Του

Σταύρου Ξηντάρα

Η κατάθλιψη είναι ίσως η πιο σιωπηλή μάχη της εποχής μας. Μια κατάσταση που συχνά δεν φαίνεται στα μάτια των άλλων, αλλά κατακλύζει αθόρυβα την καθημερινότητα εκείνου που τη βιώνει. Δεν κάνει διακρίσεις· μπορεί να αγγίξει τον καθένα, ανεξαρτήτως ηλικίας, κοινωνικής θέσης ή προσωπικής διαδρομής. Και όμως, παρά το γεγονός ότι μιλάμε πλέον περισσότερο για την ψυχική υγεία, η εμπειρία της κατάθλιψης εξακολουθεί να συνοδεύεται από φόβο, ενοχή και βαθιά μοναξιά.

Στο νέο της βιβλίο «Κατάθλιψη – Βήματα ελπίδας από μια θεραπεύτρια», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αγγελάκη, η Monika Kuros επιχειρεί κάτι ιδιαίτερα δύσκολο: να μιλήσει για την κατάθλιψη με επιστημονική γνώση, αλλά και με βαθιά ανθρώπινη τρυφερότητα. Μακριά από ψυχρούς ορισμούς και στεγνή ορολογία, το βιβλίο λειτουργεί σαν ένας ζεστός συνοδοιπόρος για όσους νιώθουν εγκλωβισμένοι στη σκοτεινή «ομίχλη» της ψυχικής εξάντλησης.

Μέσα από τις αρχές της Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία, πραγματικές ιστορίες ανθρώπων και μια γραφή που αγγίζει περισσότερο την καρδιά παρά την ακαδημαϊκή απόσταση, η συγγραφέας προσφέρει όχι εύκολες υποσχέσεις, αλλά κάτι ίσως σημαντικότερο: κατανόηση, αποδοχή και ελπίδα.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η Monika Kuros μιλά για τον τρόπο που συνδυάζει τη θεραπεία με την ανθρώπινη επαφή, για τις πιο συχνές «παγίδες σκέψης» της κατάθλιψης, αλλά και για τη βαθιά ανάγκη να σταματήσουμε να πολεμάμε τον εαυτό μας. Γιατί «Η επιστήμη χωρίς ενσυναίσθηση είναι απλώς θεωρία»

-Είστε γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεύτρια αλλά και υπνοθεραπεύτρια. Πώς συνδυάζονται αυτές οι δύο προσεγγίσεις στην πράξη και με ποιον τρόπο επηρέασαν τη γραφή αυτού του βιβλίου;

Στην πράξη, δεν βλέπω αυτές τις δύο προσεγγίσεις ως κάτι ξεχωριστό, αλλά ως μια αρμονική συνεργασία. Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική προσέγγιση μάς βοηθά να καταλάβουμε πώς ο τρόπος που σκεφτόμαστε επηρεάζει το πώς νιώθουμε και πώς δρούμε. Είναι η λογική μας βάση. Η κλινική υπνοθεραπεία, από την άλλη, λειτουργεί σαν ένα ισχυρό εργαλείο ενίσχυσης. Δεν είναι κάτι «μαγικό» – είναι μια κατάσταση βαθιάς χαλάρωσης και εστιασμένης προσοχής, όπου ο νους γίνεται πιο ήρεμος και δεκτικός στο να επεξεργαστεί παλιές, αρνητικές πεποιθήσεις.

Αυτό που έχει σημασία για μένα, και που προσπάθησα να μεταφέρω στο βιβλίο, είναι ο τρόπος που απευθυνόμαστε στον άνθρωπο που υποφέρει. Παλαιότερα, στην υπνοθεραπεία χρησιμοποιούσαν συχνά την «ευθεία γλώσσα», έδιναν δηλαδή άμεσες οδηγίες ή εντολές. Σήμερα, στην κλινική υπνοθεραπεία που εφαρμόζω, ακολουθούμε κυρίως την «επιτρεπτική γλώσσα». Δεν λέμε στον θεραπευόμενο τι «πρέπει» να κάνει, αλλά του προσφέρουμε επιλογές.

Αυτή ακριβώς η φιλοσοφία καθοδήγησε και τη γραφή του βιβλίου μου για την κατάθλιψη. Ήθελα το κείμενο να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο: να μην είναι ένας σύντροφος που πιέζει, αλλά μια φωνή που σε προσκαλεί με ευγένεια να δεις τη ζωή με άλλο μάτι.”

-Στο βιβλίο σας βασίζεστε στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία, αλλά η γλώσσα σας είναι βαθιά ανθρώπινη και σχεδόν «ποιητική». Πόσο δύσκολο ήταν να ισορροπήσετε ανάμεσα στην επιστημονική ακρίβεια και τη συναισθηματική εγγύτητα;

“Δεν ήταν τόσο δύσκολο όσο θα πίστευε κανείς, γιατί πιστεύω ακράδαντα ότι η επιστήμη χωρίς ενσυναίσθηση είναι απλώς θεωρία. Η κατάθλιψη δεν είναι ένα «τεχνικό πρόβλημα» που λύνεται με οδηγίες χρήσης· είναι μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία που πονάει.

Για να αγγίξεις κάποιον που υποφέρει, πρέπει να του μιλήσεις στη γλώσσα της ψυχής του. Η επιστημονική ακρίβεια μου έδωσε τον χάρτη και τη δομή, ώστε το βιβλίο να είναι αποτελεσματικό. Όμως, η «ποιητική» γλώσσα είναι το όχημα για να φτάσει αυτός ο χάρτης στον προορισμό του.

Ήθελα ο αναγνώστης να νιώσει ότι τον καταλαβαίνω, ότι δεν είναι μόνος και ότι η θεραπεία δεν είναι μια ψυχρή διαδικασία, αλλά μια πράξη αγάπης και φροντίδας προς τον εαυτό του.”

-Μέσα από την εμπειρία σας με ανθρώπους που παλεύουν με την κατάθλιψη, ποια είναι η πιο συχνή «παγίδα σκέψης» που βλέπετε να επαναλαμβάνεται;

“Η πιο αδιόρατη και, θα έλεγα, η πιο «ύπουλη» παγίδα είναι η Συναισθηματική Λογική. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος παίρνει το συναίσθημά του και το μετατρέπει σε αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Σκέφτεται: «Νιώθω απελπισμένος, άρα η κατάστασή μου είναι απελπιστική» ή «Νιώθω ανάξιος, άρα είμαι ανάξιος».

Μια άλλη συχνή παγίδα είναι το «Όλα ή Τίποτα». Στην κατάθλιψη, ο κόσμος χάνει τα χρώματά του και γίνεται ασπρόμαυρος. Αν κάτι δεν είναι τέλειο, θεωρείται απόλυτη αποτυχία.

Αυτό που προσπαθώ να δείξω μέσα από το βιβλίο είναι ότι η ζωή συμβαίνει στις ενδιάμεσες αποχρώσεις. Ο άνθρωπος που υποφέρει συχνά δεν συνειδητοποιεί ότι φοράει αυτά τα «σκούρα γυαλιά»· νομίζει ότι ο κόσμος είναι όντως σκοτεινός.”

-Η αφήγησή σας αποφεύγει τον «πόλεμο» με τις αρνητικές σκέψεις και προτείνει μια στάση αποδοχής και κατανόησης. Θεωρείτε ότι αυτή η προσέγγιση αλλάζει συνολικά τον τρόπο που βλέπουμε την ψυχική υγεία σήμερα;

“Πιστεύω ακράδαντα πως ναι. Για πολλά χρόνια, η ψυχική υγεία αντιμετωπιζόταν με μια «πολεμική» ορολογία: «μάχη» με την κατάθλιψη, «νίκη» επί των συμπτωμάτων. Όμως, όταν πολεμάς τις σκέψεις σου, πολεμάς ένα κομμάτι του εαυτού σου. Και σε έναν τέτοιο πόλεμο, ο άνθρωπος βγαίνει πάντα εξαντλημένος.

Η αποδοχή δεν είναι παραίτηση· είναι το πρώτο βήμα της αλλαγής. Όταν σταματάμε να σπαταλάμε ενέργεια προσπαθώντας να «διώξουμε» με τη βία μια αρνητική σκέψη, δημιουργούμε χώρο για να την κατανοήσουμε.

Στο βιβλίο προτείνω να δούμε την αρνητική σκέψη όχι ως εχθρό, αλλά ως έναν ταλαιπωρημένο αγγελιοφόρο που έρχεται να μας πει κάτι για τις ανάγκες μας που δεν έχουν καλυφθεί.”

-Στις ιστορίες που παραθέτετε, όπως της Μαρίας, φαίνεται ότι η αλλαγή έρχεται μέσα από πολύ μικρά, σχεδόν ανεπαίσθητα βήματα. Ποια στιγμή σας επιβεβαίωσε περισσότερο τη δύναμη αυτών των μικρών αλλαγών;

“Στη θεραπευτική διαδικασία, η αλλαγή σπάνια έρχεται σαν κεραυνός· μοιάζει περισσότερο με την αργή ανατολή του ήλιου μετά από μια μεγάλη νύχτα.

Για μένα, η πιο συγκινητική στιγμή στην πορεία της Μαρίας ήταν όταν μου περιέγραψε εκείνη την παιδική παράσταση. Όταν τα μάτια της, που για μήνες ήταν θολά και καρφωμένα στο πάτωμα, άρχισαν να λάμπουν ξανά καθώς εξιστορούσε μια απλή, καθημερινή χαρά.

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή επιβεβαιώνεται η δύναμη των μικρών βημάτων. Όταν ένας άνθρωπος που ένιωθε «φτιαγμένος από σκοτάδι» αρχίζει να αναγνωρίζει ότι το φως υπάρχει ακόμα μέσα του.”

-Αν κάποιος διαβάσει το βιβλίο σας και κρατήσει μόνο μία βασική ιδέα ως «εφόδιο» για τις δύσκολες μέρες, ποια θα θέλατε να είναι αυτή;

“Αν ο αναγνώστης έπρεπε να κρατήσει μόνο μία κουβέντα, θα ήθελα να είναι αυτή: «Δεν είσαι ο πόνος σου».

Στις πιο δύσκολες μέρες, η κατάθλιψη έχει την τάση να μας πείθει ότι όλη η ύπαρξή μας είναι σκοτάδι, ότι είμαστε το πρόβλημα. Θέλω ο αναγνώστης να θυμάται ότι ο πόνος, η θλίψη και η απόγνωση είναι επισκέπτες – είναι σύννεφα που περνούν από τον ουρανό, δεν είναι ο ίδιος ο ουρανός.

Εσείς είστε ο ουρανός.

Το εφόδιο λοιπόν είναι η κατανόηση ότι αυτό που νιώθεις δεν σε ορίζει. Μπορείς να υποφέρεις και ταυτόχρονα να παραμένεις ένας άνθρωπος άξιος για αγάπη, ένας άνθρωπος που έχει μέσα του τη δυνατότητα να αναπνεύσει ξανά.”

Το σίγουρο είναι οτι σε μια εποχή όπου η ψυχική εξουθένωση, η μοναξιά και η εσωτερική πίεση γίνονται ολοένα και πιο συχνές εμπειρίες, βιβλία σαν το «Κατάθλιψη – Βήματα ελπίδας από μια θεραπεύτρια» έρχονται να υπενθυμίσουν κάτι βαθιά ανθρώπινο: ότι η θεραπεία δεν ξεκινά από την τελειότητα, αλλά από την κατανόηση.

Η Monika Kuros δεν προσεγγίζει την κατάθλιψη ως μια «βλάβη» που πρέπει απλώς να διορθωθεί, αλλά ως μια ανθρώπινη εμπειρία που χρειάζεται χώρο, αποδοχή και φροντίδα. Και ίσως αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη δύναμη του βιβλίου της: ότι δεν υπόσχεται θαύματα, αλλά προσφέρει κάτι πολύ πιο ουσιαστικό — τη δυνατότητα να αισθανθεί κανείς λιγότερο μόνος μέσα στο σκοτάδι του.

Γιατί, όπως η ίδια λέει, «δεν είσαι ο πόνος σου». Και καμιά ομίχλη, όσο πυκνή κι αν είναι, δεν μπορεί να σβήσει οριστικά το φως.