Συνάντηση Μακρόν – Μερτς σε μια προσπάθεια υπέρβασης της πίεσης στη διμερή αμυντική συνεργασία

Οι ηγέτες της Γαλλίας και της Γερμανίας, Εμανουέλ Μακρόν και Φρίντριχ Μερτς, συναντώνται σήμερα, Πέμπτη (16/7), στην Κολωνία με στόχο να δώσουν νέο περιεχόμενο σε μια σχέση που παραμένει κρίσιμη για την ευρωπαϊκή άμυνα, αλλά ταυτόχρονα δοκιμάζεται από ανταγωνισμούς, καθυστερήσεις και διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες.

Η ατζέντα της συνάντησης εστιάζει σε πεδία υψηλής πολιτικής και τεχνολογικής σημασίας: συνεργασία στο διάστημα, πυρηνική αποτροπή, πυραυλική άμυνα, καθώς και δυνατότητες επιθέσεων μεγάλου βεληνεκούς. Πρόκειται για μια προσπάθεια να διαμορφωθεί κοινός βηματισμός σε μια περίοδο που η Ευρώπη πιέζεται να επανεξοπλιστεί, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι αμφιβολίες για τη σταθερότητα των διατλαντικών εγγυήσεων ασφαλείας.

Η συνάντηση Μακρόν – Μερτς πραγματοποιείται λίγες εβδομάδες αφότου οι βιομηχανικές τριβές οδήγησαν Παρίσι και Βερολίνο να εγκαταλείψουν το εμβληματικό πρόγραμμα Future Combat Air System (FCAS). Η εξέλιξη αυτή λειτούργησε ως καμπανάκι για το πόσο δύσκολη είναι η μετατροπή των πολιτικών διακηρύξεων περί «ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας» σε συγκεκριμένα, κοινά εξοπλιστικά έργα. Και δεν είναι το μόνο παράδειγμα: οι καθυστερήσεις στο γαλλο-γερμανικό πρόγραμμα άρματος μάχης επόμενης γενιάς, τα εμπόδια στο πολυεθνικό Eurodrone (που φιλοδοξεί να αποτελέσει ευρωπαϊκό αντίπαλο του αμερικανικού Reaper) και ο οξυνόμενος ανταγωνισμός στον διαστημικό τομέα αναδεικνύουν τις εσωτερικές δυσκολίες που καλείται να ξεπεράσει η Ευρώπη για να ενισχύσει αξιόπιστα την αμυντική της θωράκιση.

Παράλληλα με τη διμερή κορυφή, την Πέμπτη και την Παρασκευή συνεδριάζει το Γαλλο-Γερμανικό Συμβούλιο Άμυνας και Ασφάλειας (CFADS), ενώ θα πραγματοποιηθεί και ευρύτερη κοινή υπουργική συνάντηση. Το γεγονός ότι ενεργοποιούνται πολλαπλά επίπεδα διαβούλευσης δείχνει πως οι δύο πλευρές επιδιώκουν όχι μόνο πολιτικά μηνύματα, αλλά και πρακτικές αποφάσεις με ορίζοντα εφαρμογής.

Επανεκκίνηση μετά το «πάγωμα» του FCAS

Παρότι το FCAS θεωρήθηκε για χρόνια η ναυαρχίδα της γαλλο-γερμανικής συνεργασίας στην αμυντική βιομηχανία, η εγκατάλειψή του ανέδειξε τις δομικές αντιφάσεις: ανταγωνιστικές εταιρείες, διαφορετικά βιομηχανικά συμφέροντα, αλλά και συγκρούσεις για το ποιος θα έχει τον έλεγχο κρίσιμων τεχνολογιών. Ένας Γάλλος αξιωματούχος παραδέχθηκε ότι οι συνομιλίες «δεν είναι μια πορεία όπου όλα είναι απαραίτητα ευθυγραμμισμένα», σπεύδοντας όμως να υπογραμμίσει πως η διμερής συνεργασία είναι ευρύτερη από ένα και μόνο πρόγραμμα.

Από γερμανικής πλευράς, υπάρχει η προσδοκία ότι θα υπάρξει συμφωνία για το πώς θα συνεχιστεί η ανάπτυξη ορισμένων στοιχείων του FCAS, ακόμη κι αν το συνολικό σχέδιο δεν προχωρήσει όπως είχε αρχικά σχεδιαστεί. Κομβικό πεδίο αποτελεί το λεγόμενο «νέφος μάχης» (combat cloud): οι συνδέσεις δεδομένων μεταξύ αεροσκαφών, αισθητήρων και συστημάτων διοίκησης-ελέγχου, καθώς και το σχετικό λογισμικό που επιτρέπει δικτυοκεντρική επιχειρησιακή δράση. Με απλά λόγια, η μάχη του μέλλοντος δεν κρίνεται μόνο από την πλατφόρμα (το αεροσκάφος), αλλά από το δίκτυο που τη συνδέει με όλα τα υπόλοιπα μέσα.

Πυρηνική αποτροπή, πυραυλική άμυνα και επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς

Στο επίκεντρο της συνάντησης  βρίσκεται και η πρόταση του Γάλλου προέδρου για την πυρηνική αποτροπή, όπως παρουσιάστηκε τον Μάρτιο. Σύμφωνα με αυτήν, ευρωπαϊκές σύμμαχες χώρες θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε γαλλικές ασκήσεις πυρηνικής αποτροπής και, υπό προϋποθέσεις, να φιλοξενήσουν προσωρινά γαλλικά πυρηνικά στο έδαφός τους. Πρόκειται για μια ιδέα που επιχειρεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή διάσταση της αποτροπής, χωρίς να αποσυνδέσει πλήρως την Ευρώπη από το ΝΑΤΟ, αλλά αναπόφευκτα εγείρει πολιτικές και στρατηγικές ευαισθησίες.

Το Βερολίνο, σύμφωνα με Γερμανό αξιωματούχο, αναμένει να συμφωνηθεί η συμμετοχή γερμανικών στρατευμάτων σε γαλλική πυρηνική άσκηση το φθινόπωρο. Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς θα επιβεβαίωνε ότι η Γερμανία αναζητά τρόπους να ενισχύσει την αποτρεπτική αρχιτεκτονική της Ευρώπης, την ώρα που αυξάνεται η αβεβαιότητα για το πόσο σταθερή θα είναι η αμερικανική στάση στο μέλλον.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι συζητήσεις για συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, αεροπορική και πυραυλική άμυνα, καθώς και δυνατότητες επιθέσεων μεγάλου βεληνεκούς. Εδώ αναδεικνύεται μια σταθερή γαλλική επιδίωξη: μεγαλύτερη εξάρτηση από ευρωπαϊκές τεχνολογίες και λιγότερη από αμερικανικά συστήματα, ιδίως σε τομείς όπου η τεχνολογική κυριαρχία ισοδυναμεί με πολιτική αυτονομία.

Η διαφωνία δεν είναι απλώς τεχνική ή οικονομική· είναι βαθιά στρατηγική και αφορά το ποιος θα καθορίζει τους όρους πρόσβασης, αναβαθμίσεων και επιχειρησιακής χρήσης κρίσιμων οπλικών συστημάτων.

Διάστημα και IRIS²: η μάχη για κυρίαρχες επικοινωνίες

Η διαστημική συνεργασία αποτελεί επίσης βασικό κεφάλαιο, αλλά και πεδίο νέων τριβών. Το Παρίσι επιδιώκει να διασφαλίσει ότι Γαλλία και Γερμανία θα επιβεβαιώσουν τη στήριξή τους στο IRIS², τον σχεδιαζόμενο αστερισμό ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η γαλλική πλευρά αντιμετωπίζει το πρόγραμμα ως ακρογωνιαίο λίθο της προσπάθειας για κυρίαρχες ευρωπαϊκές υποδομές επικοινωνιών και για περιορισμό της εξάρτησης από ξένους παρόχους.

Την ίδια στιγμή, το Βερολίνο φέρεται να προωθεί το δικό του σχέδιο για αστερισμό στρατιωτικών δορυφόρων, κάτι που υπογραμμίζει τον αυξανόμενο ενδοευρωπαϊκό ανταγωνισμό ακόμη και σε τομείς όπου, θεωρητικά, η κοινή δράση θα εξυπηρετούσε όλους. Το στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο η τεχνολογία, αλλά και η πολιτική συμφωνία για το ποια έργα θα αποτελέσουν «ευρωπαϊκές πλατφόρμες» και ποια θα εξελιχθούν σε παράλληλες εθνικές πρωτοβουλίες.

Τι διακυβεύεται από τη σημερινή συνάντηση

Η γαλλο-γερμανική αμυντική σχέση δοκιμάζεται από διαφορετικές αντιλήψεις για το πόσο εξαρτημένη πρέπει να παραμείνει η Ευρώπη από την αμερικανική τεχνολογία όπλων, σε μια συγκυρία όπου η αξιοπιστία των ΗΠΑ ως εταίρου ασφαλείας αμφισβητείται έντονα. Ταυτόχρονα, η Ευρώπη βρίσκεται υπό πίεση να ενισχύσει γρήγορα τις δυνατότητές της, όμως η ταχύτητα συγκρούεται με τη πολυπλοκότητα των κοινών προγραμμάτων και με τα εθνικά βιομηχανικά συμφέροντα.

Η συνάντηση Μακρόν – Μερτς δεν υπόσχεται μαγικές λύσεις. Μπορεί, ωστόσο, να λειτουργήσει ως σημείο επανασύνδεσης: να επαναβεβαιώσει ότι, παρά τις ρωγμές στο FCAS και τις δυσκολίες σε άρματα, drones και δορυφόρους, Παρίσι και Βερολίνο εξακολουθούν να διαθέτουν το πολιτικό βάρος για να καθοδηγήσουν την ευρωπαϊκή αμυντική κατεύθυνση.