Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας: Τι ισχύει για antinero, ανάδοχους και ευρωπαϊκούς πόρους

Σε διευκρινίσεις σχετικά με το κόστος, τη δομή και τον τρόπο υλοποίησης του προγράμματος προστασίας δασών antinero προχώρησε το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), απαντώντας σε πρόσφατα δημοσιεύματα που αφήνουν αιχμές περί «σκανδάλου» για το πραγματικό κόστος του. Το υπουργείο υπογραμμίζει ότι ο έλεγχος και η κριτική για τη διάθεση κάθε ευρώ δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος όχι μόνο είναι θεμιτά, αλλά και απολύτως αναγκαία. Ωστόσο, επιμένει πως, όταν διατυπώνονται σοβαροί ισχυρισμοί για ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα πρόληψης δασικών πυρκαγιών που έχουν υλοποιηθεί στη χώρα, η συζήτηση οφείλει να στηρίζεται στο σύνολο των δεδομένων και όχι σε επιλεκτικές αναγνώσεις.

Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, το ποσό των περίπου 667 εκατ. ευρώ που αναφέρεται σε δημοσιεύματα δεν αντιστοιχεί σε μία μεμονωμένη σύμβαση, ούτε σε μία ενιαία ανάθεση ή έναν «κεντρικό» διαγωνισμό. Αντιθέτως, αφορά τον συνολικό προϋπολογισμό δράσεων πρόληψης και προστασίας των δασών της τελευταίας πενταετίας, μέσα από τις οποίες πραγματοποιήθηκαν παρεμβάσεις σε περισσότερα από 900.000 στρέμματα δασικών οικοσυστημάτων σε όλη τη χώρα. Με άλλα λόγια, το antinero παρουσιάζεται από το υπουργείο ως ένα πολυεπίπεδο πλέγμα έργων με γεωγραφική διασπορά, διαφορετικές ανάγκες και διακριτά αντικείμενα, όχι ως ένα ενιαίο «πακέτο» που ανατέθηκε συνολικά.

Τι περιλαμβάνει το φυσικό αντικείμενο και γιατί «μετριέται» στο πεδίο

Ειδικά για το 2026, το Antinero V-PLUS περιλαμβάνει 19 συμβάσεις συνολικού προϋπολογισμού 81,98 εκατ. ευρώ. Το ΥΠΕΝ επισημαίνει ότι πρόκειται για πραγματικές εργασίες στο πεδίο, με συγκεκριμένο και μετρήσιμο αντικείμενο: καθαρισμούς και διαχείριση καύσιμης ύλης, συντήρηση δασικού οδικού δικτύου και αντιπυρικών ζωνών, παρεμβάσεις σε στεγασμένες ζώνες, καθαρισμούς σε κρίσιμα οικοσυστήματα και αρχαιολογικούς χώρους, δασικές υποδομές, καθώς και υδατοδεξαμενές.

Το υπουργείο τονίζει ότι τα έργα αυτά δεν μένουν σε επίπεδο σχεδιασμού ή γενικών εξαγγελιών. Επιμετρώνται, πιστοποιούνται και παραλαμβάνονται από τις αρμόδιες Δασικές Υπηρεσίες, δηλαδή από τις υπηρεσίες του Δημοσίου που έχουν την ευθύνη ελέγχου της ορθής εκτέλεσης, της τήρησης προδιαγραφών και της ολοκλήρωσης των παρεμβάσεων.

Ανάδοχοι και Δασική Υπηρεσία: Ποιος σχεδιάζει πραγματικά το antinero

Κεντρικό σημείο της απάντησης του ΥΠΕΝ είναι η αποσαφήνιση του ρόλου των αναδόχων. «Το Antinero δεν σχεδιάζεται από τους αναδόχους», αναφέρει χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι ο σχεδιασμός, η έγκριση, η επίβλεψη και η παραλαβή των έργων ανήκουν στη Δημόσια Δασική Υπηρεσία.

Κάθε παρέμβαση, σύμφωνα με την ανακοίνωση, στηρίζεται σε δασοτεχνική μελέτη που καθορίζει εκ των προτέρων την περιοχή επέμβασης, το φυσικό αντικείμενο, τις ποσότητες, τις τεχνικές προδιαγραφές και τον προϋπολογισμό. Οι ανάδοχοι, υποστηρίζει το υπουργείο, υλοποιούν το εγκεκριμένο έργο: δεν αποφασίζουν ποιο δάσος θα καθαριστεί, ούτε μπορούν να μεταβάλουν μονομερώς το αντικείμενο ή να «μεταφέρουν» εργασίες κατά βούληση.

Παράλληλα, οι διαδικασίες υλοποίησης γίνονται, όπως αναφέρεται, εντός του πλαισίου της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων και της ειδικής νομοθεσίας που διέπει τα δασοτεχνικά έργα. Η επιλογή χωριστών διαγωνιστικών διαδικασιών αποδίδεται από το ΥΠΕΝ σε αντικειμενικούς τεχνικούς και λειτουργικούς λόγους, όπως διαφορετικά δασικά συμπλέγματα, διακριτά φυσικά αντικείμενα και –κυρίως– την ανάγκη έγκαιρης ολοκλήρωσης πριν από την αντιπυρική περίοδο.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αναφορά στις συμπληρωματικές συμβάσεις, τις οποίες το υπουργείο χαρακτηρίζει ως θεσμοθετημένο εργαλείο του ν. 4412/2016, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο υπό τις αυστηρές προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος.

Όσον αφορά τη διαφάνεια, το ΥΠΕΝ υποστηρίζει ότι οι προσκλήσεις, οι αποφάσεις και οι συμβάσεις υπόκεινται σε κανόνες δημοσιότητας και είναι αναρτημένες στα επίσημα ηλεκτρονικά συστήματα ΕΣΗΔΗΣ και ΚΗΜΔΗΣ. Επιπλέον, αναφέρει ότι οι 139 προσκλήσεις όλων των φάσεων του προγράμματος απευθύνθηκαν σε περισσότερους από 300 διαφορετικούς οικονομικούς φορείς από σχεδόν ολόκληρη τη χώρα, στοιχείο που, κατά το υπουργείο, καταδεικνύει ευρεία συμμετοχή και όχι «κλειστό κύκλο» αναδόχων.

Η δημοσιονομική διόρθωση: Τι αφορά και τι δεν αφορά

Για τη δημοσιονομική διόρθωση, το ΥΠΕΝ δηλώνει ότι δεν την παραγνωρίζει ούτε την αποκρύπτει. Υπενθυμίζει ότι με απόφαση της ΕΔΕΛ στις 11.09.2025 επιβλήθηκε κατ’ αποκοπή δημοσιονομική διόρθωση ύψους 29.942.529,06 ευρώ, η οποία συνδέεται με εύρημα περί τεχνητής κατάτμησης σε μέρος των συμβάσεων του Antinero II της περιόδου 2022-2023.

Το υπουργείο σημειώνει ότι η συγκεκριμένη απόφαση έχει προσβληθεί ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου και ότι η εκτέλεσή της έχει ανασταλεί με δικαστική απόφαση. Παράλληλα, επιμένει πως πρέπει να είναι απολύτως σαφές τι αφορά το εύρημα: αφορά ένα συγκεκριμένο διαδικαστικό ζήτημα, δηλαδή τον ενιαίο ή χωριστό χαρακτήρα ανάθεσης μέρους των συμβάσεων. Δεν αποτελεί –όπως τονίζει– διαπίστωση μη εκτέλεσης έργων ή μη πραγματοποίησης των παρεμβάσεων.

Ενδεικτικά, στο Antinero I ελέγχθηκαν οκτώ προσκλήσεις και είκοσι συμβάσεις χωρίς κανένα εύρημα, ενώ συνολικά από τις 71 συμβάσεις που ελέγχθηκαν, το εύρημα αφορά μέρος αυτών. Η διοίκηση, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, έχει αναπτύξει ενώπιον του δικαστηρίου τη θέση της ότι την περίοδο 2022-2023 υπήρχαν αντικειμενικοί λόγοι που δικαιολογούσαν τη χωριστή ανάθεση διακριτών φυσικών αντικειμένων.

Στο ίδιο θέμα, το υπουργείο παραπέμπει και σε απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (06.02.2026) σε αναφορά ενώπιον της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπου –όπως αναφέρεται– η Επιτροπή επισήμανε ότι οι αναφέροντες δεν τεκμηρίωσαν τους ισχυρισμούς τους περί κατατμήσεων και ότι η ταυτόχρονη επίκληση διαφορετικών άρθρων της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ είναι εννοιολογικά αντιφατική.

Οι ευρωπαϊκοί πόροι και το «Ελλάδα 2.0»: Υπήρξε απώλεια κονδυλίων;

Σε ό,τι αφορά τους ευρωπαϊκούς πόρους, το ΥΠΕΝ απορρίπτει τον ισχυρισμό περί «αυθαίρετης μεταφοράς ή απώλειας κονδυλίων από τις αναδασώσεις προς τους καθαρισμούς». Όπως εξηγεί, ο ισχυρισμός αυτός παραβλέπει τον ενιαίο χαρακτήρα του Μέτρου 16849 του «Ελλάδα 2.0», το οποίο εγκρίθηκε με τρεις αλληλένδετους πυλώνες: αναδασώσεις, προληπτική προστασία και αντιδιαβρωτικά/αντιπλημμυρικά έργα.

Η ανακατανομή μεταξύ των πυλώνων το 2023 αποτυπώθηκε στο αναθεωρημένο σχέδιο, εγκρίθηκε με Εκτελεστική Απόφαση του Συμβουλίου της Ε.Ε. και παρουσιάζεται από το υπουργείο ως αναγκαία προσαρμογή στις φυσικές καταστροφές που έπληξαν τη χώρα. «Κανένας ευρωπαϊκός πόρος δεν χάθηκε», υποστηρίζει το ΥΠΕΝ, σημειώνοντας ότι μετά την αναθεώρηση που ενέκριναν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 20.11.2025 και το Συμβούλιο στις 12.12.2025, ο προϋπολογισμός του Μέτρου αυξήθηκε κατά 427 εκατ. ευρώ.

Τέλος, το υπουργείο υπενθυμίζει ότι η πορεία του προγράμματος παρακολουθείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω συγκεκριμένων οροσήμων. Το ορόσημο 61 (ανάθεση του συνόλου των συμβάσεων Antinero I και II) κρίθηκε εκπληρωμένο τον Σεπτέμβριο του 2024. Το ορόσημο 62, που περιλαμβάνει –μεταξύ άλλων– την αποκατάσταση 57.000 στρεμμάτων, την αναβάθμιση τεσσάρων δασικών φυτωρίων και αντιδιαβρωτικά/αντιπλημμυρικά έργα σε Έβρο και Ροδόπη, κρίθηκε εκπληρωμένο τον Μάρτιο του 2025. Το ορόσημο 63, που αφορά την εκτέλεση των έργων, ολοκληρώνεται στις 31 Αυγούστου 2026, με την επιτυχή αξιολόγηση των οροσήμων να αποτελεί προϋπόθεση για την εκταμίευση των ευρωπαϊκών πόρων.