Θωμάς Μαυρογόνατος: «Η βροχή του τίτλου είναι η εσωτερική κατάσταση των ηρώων». Ο σκηνοθέτης της παράστασης «Η βροχή μέσα της» μιλά στην kontra news για τις πληγές της οικογένειας, τη δύναμη της φαντασίας, την κοινωνική βία και την τέχνη ως χώρο ελευθερίας και αντίστασης.

Του

Σταύρου Ξηντάρα

Ένα παλιό διαμέρισμα στο κέντρο της πόλης γίνεται το σκηνικό μιας επώδυνης επιστροφής στο παρελθόν, εκεί όπου οι μνήμες, οι ενοχές και τα τραύματα εξακολουθούν να διεκδικούν χώρο στο παρόν. Στη θεατρική παράσταση «Η βροχή μέσα της» του Γιάννη Παπάζογλου, η πραγματικότητα συναντά τη φαντασία, οι προσωπικές πληγές συνδέονται με τις κοινωνικές αντιφάσεις και το παλιό σινεμά μετατρέπεται σε ένα καταφύγιο επιθυμιών και ανεκπλήρωτων ονείρων.

Ο Θωμάς Μαυρογόνατος, που υπογράφει τη σκηνοθεσία και τη μουσική επιμέλεια, προσεγγίζει το έργο ως ένα ψυχικό τοπίο γεμάτο σκιές, σιωπές και αμφισημίες. Με αφετηρία τη νουάρ ατμόσφαιρα και τη συνάντηση της θεατρικής με την κινηματογραφική γλώσσα, δημιουργεί έναν κόσμο στον οποίο τίποτα δεν είναι απολύτως βέβαιο και η αλήθεια μοιάζει να κρύβεται πίσω από την εικόνα.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά στην Kontra news για τη σκηνοθετική του προσέγγιση, την τραυματική σχέση μητέρας και κόρης, την κανονικοποίηση του αυταρχισμού, αλλά και τη δυνατότητα της τέχνης να λειτουργεί ως πράξη αμφισβήτησης και αντίστασης. Παράλληλα, εξηγεί τι συμβολίζει η βροχή που διαπερνά τον εσωτερικό κόσμο των ηρώων και ποιο ερώτημα θα ήθελε να συνοδεύσει τον θεατή μετά το τέλος της παράστασης.

«Το διαμέρισμα γίνεται ένα ψυχικό τοπίο»

-Στη «Βροχή μέσα της» ένα παλιό διαμέρισμα μετατρέπεται σε χώρο μνήμης, ενοχών και επώδυνων αποκαλύψεων. Ποια ήταν η δική σας σκηνοθετική αφετηρία για να προσεγγίσετε αυτόν τον κλειστό, σχεδόν ασφυκτικό κόσμο και να αποδώσετε τις εσωτερικές συγκρούσεις της ηρωίδας επί σκηνής;

“Η σκηνοθετική μου αφετηρία ήταν η σκέψη ότι ένας χώρος δεν είναι ποτέ απλώς ένας χώρος. Ένα πατρικό σπίτι κουβαλάει τη ζωή των ανθρώπων που πέρασαν από μέσα του, τις λέξεις που ειπώθηκαν, αλλά κυρίως εκείνες που δεν ειπώθηκαν ποτέ. Οι τοίχοι γίνονται μάρτυρες μιας ιστορίας που εξακολουθεί να υπάρχει, ακόμη κι όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να την ξεχάσουν.

Στη «Βροχή μέσα της» με ενδιέφερε να αντιμετωπίσω το διαμέρισμα σαν μια προέκταση της ψυχής της ηρωίδας. Ένας τόπος οικείος, αλλά ταυτόχρονα ξένος και απειλητικός, όπου το παρελθόν δεν έχει ολοκληρωθεί και εξακολουθεί να διεκδικεί χώρο στο παρόν. Η επιστροφή της δεν είναι απλώς μια επιστροφή σε ένα σπίτι, είναι μια αναγκαστική συνάντηση με όσα την έχουν διαμορφώσει και εξακολουθούν να την πληγώνουν.

Προσπάθησα, μέσα από τη σκηνοθετική προσέγγιση, να αφήσω χώρο στις σιωπές, στις παύσεις, στις αντιφάσεις και στις συναισθηματικές ρωγμές των προσώπων. Δεν με ενδιέφερε να εξηγήσω τα πάντα στον θεατή, αλλά να τον φέρω όσο πιο κοντά γίνεται στην εσωτερική αναστάτωση των ηρώων. Γιατί κάποιες φορές αυτό που δεν εκφράζεται με λόγια είναι πολύ πιο δυνατό από οποιαδήποτε εξομολόγηση. Το διαμέρισμα γίνεται έτσι ένα ψυχικό τοπίο, όπου η μνήμη, η ενοχή και η ανάγκη για λύτρωση συγκρούονται διαρκώς.”

«Η αλήθεια κρύβεται πίσω από την εικόνα»

-Η παρουσία του άγνωστου αιθουσάρχη παλιού σινεμά δημιουργεί μια διαρκή αμφιβολία ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία, ενώ το ίδιο το σινεμά παρουσιάζεται ως ένας μαγικός τόπος που μπορεί να φιλοξενήσει επιθυμίες και ανεκπλήρωτα όνειρα. Πώς διαχειρίζεστε σκηνοθετικά αυτή τη ρευστότητα και με ποια μέσα επιδιώκετε να κρατήσετε τον θεατή μέσα σε αυτή την αμφίσημη συνθήκη;

“Ο αιθουσάρχης είναι για μένα ένα πρόσωπο που βρίσκεται στο μεταίχμιο δύο κόσμων. Από τη μία υπάρχει η σκληρή, καθημερινή πραγματικότητα και από την άλλη η ανάγκη του ανθρώπου να επινοήσει έναν διαφορετικό κόσμο, όπου οι επιθυμίες του μπορούν να αποκτήσουν υπόσταση. Το παλιό σινεμά συμβολίζει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα: τη δύναμη της τέχνης να δημιουργεί εικόνες, να μεταμορφώνει την πραγματικότητα και να προσφέρει, έστω προσωρινά, καταφύγιο από αυτήν.

Σκηνοθετικά, με ενδιαφέρει να μη δώσω στον θεατή μια ασφαλή απάντηση για το ποιος είναι πραγματικός και ποιος μπορεί να αποτελεί δημιούργημα της φαντασίας. Το διφορούμενο αυτό δεν είναι ένα τέχνασμα, αλλά βασικό στοιχείο της δραματουργίας. Οι ήρωες καταφεύγουν σε παιχνίδια ρόλων, αλλάζοντας θέσεις και ταυτότητες, σαν να προσπαθούν να ξαναγράψουν τη ζωή τους ή να ξεφύγουν από όσα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν.

Η θεατρική και η κινηματογραφική γλώσσα συναντιούνται μέσα από την ατμόσφαιρα, τον ρυθμό, τη μουσική και τη δύναμη των φώτων. Με ενδιαφέρει ο θεατής να μη στέκεται απλώς απέναντι σε αυτό που συμβαίνει, αλλά να συμμετέχει ενεργά στην αποκρυπτογράφησή του. Να αναρωτιέται, να αμφιβάλλει και να συμπληρώνει τα κενά με τη δική του φαντασία. Άλλωστε, όπως και στο σινεμά, έτσι και στο θέατρο, αυτό που βλέπουμε δεν είναι πάντοτε ολόκληρη η αλήθεια. Συχνά, η αλήθεια κρύβεται πίσω από την εικόνα.”

«Η τέχνη και η ανθρώπινη επαφή δεν είναι πολυτέλειες»

-Το έργο δεν περιορίζεται στο προσωπικό τραύμα και στην αποξένωση μέσα στην οικογένεια, αλλά ανοίγεται σε μια ευρύτερη κοινωνική πραγματικότητα, όπου η οικονομική κρίση, η εμπορευματοποίηση των αξιών και η αυταρχική εξουσία συνθλίβουν τον άνθρωπο. Πώς συνδέετε αυτές τις κοινωνικές διαστάσεις με την προσωπική ιστορία της ηρωίδας και ποια στοιχεία θεωρείτε ότι συνομιλούν πιο έντονα με τη σημερινή εποχή;

“Για μένα, το προσωπικό τραύμα και η κοινωνική πραγματικότητα δεν είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι. Ο άνθρωπος διαμορφώνεται μέσα στην οικογένεια, αλλά και μέσα στην κοινωνία στην οποία ζει. Οι σχέσεις εξουσίας, η ανασφάλεια, ο φόβος και η ανάγκη επιβίωσης περνούν από τον δημόσιο στον ιδιωτικό χώρο και συχνά καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους, αλλά και με τον ίδιο μας τον εαυτό.

Η ηρωίδα δεν επιστρέφει μόνο σε ένα σπίτι γεμάτο επώδυνες αναμνήσεις. Επιστρέφει και σε έναν κόσμο όπου οι αξίες δοκιμάζονται, ο πολιτισμός αντιμετωπίζεται ως εμπόρευμα και το χρήμα αποκτά τη δύναμη να καθορίζει ανθρώπινες σχέσεις και επιλογές. Ο αιθουσάρχης, ως εκπρόσωπος ενός παλιού κινηματογράφου που απειλείται με εγκατάλειψη, φέρνει μαζί του και τη μοίρα ενός πολιτισμού που συχνά θεωρείται περιττός όταν δεν αποφέρει κέρδος.

Αυτό που με απασχολεί ιδιαίτερα είναι η κανονικοποίηση της βίας και του αυταρχισμού. Δεν αναφέρομαι μόνο στη βία που εκδηλώνεται απροκάλυπτα, αλλά και σε εκείνη που ασκείται μέσα από την επιβολή, την οικονομική εξάρτηση, τον έλεγχο της επιθυμίας και την ακύρωση της προσωπικής ελευθερίας. Το έργο αναδεικνύει, επίσης, τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνικές ανισότητες και οι κυρίαρχες αντιλήψεις μπορούν να εισχωρήσουν στην πιο προσωπική περιοχή της ανθρώπινης ζωής.

Πιστεύω ότι αυτά τα ζητήματα συνομιλούν έντονα με τη σημερινή εποχή, επειδή εξακολουθούμε να ζούμε σε έναν κόσμο όπου η αξία του ανθρώπου συχνά μετριέται με όρους χρησιμότητας, δύναμης και οικονομικής δυνατότητας. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η τέχνη και η ανθρώπινη επαφή δεν είναι πολυτέλειες. Είναι αναγκαίοι χώροι ελευθερίας, αμφισβήτησης και αντίστασης.”

«Η γυναικεία ταυτότητα διαμορφώνεται μέσα από προσδοκίες»

-Στο σημείωμά του, ο συγγραφέας θίγει τη θέση της γυναίκας, την καταπίεση που μπορεί να ασκεί η οικογένεια και τον τρόπο με τον οποίο αυτή ενδέχεται να αναπαράγει στερεότυπα και αυταρχικές αντιλήψεις. Πώς προσεγγίσατε τη σχέση της ηρωίδας με τη μητέρα της και τι θέλετε να αναδείξετε μέσα από αυτή την τραυματική σχέση για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η γυναικεία ταυτότητα;

“Η σχέση μητέρας και κόρης είναι από τις πιο σύνθετες και ευαίσθητες περιοχές του έργου, γιατί αφορά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος μαθαίνει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του. Η οικογένεια μπορεί να αποτελέσει χώρο αγάπης και ασφάλειας, μπορεί όμως να γίνει και χώρος ενοχής, φόβου και επιβολής. Και πολλές φορές οι πιο βαθιές πληγές δημιουργούνται μέσα στις σχέσεις από τις οποίες περιμένουμε να αντλήσουμε αποδοχή.

Στη σκηνοθετική μου προσέγγιση με ενδιαφέρει να αναδειχθεί το τραύμα χωρίς να περιοριστούμε σε μια απλή καταγγελία ή σε μια εύκολη ερμηνεία της μητέρας ως απόλυτα αρνητικού προσώπου. Η ουσία βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η εξουσία, οι κοινωνικές συμβάσεις και τα στερεότυπα μπορούν να μεταφερθούν από γενιά σε γενιά, ακόμη και μέσα από ανθρώπους που οι ίδιοι έχουν υπάρξει θύματα καταπίεσης. Αυτό δεν αναιρεί την ευθύνη για τον πόνο που προκαλείται, αλλά μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς αναπαράγονται οι ίδιες συμπεριφορές.

Η γυναικεία ταυτότητα συχνά διαμορφώνεται μέσα από προσδοκίες που επιβάλλονται από την οικογένεια και την κοινωνία: πώς πρέπει να συμπεριφέρεται μια γυναίκα, τι επιτρέπεται να επιθυμεί, πόσο χώρο δικαιούται να καταλαμβάνει, ποιες επιλογές μπορεί να κάνει για τη ζωή και το σώμα της. Όταν αυτές οι προσδοκίες γίνονται ασφυκτικές, η γυναίκα μπορεί να αρχίσει να αμφισβητεί την ίδια της την επιθυμία και να αισθάνεται ενοχή ακόμη και για την ανάγκη της να είναι ελεύθερη.

Για μένα, η ηρωίδα βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη εσωτερική διαδρομή: να αναγνωρίσει όσα την έχουν πληγώσει και να διακρίνει ποια κομμάτια του εαυτού της είναι πραγματικά δικά της και ποια έχουν διαμορφωθεί από τον φόβο και την ενοχή. Το ζητούμενο δεν είναι να ακυρώσει το παρελθόν της, αλλά να πάψει να καθορίζεται ολοκληρωτικά από αυτό. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η δυνατότητα μιας ουσιαστικής χειραφέτησης.”

«Η βροχή είναι ο εσωτερικός καιρός των ηρώων»

-Η νουάρ ατμόσφαιρα, οι κινηματογραφικές εικόνες και η βροχή αποτελούν βασικά στοιχεία της ταυτότητας της παράστασης. Καθώς υπογράφετε τόσο τη σκηνοθεσία όσο και τη μουσική επιμέλεια, πώς συνεργάζονται ο ήχος, η μουσική και η σκηνική εικόνα για να δημιουργήσουν αυτή την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα; Τι συμβολίζει για εσάς η βροχή που διαπερνά τον εσωτερικό κόσμο των ηρώων;

“Η νουάρ ατμόσφαιρα του έργου δεν αφορά μόνο την αισθητική του, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο των προσώπων. Είναι ένας κόσμος γεμάτος σκιές, αβεβαιότητα και μυστικά, όπου τίποτα δεν είναι απολύτως ξεκάθαρο και κάθε εικόνα μπορεί να κρύβει μια δεύτερη ανάγνωση.

Η μουσική επιμέλεια αποτελεί οργανικό μέρος της σκηνοθετικής προσέγγισης. Ο ήχος δεν λειτουργεί απλώς ως συνοδευτικό στοιχείο της δράσης, αλλά ως φορέας συναισθημάτων και υπόγειων εντάσεων. Μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση της μοναξιάς, να δημιουργήσει προσμονή ή να κάνει αισθητή την παρουσία ενός παρελθόντος που δεν έχει πραγματικά απομακρυνθεί. Αντίστοιχα, η σκηνική εικόνα και ο ρυθμός της παράστασης επιχειρούν να δημιουργήσουν μια κινηματογραφική αίσθηση, χωρίς να χάνεται η αμεσότητα και η ζωντανή αναπνοή του θεάτρου.

Η βροχή, ωστόσο, είναι κάτι περισσότερο από ένα ατμοσφαιρικό στοιχείο. Είναι ο εσωτερικός καιρός των ηρώων. Είναι η θλίψη που δεν βρίσκει λέξεις, η μνήμη που επιστρέφει, η ενοχή που επιμένει και η επιθυμία για κάθαρση που δεν μπορεί εύκολα να πραγματοποιηθεί. Η εξωτερική βροχή μοιάζει να καθρεφτίζει εκείνη που έχει εγκατασταθεί μέσα στην ηρωίδα, μια βροχή που νοτίζει τις σκέψεις και τα συναισθήματά της.

Με ενδιαφέρει αυτή η αίσθηση να διαπερνά ολόκληρη την παράσταση, ακόμη και στις στιγμές που η βροχή δεν χρειάζεται να είναι κυριολεκτικά παρούσα. Να τη νιώθει ο θεατής σαν έναν αόρατο παλμό κάτω από τα λόγια και τις πράξεις των προσώπων. Γιατί υπάρχουν συναισθήματα που δεν ξεσπούν ποτέ σε καταιγίδα, αλλά συνεχίζουν να πέφτουν μέσα μας, αθόρυβα, επίμονα, για χρόνια. Και η βροχή του τίτλου είναι ακριβώς αυτή η εσωτερική κατάσταση.”

«Η φαντασία είναι μια μορφή αντίστασης»

-Σε έναν κόσμο όπου τα όρια ανάμεσα στην αλήθεια και την ψευδαίσθηση καταρρέουν, οι ήρωες καταφεύγουν σε φαντασιώσεις και παιχνίδια ρόλων, αναζητώντας ίσως μια διέξοδο από μια πραγματικότητα που αδυνατούν να αντέξουν. Πιστεύετε ότι αυτή η φυγή μπορεί να λειτουργήσει ως πράξη αντίστασης ή αποτελεί τελικά μια ακόμη μορφή εγκλωβισμού; Και τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής όταν βγει από το θέατρο;

“Νομίζω ότι μπορεί να είναι και τα δύο. Η φαντασία είναι ένας τρόπος να προστατευτούμε από μια πραγματικότητα που μας πληγώνει, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να γίνει το πρώτο βήμα για να την αμφισβητήσουμε. Όταν ο άνθρωπος δεν έχει τη δύναμη ή τη δυνατότητα να αλλάξει άμεσα τη ζωή του, δημιουργεί έναν εναλλακτικό κόσμο, όπου μπορεί να δοκιμάσει άλλες ταυτότητες, να εκφράσει απαγορευμένες επιθυμίες και να φανταστεί διαφορετικές εκδοχές της ύπαρξής του.

Σε αυτή την έννοια, η φαντασία είναι μια μορφή αντίστασης. Η τέχνη, το θέατρο και ο κινηματογράφος μάς επιτρέπουν να δούμε τον κόσμο διαφορετικά, να αμφισβητήσουμε όσα θεωρούμε δεδομένα και να φανταστούμε αυτό που ακόμη δεν υπάρχει. Ωστόσο, υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη φαντασία που μας απελευθερώνει και στην ψευδαίσθηση που μας εγκλωβίζει. Αν η φυγή γίνει ο μοναδικός τρόπος επιβίωσης, υπάρχει ο κίνδυνος να μας απομακρύνει ακόμη περισσότερο από την πραγματικότητα που χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε.

Αυτή η αμφισημία είναι που με γοητεύει στο έργο του Γιάννη Παπάζογλου. Οι ήρωες αναζητούν ένα καταφύγιο, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι θα το βρουν. Προσπαθούν να ξαναγράψουν την ιστορία τους, χωρίς να γνωρίζουν αν μπορούν πραγματικά να ξεφύγουν από αυτήν. Και ο θεατής καλείται να αναρωτηθεί πού τελειώνει η ανάγκη για προστασία και πού αρχίζει η παραίτηση.

Θα ήθελα, όταν βγει από το θέατρο, ο θεατής να κρατήσει κυρίως ένα ερώτημα: πόσο από τη ζωή μας το έχουμε επιλέξει εμείς και πόσο έχει καθοριστεί από φόβους, ενοχές και προσδοκίες άλλων; Θα ήθελα επίσης να σκεφτεί τους ανθρώπους που ζουν δίπλα του, τις σιωπές που κρύβουν και τις πληγές που δεν φαίνονται. Δεν πιστεύω ότι μια παράσταση οφείλει να δίνει έτοιμες απαντήσεις. Πιστεύω, όμως, ότι μπορεί να δημιουργήσει έναν χώρο συνάντησης και αναγνώρισης, να μας κάνει να κοιτάξουμε λίγο βαθύτερα τον εαυτό μας και τον άλλον.

Αν η «Βροχή μέσα της» καταφέρει να αφήσει στον θεατή μια μικρή ρωγμή μέσα από την οποία θα περάσει λίγο φως, τότε θα έχει πετύχει κάτι ουσιαστικό. Γιατί ίσως η λύτρωση να μη βρίσκεται στο να σταματήσει οριστικά η βροχή, αλλά στο να βρούμε το θάρρος να σταθούμε απέναντί της, χωρίς να φοβόμαστε πια τόσο πολύ όσα κουβαλάμε μέσα μας.”

INFO

«Η βροχή μέσα της» του Γιάννη Παπάζογλου

Σκηνοθεσία – Μουσική επιμέλεια: Θωμάς Μαυρογόνατος
Παίζουν: Γιώργος Ανδρουστόπουλος, Ελένη Σταυράκη Κοντοσταύλου
Φωτογράφιση: Αντώνης Συμεωνάκης
Επικοινωνία: Μαρίκα Αρβανιτοπούλου | Art Ensemble

Πού: Τεχνοχώρος Εργοτάξιον, Διογένους 1, Άγιος Δημήτριος
Πρεμιέρα: Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026
Παραστάσεις: Κάθε Κυριακή στις 20:30
Διάρκεια: 90 λεπτά
Εισιτήρια: Κανονικό 15€, μειωμένο 12€
Τηλέφωνο κρατήσεων: 698 393 0220
Προπώληση: more.com