Εξωδικαστικός μηχανισμός: Τι αλλάζει από 21 Σεπτεμβρίου για οφειλέτες και κύρια κατοικία

Από τις 21 Σεπτεμβρίου τίθενται σε ισχύ σημαντικές αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών, με στόχο να διευρυνθεί η πρόσβαση περισσότερων οφειλετών στη διαδικασία και να ενισχυθεί, όπου είναι δυνατό, η προστασία της κύριας κατοικίας. Οι νέες ρυθμίσεις επιχειρούν να απαντήσουν σε ένα πρακτικό πρόβλημα: πολλοί πολίτες και μικροί επαγγελματίες είχαν μεν ανάγκη ρύθμισης, αλλά έμεναν εκτός είτε λόγω ορίων ένταξης είτε επειδή δεν μπορούσαν να επανέλθουν εγκαίρως μετά από μία αποτυχημένη προσπάθεια.

Η πιο καθοριστική αλλαγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό αφορά το ελάχιστο όριο συνολικών οφειλών που απαιτείται για την υποβολή αίτησης. Το όριο μειώνεται από 10.000 ευρώ σε 5.000 ευρώ, κάτι που ανοίγει την πόρτα σε ακόμη περισσότερους οφειλέτες να επιδιώξουν μία οργανωμένη, ψηφιακή και θεσμικά προβλεπόμενη λύση για τα χρέη τους. Πρόκειται για μεταβολή που, στην πράξη, μπορεί να αποδειχθεί κομβική για νοικοκυριά με μικρότερες ληξιπρόθεσμες οφειλές, τα οποία όμως πιέζονται από προσαυξήσεις, υψηλά επιτόκια ή πολλαπλές υποχρεώσεις προς διαφορετικούς πιστωτές.

Εξωδικαστικός μηχανισμός: νέο όριο ένταξης και περισσότερες δυνατότητες

Με τη μείωση του ορίου στα 5.000 ευρώ, ο εξωδικαστικός μηχανισμός γίνεται πιο «φιλικός» για οφειλέτες που μέχρι σήμερα δεν έβλεπαν ρεαλιστική διέξοδο. Η πρόσβαση στη ρύθμιση δεν αφορά μόνο μεγάλες υποθέσεις ή επιχειρηματικά δάνεια, αλλά πλέον καλύπτει και μικρότερα χρέη που, συχνά, είναι αυτά που οδηγούν σε διαρκή οικονομική ασφυξία.

Η φιλοσοφία της διαδικασίας παραμένει ίδια: η ρύθμιση διαμορφώνεται με βάση τα πραγματικά δεδομένα του οφειλέτη (εισόδημα, περιουσία, συνολικό ύψος οφειλών, ικανότητα αποπληρωμής) και όχι με μία ενιαία «συνταγή». Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει προκαθορισμένη δόση για όλους ούτε ένα σταθερό ποσοστό διαγραφής οφειλών. Αντίθετα, η πρόταση (και τυχόν αντιπρόταση) επιδιώκει να είναι βιώσιμη, ώστε να μπορεί πράγματι να τηρηθεί.

Προστασία της κύριας κατοικίας μέσα από τη συμφωνία αναδιάρθρωσης

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία για πολλούς οφειλέτες είναι η κύρια κατοικία. Στο πλαίσιο της συμφωνίας αναδιάρθρωσης, ο οφειλέτης μπορεί να επιλέξει την προστασία της κύριας κατοικίας του. Παράλληλα, εφόσον κρίνεται αναγκαίο για την ικανοποίηση των πιστωτών, μπορεί να προβλέπεται η εκποίηση άλλων περιουσιακών στοιχείων. Με άλλα λόγια, ο εξωδικαστικός μηχανισμός επιδιώκει ισορροπία: προστασία της κατοικίας όπου γίνεται, αλλά και ρεαλιστική εξυπηρέτηση των υποχρεώσεων.

Σημαντικό είναι επίσης ότι ο οφειλέτης δεν είναι υποχρεωμένος να αποδεχθεί ό,τι του προταθεί. Έχει τη δυνατότητα να αποδεχθεί ή να απορρίψει την αντιπρόταση. Ωστόσο, όταν υπάρξει συμφωνία και ο οφειλέτης τηρεί τη ρύθμιση, οι πιστωτές που δεσμεύονται από τη σύμβαση δεν μπορούν να προχωρήσουν σε μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης στην κύρια κατοικία. Στην πράξη, η συνέπεια στην καταβολή των δόσεων λειτουργεί ως η πιο ουσιαστική «ασπίδα» απέναντι στον κίνδυνο πλειστηριασμού.

Νέα δυνατότητα επανυποβολής αίτησης μέσα σε ειδικό εξάμηνο

Από τις 21 Σεπτεμβρίου προστίθεται μία ακόμη κρίσιμη δικλίδα: προβλέπεται ειδικό εξάμηνο κατά το οποίο ορισμένοι οφειλέτες θα μπορούν να υποβάλουν ξανά αίτηση στον εξωδικαστικό μηχανισμό πριν συμπληρωθεί το κανονικό 12μηνο που απαιτείται συνήθως.

Για όσους τηρούν την υφιστάμενη ρύθμιση, απαιτείται να αποδείξουν ότι η οικονομική τους κατάσταση έχει επιδεινωθεί τουλάχιστον κατά 20%. Αυτό καλύπτει περιπτώσεις όπου, ενώ ο οφειλέτης ήταν συνεπής, προέκυψαν νέα δεδομένα (μείωση εισοδήματος, απώλεια εργασίας, αύξηση βασικών δαπανών) που καθιστούν την τρέχουσα ρύθμιση δυσβάσταχτη.

Για όσους, από την άλλη πλευρά, έχουν δει την προηγούμενη ρύθμιση να καταγγέλλεται (π.χ. λόγω απώλειας περισσότερων από τριών δόσεων), δίνεται δυνατότητα επανυποβολής μέσα σε αυτό το εξάμηνο ακόμη κι αν δεν έχει περάσει το 12μηνο. Η πρόβλεψη αυτή αναγνωρίζει ότι μια αποτυχία ρύθμισης δεν είναι πάντα θέμα αδιαφορίας, αλλά συχνά αποτέλεσμα πραγματικής αδυναμίας.

Έως 240 και 420 δόσεις – και τι σημαίνει «κούρεμα» στην πράξη

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός προβλέπει έως 240 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο και έως 420 δόσεις για χρέη προς τράπεζες. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η διαγραφή οφειλών μπορεί—ανάλογα με τα οικονομικά δεδομένα—να φτάσει ακόμη και περίπου στο 70%. Αυτό δεν αποτελεί «εγγυημένο» ποσοστό, αλλά μια ενδεικτική ανώτατη δυνατότητα που εξαρτάται από τη βιωσιμότητα της αποπληρωμής και τη συνολική εικόνα του οφειλέτη.

Είναι κρίσιμο να γίνεται σαφές ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο «κούρεμα» ή μία σταθερή δόση για όλους. Η λογική είναι εξατομικευμένη: στόχος δεν είναι απλώς να συμφωνηθεί κάτι στα χαρτιά, αλλά να προκύψει μια ρύθμιση που θα αντέξει στον χρόνο.

Στη ρύθμιση και χρέη προς δήμους

Στον εξωδικαστικό μηχανισμό μπορούν να ενταχθούν και οφειλές προς τους δήμους, αρκεί να έχουν προηγουμένως βεβαιωθεί από την αρμόδια δημοτική αρχή. Αυτό διευρύνει το εύρος των χρεών που μπορούν να τακτοποιηθούν συνολικά, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο για οφειλέτες που έχουν διάσπαρτες οφειλές σε περισσότερους φορείς.

Ειδικά όταν ζητείται προστασία της κύριας κατοικίας, στην αντιπρόταση λαμβάνεται υπόψη η αξία της. Τα υπόλοιπα ακίνητα, εφόσον υπάρχουν, μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, ανάλογα με το πώς μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα μια βιώσιμη λύση.

Η μέχρι σήμερα εικόνα: δεκάδες χιλιάδες αιτήσεις, δισ. ευρώ σε ρυθμίσεις

Η χρήση του εργαλείου δείχνει ότι υπάρχει πραγματική ανάγκη. Μέχρι το τέλος Ιουλίου είχαν υποβληθεί περίπου 65.000 αιτήσεις, που αφορούν ρυθμίσεις συνολικού ύψους σχεδόν 20 δισ. ευρώ. Με τη μείωση του ορίου ένταξης στις 5.000 ευρώ, είναι εύλογο ότι ο αριθμός των δυνητικών δικαιούχων θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο, καθώς πλέον καλύπτονται και οφειλέτες με μικρότερο συνολικό χρέος.

Συνολικά, οι αλλαγές από τις 21 Σεπτεμβρίου καθιστούν τον εξωδικαστικό μηχανισμό πιο προσβάσιμο, πιο ευέλικτο και—για πολλούς—πιο ουσιαστικό ως λύση. Με μεγαλύτερη κάλυψη οφειλετών, σαφέστερες δυνατότητες επανυποβολής και ενισχυμένη πρακτική προστασία της κύριας κατοικίας μέσω της συνέπειας στη ρύθμιση, ο εξωδικαστικός μηχανισμός παραμένει ένα από τα βασικά διαθέσιμα εργαλεία για οργανωμένη αντιμετώπιση των χρεών και αποκατάσταση της οικονομικής σταθερότητας.