Μαριάννα Τουμασάτου: «Δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας, η ιστορία έχει δείξει ότι τα επαναλαμβάνουμε»

Η Μαριάννα Τουμασάτου έδωσε μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη στο ένθετο Enjoy και τη δημοσιογράφο Μαρία Ανδρέου, με αφορμή την καλοκαιρινή θεατρική σύμπραξη με τον Αιμίλιο Χειλάκη και την Αθηνά Μαξίμου. Με τον γνώριμο, άμεσο λόγο της, η αγαπημένη πρωταγωνίστρια δεν στάθηκε μόνο στα καλλιτεχνικά, αλλά άνοιξε και μια ευρύτερη συζήτηση για την Ελλάδα του σήμερα: τι μοιάζει να μένει ίδιο, γιατί δυσκολευόμαστε να προχωρήσουμε μπροστά και ποια στάση οφείλουμε να κρατήσουμε ως κοινωνία.

Στον πυρήνα της τοποθέτησής της βρέθηκε μια φράση που συνοψίζει μια ολόκληρη αγωνία: «Δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας, η ιστορία έχει δείξει ότι τα επαναλαμβάνουμε». Δεν πρόκειται για μια απαισιόδοξη διαπίστωση που ειπώθηκε στον αέρα, αλλά για μια προτροπή να κοιτάξουμε πιο σοβαρά τις αιτίες πίσω από τα αδιέξοδα. Γιατί, όπως λέει η ίδια, ζούμε σε μια πανέμορφη χώρα, όμως συχνά αισθανόμαστε ότι «πάμε από το κακό στο χειρότερο». Και το ερώτημα παραμένει: γιατί δεν αλλάζει τίποτα στον τόπο μας;

«Δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας»: γιατί η ιστορία τα φέρνει ξανά μπροστά μας

Η Μαριάννα Τουμασάτου αποδίδει το πρόβλημα πρωτίστως στην απουσία ουσιαστικής μάθησης από τα προηγούμενα: «Γιατί πολύ απλά δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας. Αυτό έχει δείξει η ιστορία μας. Ότι τα λάθη μας τα επαναλαμβάνουμε». Η ίδια συνδέει ευθέως αυτή την επανάληψη με τον τρόπο που προσεγγίζουμε τη γνώση και, ειδικότερα, με την παιδεία. Όταν δεν «διαβάζουμε καλά την Ιστορία μας στα σχολεία μας», όταν δεν εκπαιδευόμαστε στο να σκεφτόμαστε κριτικά, να εντοπίζουμε μοτίβα και να αναγνωρίζουμε ευθύνες, τότε οι κοινωνίες μένουν ευάλωτες στην ίδια ακριβώς παγίδα: να βιώνουν ξανά και ξανά τα ίδια λάθη, μόνο με διαφορετικές μορφές.

Η παρατήρησή της δεν περιορίζεται στα ελληνικά σύνορα. Αντίθετα, επεκτείνεται στο παγκόσμιο τοπίο, όπου η ανθρωπότητα μοιάζει να «πηγαίνει από τον έναν πόλεμο στον άλλο», χωρίς να αποκομίζει το μάθημα που θα απέτρεπε την επανάληψη της βίας. Σε αυτή την πιο γενική ανάγνωση, η Τουμασάτου θέτει μια σκοτεινή αλλά ρεαλιστική σκέψη: ότι «η φύση του ανθρώπου ρέπει προς το κακό και την απληστία». Όχι ως άλλοθι μοιρολατρίας, αλλά ως υπενθύμιση ότι η πρόοδος δεν έρχεται αυτόματα· απαιτεί συνειδητή προσπάθεια, κανόνες, θεσμούς, συμμετοχή.

Το εκλογικό τοπίο και η ανάγκη για ενεργούς πολίτες

Μέσα σε ένα «άκρως εκλογικό» περιβάλλον και μια «σύνθετη και σημαντική προεκλογική περίοδο», η ηθοποιός επιμένει ότι το παρόν «μας θέλει δυναμικά παρόντες». Η φράση αυτή λειτουργεί σαν κάλεσμα ευθύνης: να μην παρακολουθούμε τα γεγονότα σαν θεατές, σαν να αφορούν «κάποιους άλλους». Γιατί, όταν η κοινωνία αποσύρεται, όταν συμβιβάζεται με την ιδέα ότι «τίποτα δεν αλλάζει», τότε η αδράνεια γίνεται το πιο βολικό πεδίο για όσους επωφελούνται από τη στασιμότητα.

Η Μαριάννα Τουμασάτου θέτει ένα ξεκάθαρο δίλημμα: αν δεν αντιδράσουμε τώρα, πότε; Αυτό το «τώρα» δεν είναι απλώς ημερολογιακό. Είναι πολιτικό και ηθικό. Είναι η στιγμή που ο πολίτης καλείται να ζυγίσει επιλογές, να απαιτήσει διαφάνεια, να κρίνει όχι με βάση συνθήματα αλλά με βάση συνέπεια και πράξεις. Κι εδώ επιστρέφει έμμεσα στη βασική της θέση: όταν δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας, αφήνουμε χώρο να επαναληφθούν—και στην πολιτική, η επανάληψη κοστίζει ακριβά.

Τι πρέπει να γίνει στον τόπο: νέες φωνές, νέα νοοτροπία, πραγματική προτεραιότητα στο κοινό καλό

Στο ερώτημα «τι πρέπει να γίνει στον τόπο;», η απάντησή της είναι αιχμηρή αλλά συγκεκριμένη: να δοθεί χώρος «και σε άλλους πολιτικούς, σε νέους ανθρώπους, έντιμους». Η Τουμασάτου δεν κρύβει την αγανάκτησή της απέναντι σε όσους, όπως λέει, έγιναν πολιτικοί «για να εξυπηρετήσουν πρώτα από όλα τα δικά τους συμφέροντα», χτίζοντας «τεράστιες περιουσίες» την ώρα που η κοινωνία πιέζεται.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου απαιτείται συνολική αλλαγή νοοτροπίας. Δεν αρκεί να περιμένουμε «καλύτερες μέρες» χωρίς να αλλάξουμε τον τρόπο που επιλέγουμε, που διεκδικούμε, που ελέγχουμε. Η προτεραιότητα, κατά τη δική της οπτική, πρέπει να δοθεί σε νέους πολιτικούς φορείς και σε ανθρώπους που θα αναλάβουν θέσεις «όχι για να πλουτίσουν οι ίδιοι αλλά για να καλυτερεύσει συνολικά το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων». Η λέξη-κλειδί εδώ είναι η προοπτική: μια χώρα δεν χρειάζεται μόνο διαχείριση· χρειάζεται σχέδιο που να περιλαμβάνει τους πολλούς, όχι τους λίγους.

Η μεσαία τάξη, η ανισότητα και το ερώτημα που δεν γίνεται να αποφεύγουμε

Ιδιαίτερο βάρος δίνει η Μαριάννα Τουμασάτου στην κοινωνική ανισορροπία: «Η μεσαία τάξη έχει χαθεί στην Ελλάδα πλέον. Πολλοί οι φτωχοί και λίγοι οι πλούσιοι». Το σημείο αυτό δεν είναι απλή καταγραφή· είναι καμπανάκι για το τι σημαίνει ανάπτυξη χωρίς δικαιοσύνη. Όταν η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, περιορίζεται η κοινωνική κινητικότητα, μεγαλώνει η ανασφάλεια, και η καθημερινότητα γίνεται μια διαρκής επιβίωση αντί για δημιουργία.

Κλείνοντας, η φράση «Δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας, η ιστορία έχει δείξει ότι τα επαναλαμβάνουμε» επιστρέφει ως συμπέρασμα αλλά και ως προειδοποίηση. Αν θέλουμε ένα καλύτερο μέλλον, δεν αρκεί να διαπιστώνουμε το πρόβλημα· χρειάζεται να το αντιμετωπίσουμε στη ρίζα του: με παιδεία που καλλιεργεί κρίση, με συμμετοχή που δεν εξαντλείται στην αγανάκτηση, με επιλογές που δεν γίνονται από συνήθεια. Γιατί, τελικά, το ερώτημα που θέτει η Τουμασάτου παραμένει αμείλικτο και απολύτως επίκαιρο: αυτό θέλουμε για τη χώρα μας; Αν όχι, τότε είναι η ώρα να αποδείξουμε πως, αυτή τη φορά, μπορούμε να μάθουμε από τα λάθη μας.