Ιράν: Γίνεται μέλος των BRICS

Θέμα χρόνου θεωρείται η ένταξη του Ιράν στη New Development Bank (NDB), την αναπτυξιακή τράπεζα που ίδρυσαν οι BRICS, καθώς η Τεχεράνη επιδιώκει να ενισχύσει τους δεσμούς της με συμμάχους και εταίρους σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων και παρατεταμένης περιφερειακής αστάθειας. Η πιθανή ανακοίνωση για το Ιράν: Γίνεται μέλος των BRICS και, παράλληλα, αποκτά ρόλο μέσα στον βασικό χρηματοδοτικό τους βραχίονα, δεν είναι απλώς μια τυπική εξέλιξη. Είναι ένα βήμα με οικονομικές, νομισματικές και πολιτικές προεκτάσεις, τόσο για το ίδιο το Ιράν όσο και για το εσωτερικό ισοζύγιο συμφερόντων στο μπλοκ των BRICS.

Την εξέλιξη προανήγγειλε ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνασέρ Χεματί, ενόψει της πρώτης συνάντησης των υπουργών Οικονομικών και των διοικητών κεντρικών τραπεζών των BRICS στην Ινδία. Το Ιράν εντάχθηκε στους BRICS το 2024 και πλέον επιδιώκει να αποκτήσει και θεσμική παρουσία στη NDB, όχι μόνο ως μέλος αλλά και ως μέτοχος, με πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις που θα μπορούσαν να στηρίξουν έργα υποδομών, ανάπτυξης και ενεργειακού μετασχηματισμού.

Γίνεται μέλος των BRICS και διεκδικεί ρόλο στη NDB

Η New Development Bank ιδρύθηκε το 2015 από τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία, την Κίνα και τη Νότια Αφρική, με στόχο τη χρηματοδότηση έργων υποδομών και βιώσιμης ανάπτυξης σε αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες. Με τα χρόνια διεύρυνε τη βάση των μελών της, εντάσσοντας και άλλες χώρες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Αίγυπτος. Η διεύρυνση αυτή δεν είναι τυχαία: αντανακλά τη στρατηγική των BRICS να δημιουργήσουν ένα πιο πολυπολικό πλέγμα χρηματοδότησης, που να ανταγωνίζεται —ή τουλάχιστον να συμπληρώνει— τους παραδοσιακούς δυτικούς θεσμούς.

Για το Ιράν, το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό. Οι αμερικανικές και διεθνείς κυρώσεις έχουν περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα της χώρας να αντλεί κεφάλαια από τις διεθνείς αγορές και να αξιοποιεί πλήρως το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα. Σε αυτό το πλαίσιο, η συμμετοχή σε έναν πολυμερή χρηματοπιστωτικό οργανισμό που συνδέεται άμεσα με τις BRICS μπορεί να λειτουργήσει ως εναλλακτική δίοδος, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να αναζητήσει νέους μηχανισμούς χρηματοδότησης και συνεργασίας εκτός του «δολαριοκεντρικού» μοντέλου.

Παρότι η NDB δεν αποτελεί «λύση-μαγικό ραβδί», η θεσμική ένταξη του Ιράν μπορεί να ενισχύσει την αξιοπιστία του έναντι επιλεγμένων εταίρων και να δημιουργήσει πρακτικές δυνατότητες για συμμετοχή σε περιφερειακά έργα, συμπράξεις και διασυνοριακές επενδύσεις. Ταυτόχρονα, δεν αποκλείεται να προκαλέσει εντάσεις ή επιφυλάξεις μέσα στο ίδιο το σχήμα, καθώς τα μέλη των BRICS διατηρούν διαφορετικές σχέσεις με τη Δύση, διαφορετική έκθεση σε κυρώσεις και διαφορετικές προτεραιότητες ως προς το πόσο «αντι-δυτική» θα πρέπει να είναι η οικονομική τους αρχιτεκτονική.

Γιατί η ένταξη στη NDB έχει ιδιαίτερη σημασία για την Τεχεράνη

Η οικονομική σημασία της κίνησης συνδέεται άμεσα με το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει το Ιράν: περιορισμένη πρόσβαση σε διεθνή χρηματοδότηση, υψηλό κόστος συναλλαγών, δυσκολίες στις πληρωμές και στις εισαγωγές κρίσιμων αγαθών, καθώς και συνολική πίεση στο νόμισμα και στη ρευστότητα της οικονομίας.

Η NDB, ως τράπεζα ανάπτυξης, εστιάζει σε έργα υποδομών και βιώσιμης ανάπτυξης. Αυτό ανοίγει θεωρητικά τον δρόμο για χρηματοδότηση σε τομείς όπως:
– μεταφορές και δίκτυα logistics,
– ενεργειακές υποδομές και αναβαθμίσεις,
– έργα ύδρευσης, αστικής ανάπτυξης και ανθεκτικότητας,
– ψηφιακές υποδομές και διασυνδεσιμότητα.

Ακόμη και αν οι ροές κεφαλαίων προς το Ιράν παραμείνουν περιορισμένες στην αρχική φάση, η ίδια η συμμετοχή μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτικό και οικονομικό «σήμα» ότι η χώρα επιχειρεί να ενσωματωθεί πιο ενεργά σε εναλλακτικά κέντρα οικονομικής συνεργασίας.

Το στοίχημα της αποδολαριοποίησης και τα εθνικά νομίσματα

Στο επίκεντρο βρίσκεται και η προσπάθεια περιορισμού της χρήσης του δολαρίου στις εμπορικές συναλλαγές. Ο Χεματί δήλωσε ότι το Ιράν θεωρεί εφικτή τη διεξαγωγή εμπορίου μεταξύ των χωρών των BRICS με χρήση των εθνικών τους νομισμάτων, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει επίσης διμερή και τριμερή νομισματική συνεργασία με άλλα μέλη του μπλοκ.

Η κατεύθυνση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη στρατηγική των BRICS για μείωση της εξάρτησης από το αμερικανικό νόμισμα και ενίσχυση των εμπορικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών μεταξύ αναδυόμενων οικονομιών. Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το εμπόριο αγαθών. Αγγίζει επίσης:
– τις διασυνοριακές πληρωμές και τις υποδομές εκκαθάρισης,
– τη χρηματοδότηση επενδύσεων με εναλλακτικούς όρους,
– τη δημιουργία εργαλείων που μειώνουν την έκθεση σε κυρώσεις ή σε περιορισμούς του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Ωστόσο, η μετάβαση σε μεγαλύτερη χρήση εθνικών νομισμάτων δεν είναι απλή. Προϋποθέτει επαρκή ρευστότητα, μηχανισμούς αντιστάθμισης κινδύνου, σταθερότητα ισοτιμιών και εμπιστοσύνη μεταξύ εταίρων. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, η NDB μπορεί να λειτουργήσει ως θεσμική «γέφυρα», εφόσον προσφέρει εργαλεία χρηματοδότησης και δομές συνεργασίας που μειώνουν το κόστος και την πολυπλοκότητα.

Τι σημαίνει για τους BRICS και τι να αναμένουμε

Η πιθανή ένταξη του Ιράν στη NDB αναμένεται να ανακοινωθεί σύντομα, αλλά το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα μεταφραστεί σε πράξη. Από τη μία πλευρά, οι BRICS επιδιώκουν να ενισχύσουν το αποτύπωμά τους ως εναλλακτικός πόλος οικονομικής ισχύος. Από την άλλη, κάθε νέο μέλος φέρνει μαζί του ιδιαιτερότητες, κινδύνους και πολιτικές ισορροπίες που πρέπει να διαχειριστούν.