«Αποκαλυπτήρια» για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης ύψους 23 δισ. ευρώ: Το ΤAA φεύγει, το EΠΑ 2026-2030 έρχεται

Σήμερα, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη, πραγματοποιούνται τα «αποκαλυπτήρια» του νέου Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2026-2030 (ΕΠΑ) από τον αναπληρωτή υπουργό Νίκο Παπαθανάση. Σε μια συγκυρία όπου το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) ολοκληρώνει τον κύκλο του τον Αύγουστο, η κυβέρνηση επιχειρεί να διαμορφώσει το επόμενο, καθαρά εθνικό, αναπτυξιακό πλαίσιο που θα κρατήσει σε τροχιά υλοποίησης έργα, επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις σε όλη τη χώρα.

Κεντρικός στόχος του ΕΠΑ 2026-2030 είναι οι εθνικοί πόροι ύψους 23 δισ. ευρώ να αξιοποιηθούν με τρόπο που ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας, ενώ παράλληλα εδραιώνει μια ανάπτυξη κοινωνικά δίκαιη και χωρικά ισορροπημένη. Με άλλα λόγια, το νέο πρόγραμμα καλείται να λειτουργήσει ως «γέφυρα» μετά την κορύφωση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων της προηγούμενης περιόδου, κρατώντας ανοικτό τον ορίζοντα των δημόσιων επενδύσεων, ειδικά εκεί όπου οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες.

Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 (ΕΠΑ): Η επόμενη μέρα μετά το ΤΑΑ

Καθώς το ΤΑΑ κλείνει, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 (ΕΠΑ) έρχεται να καλύψει το «κενό συνέχειας» που συχνά εμφανίζεται όταν αλλάζουν οι χρηματοδοτικές περίοδοι. Η βασική του διαφορά είναι καθοριστική: πρόκειται για πρόγραμμα που θα χρηματοδοτηθεί αποκλειστικά από εθνικούς πόρους. Αυτό δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό, αλλά και μεγαλύτερη ευθύνη στην ιεράρχηση προτεραιοτήτων, ώστε κάθε ευρώ να «πιάνει τόπο» και να μετατρέπεται σε μετρήσιμο αποτέλεσμα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην Περιφέρεια και την τοπική αυτοδιοίκηση, καθώς σημαντικό μέρος των πόρων αναμένεται να κατευθυνθεί σε Περιφέρειες και δήμους. Στόχος είναι να χρηματοδοτηθεί τόσο η ολοκλήρωση υφιστάμενων έργων όσο και η εκκίνηση νέων παρεμβάσεων, με επίκεντρο τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών: υποδομές, ανθεκτικότητα, κοινωνικές υπηρεσίες, ψηφιακά έργα και δράσεις με αναπτυξιακό αποτύπωμα.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο προϋπολογισμός της νέας περιόδου είναι ενισχυμένος σε σχέση με την προγραμματική περίοδο 2021-2025, ενώ προβλέπονται επαρκείς πόροι ώστε να καλυφθούν οι υποχρεώσεις που «κληρονομούνται» από την προηγούμενη φάση. Αυτή η πρόνοια είναι κρίσιμη, καθώς μειώνει τον κίνδυνο καθυστερήσεων, αποσπασματικών χρηματοδοτήσεων ή έργων που μένουν στη μέση λόγω αλλαγής προτεραιοτήτων.

Παράλληλα, το ΕΠΑ 2026-2030 σχεδιάζεται να λειτουργεί συμπληρωματικά με τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα του ΕΣΠΑ και το ίδιο το Ταμείο Ανάκαμψης, όπου υπάρχουν ακόμη ουρές υλοποίησης. Ο ρόλος του δεν είναι να ανταγωνιστεί αυτά τα εργαλεία, αλλά να τα συμπληρώσει, ενισχύοντας τη συνολική εθνική στρατηγική για την περιφερειακή ανάπτυξη. Στο ίδιο πλαίσιο, προωθείται και η ευρύτερη χρήση χρηματοδοτικών εργαλείων και ΣΔΙΤ, ώστε να επιταχύνεται η ωρίμανση και η υλοποίηση έργων, με πιο σύγχρονες μορφές χρηματοδότησης και διαχείρισης.

Οι βασικοί άξονες του ΕΠΑ 2026-2030

Το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 (ΕΠΑ) διαρθρώνεται γύρω από συγκεκριμένους αναπτυξιακούς στόχους, που αποτυπώνουν τόσο τις κοινωνικές προτεραιότητες όσο και τις ανάγκες υποδομών και μετάβασης της χώρας.

Κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη

Ο πρώτος άξονας εστιάζει στην κοινωνική συνοχή, με δράσεις που στοχεύουν στην καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, στη στήριξη ευάλωτων ομάδων και απομακρυσμένων περιοχών, καθώς και στην ενίσχυση του κοινωνικού κράτους. Παράλληλα, περιλαμβάνει παρεμβάσεις για την ανάπτυξη ανθρώπινου κεφαλαίου και τη βελτίωση της παραγωγικότητας, ώστε η ανάπτυξη να μην είναι μόνο αριθμοί, αλλά και ευκαιρίες για περισσότερους πολίτες.

Υποδομές και μεταφορές

Η αναβάθμιση, συντήρηση και επέκταση των υποδομών μεταφορών αποτελεί δεύτερη προτεραιότητα, με στόχο τη βελτίωση της συνδεσιμότητας, την ενίσχυση της προσβασιμότητας και τη στήριξη της οικονομικής δραστηριότητας. Σε μια χώρα με έντονη νησιωτικότητα, ορεινές περιοχές και διαφορετικές ταχύτητες ανάπτυξης ανά γεωγραφική ζώνη, οι μεταφορές λειτουργούν ως βασικός επιταχυντής περιφερειακής σύγκλισης.

Πολιτική προστασία και κλιματική αλλαγή

Με τις φυσικές καταστροφές να εμφανίζονται συχνότερα και εντονότερα, το ΕΠΑ 2026-2030 δίνει βάρος σε έργα πρόληψης και αντιμετώπισης κινδύνων, στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στην ενίσχυση των μηχανισμών πολιτικής προστασίας. Ο στόχος είναι διπλός: καλύτερη ετοιμότητα του κράτους και μεγαλύτερη ασφάλεια για πολίτες, υποδομές και παραγωγικές δραστηριότητες.

Καινοτομία, εξωστρέφεια και ανταγωνιστικότητα

Ο συγκεκριμένος άξονας συγκεντρώνει δράσεις που ενισχύουν την παραγωγική βάση της χώρας, προωθώντας την καινοτομία και την εξωστρέφεια. Εδώ εντάσσονται παρεμβάσεις που στηρίζουν τον τουρισμό, τον αγροδιατροφικό τομέα, τον πολιτισμό, αλλά και κλάδους της βιομηχανίας, με στόχο να αυξηθεί η προστιθέμενη αξία και να ενισχυθεί η θέση της Ελλάδας σε ανταγωνιστικές αγορές.

Ψηφιακός μετασχηματισμός

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός παραμένει βασική αναπτυξιακή συνθήκη: από τη δημόσια διοίκηση και τις ψηφιακές δεξιότητες έως τις ψηφιακές υποδομές και την κυβερνοασφάλεια. Η επιλογή αυτή συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματικότητα του κράτους, τη μείωση γραφειοκρατίας, αλλά και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Πράσινη ανάπτυξη και κυκλική οικονομία

Η μετάβαση στην πράσινη και κυκλική οικονομία ενισχύεται με δράσεις προστασίας περιβάλλοντος και βιοποικιλότητας. Η πράσινη ανάπτυξη δεν αντιμετωπίζεται ως «παράλληλη πολιτική», αλλά ως κεντρικό αναπτυξιακό εργαλείο που επηρεάζει από τις επενδύσεις μέχρι την ποιότητα ζωής.

Καλύτερη παρακολούθηση έργων και υποστήριξη δικαιούχων

Τέλος, προβλέπονται προγράμματα που βελτιώνουν την παρακολούθηση της υλοποίησης των έργων, καθώς και τα συστήματα εκπαίδευσης και ενημέρωσης των δικαιούχων. Η αποτελεσματική εφαρμογή είναι συχνά το σημείο όπου κερδίζεται ή χάνεται η αξία ενός προγράμματος· γι’ αυτό η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας και της διαφάνειας αποτελεί κρίσιμο «πολλαπλασιαστή».

Το συμπέρασμα είναι σαφές: με το ΤΑΑ να αποχωρεί από το προσκήνιο, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 (ΕΠΑ) καλείται να αναλάβει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στη συνέχεια των δημόσιων επενδύσεων, με 23 δισ. ευρώ εθνικών πόρων που στοχεύουν σε ανταγωνιστικότητα, ανθεκτικότητα και κοινωνικά δίκαιη ανάπτυξη. Η επιτυχία του θα κριθεί από το πόσο γρήγορα και στοχευμένα θα μετατραπεί ο σχεδιασμός σε έργα που φαίνονται στην καθημερινότητα των πολιτών και δυναμώνουν την οικονομία σε κάθε γωνιά της χώρας.