Η μονιμότητα στο Δημόσιο δεν είναι προνόμιο – Είναι θεσμική εγγύηση απέναντι στην αυθαιρεσία

Της Νεκταρίας – Ελευθερίας Αγγελάκη
Δικηγόρου – Εργατολόγου – Δημοσιολόγου, Αναπληρώτριας Τομεάρχη Εργασίας της ΕΛ.Α.Σ.

Η συζήτηση που ανοίγει η κυβέρνηση για την άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων δεν είναι μια ακόμη τεχνική συζήτηση περί «μεταρρυθμίσεων». Αγγίζει τον πυρήνα της λειτουργίας του κράτους και θέτει ένα θεμελιώδες ερώτημα: θέλουμε μια Δημόσια Διοίκηση που υπηρετεί τον πολίτη και τον νόμο ή μια διοίκηση περισσότερο ευάλωτη στις διαθέσεις της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας;

Η κυβέρνηση επιχειρεί να συνδέσει τη μονιμότητα με την αξιολόγηση, την παραγωγικότητα και την αποτελεσματικότητα. Πρόκειται, όμως, για διαφορετικά ζητήματα, τα οποία δεν πρέπει να συγχέονται. Η αξιολόγηση είναι αναγκαία σε μια σύγχρονη Δημόσια Διοίκηση. Οφείλει να είναι αντικειμενική, αξιοκρατική, διαφανής και ουσιαστική. Η κατάργηση της μονιμότητας, όμως, δεν αποτελεί προϋπόθεση για την αξιολόγηση ούτε εγγυάται καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες.

Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιο Δημόσιο θέλουμε

Η μονιμότητα δεν θεσπίστηκε για να προστατεύει την αδιαφορία, την ανεπάρκεια ή την παραβίαση του υπηρεσιακού καθήκοντος. Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει πειθαρχικές διαδικασίες και κυρώσεις για όσους παραβαίνουν τις υποχρεώσεις τους. Εάν αυτές οι διαδικασίες παρουσιάζουν αδυναμίες ή καθυστερήσεις, εκεί πρέπει να παρέμβει η Πολιτεία.

Δεν αντιμετωπίζεις μια δυσλειτουργία καταργώντας μια θεσμική εγγύηση.

Ο δημόσιος υπάλληλος δεν υπηρετεί τον εκάστοτε υπουργό, την κυβέρνηση ή το κυβερνών κόμμα. Υπηρετεί το κράτος, τον νόμο και τον πολίτη. Η μονιμότητα έχει ακριβώς αυτή τη θεσμική διάσταση: να μπορεί ο υπάλληλος να ασκεί τα καθήκοντά του χωρίς ο φόβος της απόλυσης να μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής ή διοικητικής πίεσης.

Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν μιλάμε για ελεγκτικούς μηχανισμούς και υπηρεσίες που καλούνται να ελέγξουν οικονομικά συμφέροντα, εργοδοτικές παραβάσεις ή ακόμη και πράξεις της ίδιας της διοίκησης.

Αξιολόγηση ναι – εργασιακή ομηρία όχι

Η θέση μας δεν είναι η υπεράσπιση ενός Δημοσίου ακινησίας. Το αντίθετο. Χρειαζόμαστε πραγματική αξιολόγηση, με αντικειμενικά κριτήρια, αξιοκρατία στις τοποθετήσεις ευθύνης, συνεχή επιμόρφωση, επαρκή στελέχωση και λογοδοσία.

Αυτό που δεν χρειαζόμαστε είναι η μετατροπή της αξιολόγησης σε μηχανισμό ανασφάλειας.

Ως εργατολόγος και δημοσιολόγος γνωρίζω καλά ότι τα μεγαλύτερα προβλήματα του Δημοσίου δεν προκύπτουν επειδή οι εργαζόμενοι διαθέτουν μονιμότητα. Προκύπτουν συχνά από την υποστελέχωση, την πολυνομία, τις διοικητικές καθυστερήσεις, την έλλειψη μέσων και τον κομματισμό που εξακολουθεί να επιβιώνει σε κρίσιμες λειτουργίες του κράτους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Επιθεώρηση Εργασίας. Όταν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό και τα απαραίτητα εργαλεία για να βρίσκονται πραγματικά στην αγορά εργασίας, το πρόβλημα δεν είναι η μονιμότητα των υπαλλήλων. Το πρόβλημα είναι ότι η Πολιτεία δεν τους εξασφαλίζει τις προϋποθέσεις για να κάνουν αποτελεσματικά τη δουλειά τους.

Η μεταρρύθμιση δεν μπορεί να γίνει άλλοθι για απορρύθμιση

Η κυβέρνηση οφείλει, συνεπώς, να εξηγήσει τι ακριβώς επιδιώκει να διορθώσει. Εάν υπάρχουν ανεπαρκείς υπάλληλοι, υπάρχουν θεσμικά εργαλεία αντιμετώπισης. Εάν υπάρχουν προβληματικές διαδικασίες αξιολόγησης, ας αλλάξουν. Εάν υπάρχουν υπηρεσίες που υπολειτουργούν, ας στελεχωθούν.

Η γενικευμένη αμφισβήτηση της μονιμότητας, αντίθετα, κινδυνεύει να καλλιεργήσει έναν ακόμη κοινωνικό αυτοματισμό, παρουσιάζοντας συλλήβδην τους δημοσίους υπαλλήλους ως το πρόβλημα που πρέπει να λυθεί.

Η ΕΛ.Α.Σ. είναι αντίθετη στην κατάργηση της μονιμότητας. Όχι επειδή θεωρούμε ότι όλα λειτουργούν σωστά, αλλά ακριβώς επειδή πιστεύουμε ότι η Δημόσια Διοίκηση χρειάζεται βαθιές αλλαγές με προοδευτικό και θεσμικό πρόσημο.

Θέλουμε ένα Δημόσιο με αξιοκρατία, διαφάνεια, αξιολόγηση και λογοδοσία. Ένα Δημόσιο επαρκώς στελεχωμένο, που θα προστατεύει τα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα και θα παρέχει ποιοτικές υπηρεσίες.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται δημόσιους υπαλλήλους που θα αναρωτιούνται αν η επόμενη διοικητική ή πολιτική αλλαγή μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη θέση τους. Χρειάζεται υπαλλήλους που θα γνωρίζουν ότι κρίνονται αυστηρά για τη δουλειά τους, αλλά δεν κρίνονται για την πολιτική τους χρησιμότητα.

Εκεί βρίσκεται η πραγματική μεταρρυθμιστική πρόκληση: όχι στην κατεδάφιση θεσμικών εγγυήσεων, αλλά στην οικοδόμηση μιας ισχυρής, ανεξάρτητης και πραγματικά αξιοκρατικής Δημόσιας Διοίκησης.