Ο αγωγός Ανατολής–Δύσης “αποφασίζει” για το πετρέλαιο

Η Σαουδική Αραβία δίνει αγώνα δρόμου για την επισκευή ενός κρίσιμου πετρελαιαγωγού, η λειτουργία του οποίου διακόπηκε μετά τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη την περασμένη εβδομάδα. Ο αγωγός Ανατολής–Δύσης αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους κρίκους της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας, καθώς προσφέρει στο σαουδαραβικό πετρέλαιο εναλλακτική διαδρομή προς τις διεθνείς αγορές, μακριά από τα Στενά του Ορμούζ.

Η διακοπή λειτουργίας του απειλεί να περιορίσει ακόμη περισσότερο την παγκόσμια προσφορά αργού και να εντείνει τις πιέσεις στις τιμές. Το Ριάντ επιδιώκει να επαναφέρει μέρος της δυναμικότητας μέσα στις επόμενες ημέρες. Ωστόσο, η πλήρης αποκατάσταση των αντλιοστασίων που υπέστησαν ζημιές ενδέχεται να χρειαστεί από έξι έως οκτώ εβδομάδες, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται η Wall Street Journal.

Ο αγωγός Ανατολής–Δύσης και η στρατηγική του σημασία

Ο αγωγός Ανατολής–Δύσης εκτείνεται σε μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων και διασχίζει τη Σαουδική Αραβία, συνδέοντας την καρδιά της πετρελαιοπαραγωγικής περιοχής του βασιλείου στον Περσικό Κόλπο με το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.

Μέσω αυτής της διαδρομής, το σαουδαραβικό αργό μπορεί να φτάσει στις διεθνείς αγορές χωρίς να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα πιο ευάλωτα και στρατηγικά θαλάσσια περάσματα στον κόσμο. Η σημασία του αγωγού αυξάνεται ιδιαίτερα σε περιόδους έντασης ή πολέμου, όταν η ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο και οι μεταφορές με δεξαμενόπλοια αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους.

Η κατασκευή του ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια του λεγόμενου «Πολέμου των Δεξαμενόπλοιων», όταν οι επιθέσεις απειλούσαν τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή. Το σύστημα έχει θεωρητική δυναμικότητα έως και 7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια προορίζονται για τα εγχώρια διυλιστήρια, ενώ η υπόλοιπη ποσότητα μπορεί να κατευθυνθεί στις εξαγωγές.

Παρά τη μεγάλη του δυναμικότητα, ο αγωγός δεν είχε λειτουργήσει για παρατεταμένο διάστημα στο ανώτατο όριό του πριν από την πρόσφατη κρίση. Η διακοπή του, επομένως, δεν αφορά μόνο τη Σαουδική Αραβία, αλλά και την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης στις διεθνείς αγορές.

Τι συνέβη στον αγωγό Ανατολής–Δύσης

Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι στις 10 Σεπτεμβρίου ο αγωγός επλήγη από πολλαπλές επιθέσεις στις περιοχές του Ριάντ και της Μεδίνας, με αποτέλεσμα να τραυματιστούν άνθρωποι. Σύμφωνα με το Ριάντ, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη εκτοξεύθηκαν από το Ιράκ, όπου οι Αρχές δυσκολεύονται να ελέγξουν φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές που έχουν επανειλημμένα στοχοποιήσει σαουδαραδικές ενεργειακές υποδομές.

Οι σαουδαραδικές Αρχές διέκοψαν προληπτικά τη λειτουργία του αγωγού, χωρίς να δημοσιοποιήσουν το πλήρες μέγεθος των ζημιών ή συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την επανεκκίνηση των ροών. Οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για δυνατότητα μερικής επαναλειτουργίας σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η πλήρης αποκατάσταση, όμως, θα εξαρτηθεί από την έκταση των ζημιών στα αντλιοστάσια και στα ηλεκτρικά συστήματα.

Το γεγονός ότι το σύστημα αποτελείται από δύο παράλληλους αγωγούς, με ξεχωριστές εγκαταστάσεις άντλησης, αφήνει περιθώριο για σταδιακή επαναφορά. Ο ένας αγωγός θα μπορούσε να τεθεί σε λειτουργία μετά την ολοκλήρωση των απαραίτητων ελέγχων ασφαλείας, ακόμη κι αν οι εργασίες στον δεύτερο συνεχίζονται.

Πόσο αντέχουν τα αποθέματα στο Γιανμπού;

Παρά τη διακοπή, η Σαουδική Αραβία μπορεί προσωρινά να συνεχίσει τις φορτώσεις αργού στο Γιανμπού, όπου υπάρχουν ήδη αποθηκευμένες ποσότητες. Στην περιοχή βρίσκεται και ελληνική πυροβολαρχία Patriot, η οποία συμβάλλει στην προστασία των αποθεμάτων και των κρίσιμων εγκαταστάσεων του λιμανιού στην Ερυθρά Θάλασσα.

Τα περιθώρια, ωστόσο, είναι περιορισμένα. Σύμφωνα με την εταιρεία δεδομένων Kpler, τα αποθέματα αργού στο Γιανμπού ανέρχονταν τη Δευτέρα σε περίπου 9 εκατομμύρια βαρέλια, έχοντας μειωθεί κατά περισσότερα από 7 εκατομμύρια βαρέλια μέσα σε δύο μήνες. Η συνολική χωρητικότητα των δεξαμενών εκτιμάται σε περίπου 24 εκατομμύρια βαρέλια.

Ο αναλυτής της Rystad Energy Τζάνιβ Σαχ εκτιμά ότι οι διαθέσιμες ποσότητες επαρκούν για περίπου τρεις ημέρες εξαγωγών. Το χρονικό περιθώριο μπορεί να κυμανθεί από δύο έως έξι ημέρες, ανάλογα με τα αποθέματα που υπήρχαν όταν σταμάτησε ο αγωγός και με τον ρυθμό των φορτώσεων.

Η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να εξασφαλίσει τουλάχιστον μία ακόμη εβδομάδα αξιοποιώντας ποσότητες αργού που διατηρεί αποθηκευμένες στην Αίγυπτο. Αυτό θα καθυστερούσε την ανάγκη για ακόμη μεγαλύτερη μείωση των εξαγωγών μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.

Οι επιπτώσεις στην παραγωγή και τις εξαγωγές

Από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο, οι εξαγωγές σαουδαραβικού αργού από το Γιανμπού ξεπέρασαν τα 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, καθώς το βασίλειο ανακατεύθυνε ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες μακριά από τα Στενά του Ορμούζ. Τον Αύγουστο, όμως, οι φορτώσεις περιορίστηκαν σε περίπου 1,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία της LSEG, μετά την κλιμάκωση των επιθέσεων των Χούθι κατά της σαουδαραβικής ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα.

Μια παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας του αγωγού θα μπορούσε να υποχρεώσει το Ριάντ να μειώσει περαιτέρω την παραγωγή του. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η σαουδαραβική παραγωγή αργού περιορίστηκε τον Αύγουστο στα 6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, το χαμηλότερο επίπεδο εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Το προηγούμενο έτος, ο μέσος όρος ανερχόταν σε περίπου 9,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Πόσο θα διαρκέσουν οι επισκευές;

Ο αγωγός είχε δεχθεί επίθεση και τον Απρίλιο. Τότε, ένα αντλιοστάσιο υπέστη ζημιές και η δυναμικότητα μειώθηκε κατά περίπου 700.000 βαρέλια ημερησίως. Η Σαουδική Αραβία κατάφερε να αποκαταστήσει πλήρως τη λειτουργία του μέσα σε λίγες ημέρες.

Η νέα επίθεση φαίνεται να είναι πιο σύνθετη. Αν οι ζημιές περιορίζονται σε επιμέρους εξοπλισμό, η μερική επαναλειτουργία μπορεί να επιτευχθεί σε τρεις έως επτά ημέρες. Πιο πιθανό θεωρείται, ωστόσο, ένα διάστημα από μία έως τρεις εβδομάδες. Σε περίπτωση σοβαρών δομικών ζημιών ή προβλημάτων στα ηλεκτρικά συστήματα, οι εργασίες μπορεί να διαρκέσουν πέντε έως έξι εβδομάδες, ενώ η πλήρης αποκατάσταση ενδέχεται να φτάσει τις έξι έως οκτώ εβδομάδες.

Τι σημαίνει η διακοπή για τις τιμές του πετρελαίου;

Πριν από τη διακοπή, μέσω του αγωγού μεταφέρονταν περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς. Η απώλεια μιας τόσο μεγάλης ροής μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις τιμές, ιδιαίτερα αν η διακοπή παραταθεί και δεν βρεθούν γρήγορα εναλλακτικές προμήθειες.

Το Brent ενισχύθηκε περισσότερο από 4% τη Δευτέρα, ξεπερνώντας τα 109 δολάρια το βαρέλι και καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδό του από τον Μάιο. Οι αναλυτές, πάντως, διατηρούν επιφυλάξεις για τη διάρκεια της ανόδου, καθώς εξακολουθούν να διέρχονται σημαντικές ποσότητες πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ.

Το πετρέλαιο που μεταφέρεται μέσω του αγωγού είναι κυρίως σαουδαραβικό αργό μέσης πυκνότητας και υψηλής περιεκτικότητας σε θείο. Η αντικατάστασή του δεν είναι εύκολη. Πιθανές εναλλακτικές πηγές, όπως το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αντιμετωπίζουν επίσης περιορισμούς στη μεταφορά αργού προς την Ασία.

Εάν η διακοπή είναι σύντομη, οι συνέπειες στις αγορές μπορεί να παραμείνουν περιορισμένες. Αν όμως παραταθεί, ευρωπαϊκά και ασιατικά διυλιστήρια που εξαρτώνται από το σαουδαραβικό αργό ενδέχεται να μειώσουν την παραγωγή τους, καθώς θα αναζητούν διαθέσιμες και τεχνικά κατάλληλες εναλλακτικές προμήθειες.

Ο αγωγός Ανατολής–Δύσης δεν αποτελεί απλώς μια υποδομή μεταφοράς πετρελαίου. Σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, λειτουργεί ως κρίσιμη δικλείδα ασφαλείας για τη Σαουδική Αραβία και τις διεθνείς αγορές. Η ταχύτητα των επισκευών του θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό αν η σημερινή αναστάτωση θα παραμείνει ένα προσωρινό σοκ ή θα εξελιχθεί σε νέα, παρατεταμένη κρίση προσφοράς πετρελαίου.