Τα πέντε σενάρια για το τέλος του πολέμου στο Ιράν: Από συμφωνία και εκεχειρία μέχρι εξέγερση ή αποχώρηση των ΗΠΑ

Η αβεβαιότητα γύρω από τη στρατηγική της Ουάσινγκτον στον πόλεμο με το Ιράν εντείνεται, καθώς οι αντικρουόμενες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και στελεχών του Πενταγώνου προκαλούν σύγχυση σε συμμάχους, αγορές και μέλη του Κογκρέσου σχετικά με το πώς και πότε θα μπορούσε να λήξει η σύγκρουση.

Όσο ο πόλεμος παρατείνεται χωρίς σαφή προοπτική τερματισμού, οι οικονομικές πιέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ αυξάνονται, ενώ η διεθνής αστάθεια βαθαίνει. Η κατάσταση αυτή ενδέχεται να επιβαρύνει πολιτικά τον Τραμπ, ιδίως ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Σε συνάντηση με Ρεπουμπλικανούς τη Δευτέρα, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη επικρατήσει στρατιωτικά, επισημαίνοντας ωστόσο ότι «αλλά δεν έχουμε κερδίσει αρκετά». Λίγες ώρες νωρίτερα είχε δηλώσει στο CBS News ότι ο πόλεμος είναι «πολύ ολοκληρωμένος, σχεδόν τελειωμένος». Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ προειδοποίησε ότι η Τρίτη «θα είναι η πιο έντονη ημέρα επιθέσεων μέχρι τώρα».

Το Axios παρουσιάζει πέντε πιθανά σενάρια για το πώς θα μπορούσε να ολοκληρωθεί η σύγκρουση με το Ιράν.

1. Εκεχειρία μέσω διαπραγμάτευσης και νέα πυρηνική συμφωνία

Η παύση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους του Τραμπ από την έναρξη της επιχείρησης «Επική Οργή».

Λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν είχαν πραγματοποιήσει τρεις γύρους έμμεσων συνομιλιών στη Γενεύη. Ωστόσο, σύμφωνα με συνεργάτες του Τραμπ, η αμερικανική πλευρά κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Τεχεράνη δεν αντιμετώπιζε σοβαρά την προοπτική συμφωνίας.

Ο Τραμπ δήλωσε στο Fox News ότι νέος γύρος διαπραγματεύσεων παραμένει «πιθανός», αν και εξέφρασε δυσαρέσκεια για την επιλογή του σκληροπυρηνικού Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως διαδόχου του πατέρα του στη θέση του ανώτατου ηγέτη.

Μία ημέρα πριν την έναρξη των επιθέσεων, μεσολαβητές από το Ομάν είχαν αναφέρει ότι η Τεχεράνη είχε δεχθεί να μην αποθηκεύει εμπλουτισμένο ουράνιο και ότι μια συμφωνία ειρήνης ήταν «κοντά». Παραμένει άγνωστο πώς ο πόλεμος επηρεάζει πλέον την προοπτική νέων συνομιλιών.

2. Το λεγόμενο «μοντέλο Βενεζουέλας»

Ο Τραμπ έχει κατά καιρούς αναφερθεί στη Βενεζουέλα ως πιθανό παράδειγμα για το Ιράν. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι ΗΠΑ συνέλαβαν τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο και στη συνέχεια ανέπτυξαν συνεργασία με τη διάδοχό του, την αντιπρόεδρο Ντέλσι Ρόντρίγκες.

Τη Δευτέρα ο Τραμπ υποστήριξε ότι η Τεχεράνη «έκανε μεγάλο λάθος» επιλέγοντας τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και άφησε να εννοηθεί ότι ο νέος ανώτατος ηγέτης ίσως δεν παραμείνει για μεγάλο διάστημα στην εξουσία.

Αναλυτές επισημαίνουν ωστόσο ότι η σύγκριση Ιράν και Βενεζουέλας έχει περιορισμούς, καθώς το πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας λειτουργεί διαφορετικά.

Το ιρανικό καθεστώς έχει επιβιώσει για σχεδόν μισό αιώνα μέσα από κυρώσεις, πολέμους και εσωτερικές αναταραχές, στηριζόμενο σε ένα πλέγμα στρατιωτικών, θρησκευτικών και πολιτικών θεσμών που έχουν σχεδιαστεί ώστε να αντέχουν πέρα από οποιονδήποτε ηγέτη.

Για πολλούς Ιρανούς διαδηλωτές που έχουν θέσει σε κίνδυνο τη ζωή τους διεκδικώντας αλλαγή καθεστώτος, ένας ηγέτης που θα προέκυπτε με στήριξη των ΗΠΑ μέσα από το ίδιο σύστημα θα μπορούσε να θεωρηθεί προδοσία και όχι λύτρωση.

3. Λαϊκή εξέγερση και πτώση του καθεστώτος

Το ενδεχόμενο εσωτερικής κατάρρευσης δεν αποκλείεται. Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει πεθάνει, η οικονομία της χώρας βρίσκεται σε κρίση και λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη του πολέμου σημειώθηκαν οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις από την επανάσταση του 1979.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει παρουσιάσει τις επιθέσεις ως προσπάθεια δημιουργίας «συνθηκών ώστε ο γενναίος ιρανικός λαός να πάρει τη μοίρα του στα χέρια του».

Ωστόσο, η ιρανική αντιπολίτευση δεν διαθέτει ενιαία ηγεσία ούτε οργανωμένο μηχανισμό δράσης.

Ο εξόριστος γιος του τελευταίου σάχη, Ρεζά Παχλαβί, θεωρείται από τις πιο γνωστές μορφές της αντιπολίτευσης. Παρ’ όλα αυτά, ο Τραμπ έχει αμφισβητήσει τη δυναμική του, σημειώνοντας ότι δεν έχει ζήσει στο Ιράν εδώ και σχεδόν πέντε δεκαετίες.

Παράλληλα, κουρδικές δυνάμεις που υποστηρίζονται από το Ισραήλ θα μπορούσαν να συμβάλουν στρατιωτικά στο έδαφος, όμως το σενάριο αυτό ενέχει σοβαρούς κινδύνους, μεταξύ των οποίων και το ενδεχόμενο εμφυλίου πολέμου παρόμοιου με εκείνον που έπληξε τη Συρία.

4. Επιχείρηση ειδικών δυνάμεων κατά του πυρηνικού αποθέματος

Ένα ακόμη σενάριο αφορά την αποστολή ειδικών δυνάμεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν με στόχο την κατάληψη ή την καταστροφή του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

Σε αυτή την περίπτωση ο πόλεμος θα μπορούσε να τερματιστεί όχι μέσω πολιτικής συμφωνίας αλλά μέσω της φυσικής εξάλειψης της πυρηνικής απειλής.

Μια τέτοια επιχείρηση, ωστόσο, θα απαιτούσε ανάπτυξη στρατευμάτων στο έδαφος μιας χώρας που συνεχίζει να διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους.

5. Ο Τραμπ ανακοινώνει νίκη και αποχωρεί

Στο τελευταίο σενάριο, ο Αμερικανός πρόεδρος θα μπορούσε να κρίνει ότι οι πυραυλικές και μη επανδρωμένες δυνατότητες του Ιράν έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά, να ανακοινώσει μια ιστορική νίκη και να αποσύρει τις ΗΠΑ από τη σύγκρουση, ανεξάρτητα από το αν έχει επιλυθεί πλήρως η πολιτική κατάσταση στην Τεχεράνη.

Οι αγορές φαίνεται να προεξοφλούν ένα τέτοιο ενδεχόμενο, καθώς το οικονομικό κόστος της σύγκρουσης εντός των ΗΠΑ απειλεί να εξελιχθεί σε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για τον πρόεδρο.

Ο ίδιος ο Τραμπ, πάντως, έχει προειδοποιήσει ότι αν την εξουσία στο Ιράν αναλάβει ο «λάθος» ηγέτης, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επιστρέψουν στον πόλεμο «σε πέντε χρόνια».

Παράλληλα, οποιαδήποτε ολοκλήρωση της επιχείρησης ενδέχεται να απαιτεί τη συγκατάθεση του Ισραήλ, το οποίο έχει δείξει ότι είναι διατεθειμένο να ενεργήσει ακόμη και μονομερώς και έχει δεσμευτεί να εξαλείψει οριστικά την ιρανική πυρηνική απειλή με ή χωρίς τη στήριξη της Ουάσινγκτον.

Σύμφωνα με το Axios, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι όπως ο πόλεμος ξεκίνησε αιφνιδιαστικά, χωρίς ιδιαίτερη προειδοποίηση, έτσι θα μπορούσε και να τερματιστεί.