχος του iPhone έχει έντονη παρουσία, σαν ωρολογιακή βόμβα που επιτείνει το άγχος των θεατών. Έχει συμβολική σημασία για εσάς;

Απάντηση:
Με εκπλήσσει που σταθήκατε στο iPhone, γιατί -ως αντίποδας- και το mini-disc στην ταινία έχει σχεδόν αφηγηματικό ρόλο. Είναι αναχρονιστικό: πρέπει να ξοδέψει κανείς πολλά χρήματα για κάτι που δεν χρησιμοποιείται πια. Το iPhone, αντίθετα, είναι η εισβολή του τετριμμένου. Όπως και το δέμα της Amazon. Έκανα μάλιστα κοντινό πλάνο σε ένα τέτοιο δέμα και αναρωτήθηκα: «Γυρίζουμε στ’ αλήθεια ένα insert σε ένα πακέτο Amazon;» Κι όμως, είναι σημαντικό. Όλοι έχουμε ένα πακέτο Amazon που χάσαμε, που δεν παραλάβαμε ποτέ. Εκεί ακριβώς μπορούμε να ταυτιστούμε με τον χαρακτήρα.
Ο ήχος του iPhone, με τον οποίο κοιμόμαστε και ξυπνάμε, είναι η εισβολή του πραγματικού μέσα σε κάτι ανοίκειο, αυτό που ο Φρόιντ θα ονόμαζε ανοίκειο.

VIE PRIVÉE ©George Lechaptois

Ερώτηση

Τα δάκρυα -και οι αλλεργίες- της ηρωίδας είναι συνεχόμενα. Τι σημαίνουν;

Απάντηση:
Αυτό είναι η ίδια η έννοια της υστερίας με φροϋδικούς όρους. Κλάμα οργανικό, χωρίς σαφή σύνδεση με συναίσθημα. Στην αντιπαράθεση με την υπνοθεραπεύτρια, μια γυναίκα φαινομενικά «λαϊκή», η αστή ψυχίατρος καταρρέει. Ο κινηματογράφος εδώ χτίζεται πάνω στην καταστροφή των προκαταλήψεων και του σνομπισμού, οδηγώντας όλους τους χαρακτήρες προς μια μορφή απελευθέρωσης. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές ηρωίδες μου λέγονται Friedman: στα γερμανικά παραπέμπει στη λύτρωση.

Ερώτηση

Η ψυχανάλυση και η ύπνωση επανέρχονται συχνά στο έργο σας. Γιατί;

Απάντηση:
Ο κινηματογράφος και η ψυχανάλυση γεννήθηκαν σχεδόν μαζί. Είναι γλώσσες εικόνων, ονείρων και φαντασμάτων. Με γοητεύουν τα φιλμ των ’40s όπου η ψυχανάλυση λειτουργεί ως αφήγημα, ακόμη και ως απειλή. Σήμερα, όμως, είναι πια μέρος της καθημερινότητάς μας, ακόμη και στη «φτηνή» της εκδοχή. Και ναι, έκανα κι εγώ ύπνωση. Όχι γιατί πίστευα σε αυτή, αλλά για να βρω εικόνες. Ίσως αυτό που με απασχολεί τελικά είναι η ανάγκη να πιστέψουμε ότι υπάρχει κάτι πέρα από αυτόν τον κόσμο.

Ερώτηση

Ποιος είναι ο ρόλος της μουσικής στην ταινία, ιδιαίτερα με την «κυκλική» χρήση του «Psycho Killer» σε έναν αφηγηματικό κύκλο;

Απάντηση:
Η μουσική είναι το στοιχείο συνοχής. Το Psycho Killer ανοίγει την ταινία και λέει στον θεατή: «Μπορείς να γελάσεις». Η ιταλική μουσική –με αναφορές στη Mina, Gino Paoli κ.λπ.– κουβαλά μια ελαφρότητα, μια σωματικότητα. Η μουσική επιτρέπει στο φιλμ να αναπνέει μέσα στην πολυμορφία των ειδών του.

©JEROME PREBOIS_LES FILMS VELVET

Η ταινία «Μια Ιδιωτική Ζωή» δεν είναι απλώς μια ταινία μυστηρίου ή ψυχολογικής αναζήτησης. Είναι μια στοχαστική ματιά πάνω στο πώς το σινεμά μπορεί να λειτουργήσει ως γλώσσα για το αόρατο, για τα φαντάσματα, για την ανάγκη μας να πιστέψουμε ότι υπάρχει κάτι πέρα από το προφανές.

Όπως δηλώνει και η σκηνοθέτις, ίσως όλοι οι κινηματογραφιστές κάνουν ταινίες για να κρατήσουν ζωντανή αυτή την πίστη, και κάπου ανάμεσα σε ένα iPhone που χτυπά, ένα πακέτο Amazon και μια φωνή που μιλά άπταιστα γαλλικά, το σινεμά εξακολουθεί να μας προσφέρει εκείνο το σπάνιο προνόμιο: να αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας μέσα στο ανοίκειο.