Νέο κληρονομικό δίκαιο: Αλλαγές σε κληρονομιές, χρέη και διαθήκες – Tι γίνεται με τα μερίδια και τους συντρόφους ελεύθερης συμβίωσης
Το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζονται τα ακίνητα, αντιμετωπίζονται τα χρέη του θανόντος και κατανέμεται η κληρονομική περιουσία. Παράλληλα, επηρεάζονται τα δικαιώματα συζύγων, παιδιών και συντρόφων ελεύθερης συμβίωσης, ενώ εισάγονται νέοι κανόνες για τις διαθήκες και τις κληρονομικές συμβάσεις.
Το νέο πλαίσιο θεσπίστηκε με τον νόμο 5303/2026 και εφαρμόζεται, κατά κανόνα, στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που απεβίωσαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για θανάτους που σημειώθηκαν έως και τις 15 Σεπτεμβρίου 2026 εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς, με ορισμένες ειδικές εξαιρέσεις. Για τον λόγο αυτό, ο χρόνος θανάτου αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τον προσδιορισμό των κανόνων που διέπουν κάθε υπόθεση.
Νέο κληρονομικό δίκαιο και ευθύνη για τα χρέη
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα χρέη του θανόντος. Με το νέο σύστημα, ο κληρονόμος δεν επιβαρύνεται απεριόριστα με υποχρεώσεις που δημιουργήθηκαν από τον αποβιώσαντα. Η ευθύνη του περιορίζεται, κατά κανόνα, μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομεί.
Η ρύθμιση αυτή προστατεύει την προσωπική περιουσία του κληρονόμου και αντιμετωπίζει περιπτώσεις στις οποίες η αποδοχή μιας κληρονομιάς μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική οικονομική επιβάρυνση. Με άλλα λόγια, τα χρέη δεν μπορούν να υπερβούν την αξία της κληρονομικής περιουσίας, ώστε ο κληρονόμος να μην υποχρεώνεται να καλύψει τη διαφορά από δικά του χρήματα ή περιουσιακά στοιχεία.
Παρά τη νέα προστασία, η αποδοχή κληρονομιάς εξακολουθεί να απαιτεί προσεκτικό έλεγχο. Πριν από οποιαδήποτε ενέργεια, είναι σημαντικό να εξετάζονται τα ακίνητα, οι τραπεζικές οφειλές, οι φορολογικές εκκρεμότητες και τυχόν άλλες υποχρεώσεις του θανόντος.
Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική αξίωση
Το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας αλλάζει ουσιαστικά μορφή. Ο δικαιούχος δεν είναι πλέον υποχρεωτικό να διεκδικεί ποσοστό συνιδιοκτησίας σε συγκεκριμένο ακίνητο, αλλά αποκτά χρηματική αξίωση που αντιστοιχεί στην αξία της μερίδας του.
Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για οικογένειες με ακίνητη περιουσία. Στο παρελθόν, η κατανομή ενός ακινήτου σε περισσότερους κληρονόμους μπορούσε να οδηγήσει σε αναγκαστική συνιδιοκτησία, με αποτέλεσμα διαφωνίες για τη χρήση, την πώληση ή την αξιοποίηση του ακινήτου. Με τη μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε χρηματική απαίτηση, περιορίζεται η δημιουργία νέων περιπτώσεων εξ αδιαιρέτου συνιδιοκτησίας.
Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή της ρύθμισης θα εξαρτηθεί από την αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων και από τον τρόπο με τον οποίο θα διευθετούνται οι σχετικές αξιώσεις μεταξύ των κληρονόμων.
Αυξάνεται το μερίδιο του επιζώντος συζύγου
Το νέο κληρονομικό δίκαιο ενισχύει τη θέση του επιζώντος συζύγου. Όταν υπάρχουν παιδιά, το κληρονομικό μερίδιο του συζύγου αυξάνεται από το ένα τέταρτο στο ένα τρίτο της κληρονομιάς. Τα υπόλοιπα δύο τρίτα κατανέμονται στα παιδιά.
Για παράδειγμα, σε κληρονομιά συνολικής αξίας 150.000 ευρώ, όταν ο θανών αφήνει σύζυγο και δύο παιδιά, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει 50.000 ευρώ, ενώ κάθε παιδί λαμβάνει επίσης 50.000 ευρώ. Με το προηγούμενο καθεστώς, ο σύζυγος θα λάμβανε 37.500 ευρώ και κάθε παιδί 56.250 ευρώ.
Όταν δεν υπάρχουν παιδιά, ο σύζυγος λαμβάνει το 50% της κληρονομιάς, ενώ το υπόλοιπο 50% κατανέμεται στους άλλους συγγενείς σύμφωνα με τους κανόνες της κληρονομικής διαδοχής. Η αλλαγή αποσκοπεί στην ενίσχυση της προστασίας του προσώπου που συνεχίζει να ζει μετά τον θάνατο, ιδίως όταν η περιουσία αποτελείται κυρίως από την οικογενειακή κατοικία.
Ιδιόγραφες, δημόσιες και μυστικές διαθήκες
Οι ιδιόγραφες διαθήκες εξακολουθούν να αναγνωρίζονται. Οι πολίτες μπορούν να συντάσσουν ιδιόγραφη, δημόσια ή μυστική διαθήκη, με την τήρηση των απαιτούμενων τύπων και διατυπώσεων.
Για τις ιδιόγραφες διαθήκες προβλέπονται πρόσθετες απαιτήσεις, οι οποίες συνδέονται με το αν η διαθήκη έχει κατατεθεί προς φύλαξη, με την ιδιότητα των κληρονόμων και με τον χρόνο δημοσίευσής της. Ιδιαίτερη σημασία έχει η διετής προθεσμία από τον θάνατο.
Η εκπρόθεσμη δημοσίευση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η διαθήκη ακυρώνεται. Ενδέχεται, όμως, να απαιτείται η κήρυξή της ως κυρίας, ώστε να μπορεί να παράγει τα προβλεπόμενα έννομα αποτελέσματα. Για τον λόγο αυτό, η φύλαξη του πρωτοτύπου και η έγκαιρη δημοσίευση αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για κάθε ενδιαφερόμενο.
Προστασία για τους συντρόφους ελεύθερης συμβίωσης
Το νέο πλαίσιο προβλέπει προστασία και για τους συντρόφους που ζουν σε ελεύθερη συμβίωση. Ο επιζών σύντροφος αποκτά δικαίωμα να παραμείνει στην κοινή κατοικία για εύλογο χρονικό διάστημα, χωρίς να υποχρεούται στην καταβολή ενοικίου.
Η ρύθμιση δεν εξομοιώνει πλήρως τη θέση του συντρόφου με εκείνη του συζύγου ως προς την κληρονομική διαδοχή, αναγνωρίζει όμως την ανάγκη προσωρινής στεγαστικής προστασίας. Ιδιαίτερη σημασία θα έχει ο καθορισμός του «εύλογου χρονικού διαστήματος» και ο τρόπος επίλυσης πιθανών διαφωνιών με τους λοιπούς κληρονόμους.
Κληρονομικές συμβάσεις και συμφωνίες μεταξύ κληρονόμων
Μία ακόμη σημαντική καινοτομία είναι η εισαγωγή του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων. Μέσω αυτών μπορεί να προβλέπεται, μεταξύ άλλων, εκ των προτέρων παραίτηση από κληρονομικά δικαιώματα ή συμφωνίες σχετικά με την αξιοποίηση και τη διανομή της περιουσίας.
Παράλληλα, προβλέπονται μεταθανάτιες συμφωνίες μεταξύ κληρονόμων. Οι κληρονόμοι μπορούν να ρυθμίζουν ζητήματα της περιουσίας που αποκτούν, ενώ η σχετική σύμβαση μπορεί να μεταγράφεται ως αποδοχή κληρονομιάς και να έχει αναδρομική ισχύ από τον χρόνο του θανάτου.
Ο θεσμός μπορεί να περιορίσει τις συγκρούσεις μεταξύ συγγενών και να μειώσει την ανάγκη για αμφισβητούμενες ή πλαστές διαθήκες. Παράλληλα, μέσω της ΠΟΜΙΔΑ έχει υποβληθεί πρόταση να ισχύσει για τις κληρονομικές συμβάσεις αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ, αντί του βασικού αφορολόγητου των 150.000 ευρώ για τις κληρονομιές της πρώτης φορολογικής κατηγορίας. Σύμφωνα με την Ομοσπονδία, μια τέτοια ρύθμιση θα διευκόλυνε την πρακτική εφαρμογή του νέου θεσμού.
Συνολικά, το νέο κληρονομικό δίκαιο αναμορφώνει σημαντικά τις σχέσεις μεταξύ κληρονόμων, περιορίζει την έκθεση σε χρέη, ενισχύει τον επιζώντα σύζυγο και προσφέρει νέες δυνατότητες ρύθμισης της περιουσίας. Επειδή οι λεπτομέρειες κάθε υπόθεσης μπορεί να διαφοροποιούν το αποτέλεσμα, η εξέταση διαθηκών, χρεών και ακινήτων από συμβολαιογράφο ή δικηγόρο παραμένει απαραίτητη.
Σχετικά Άρθρα
Δείτε επίσης