Στενά του Ορμούζ: Aιχμάλωτοι πολέμου οι εγκλωβισμένοι ναυτικοί

Η παρατεταμένη κρίση στον Περσικό Κόλπο έχει εγκλωβίσει χιλιάδες ναυτικούς, κυρίως από ασιατικές χώρες, σε επικίνδυνες συνθήκες χωρίς εύκολη διέξοδο. Είναι οι παράπλευρες συνέπειες του πολέμου ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, που πλέον επικεντρώνεται στα αποκλεισμένα Στενά του Ορμούζ. Αντιμέτωποι με ελλείψεις, απειλές και αβεβαιότητα, αυτοί οι άνθρωποι αποτελούν τα αθέατα θύματα μιας σύγκρουσης που δεν τους αφορά άμεσα, αλλά επηρεάζει δραματικά τη ζωή και την εργασία τους.

Πριν από λίγες μέρες, ο καπετάνιος Χαν είδε drones να χτυπούν ένα δεξαμενόπλοιο σε μικρή απόσταση από το δικό του πλοίο, προκαλώντας πυρκαγιά και έκρηξη. Σε μια άλλη περίπτωση, συντρίμμια βύθισαν σκάφος λίγα μέτρα μπροστά του. Ο ίδιος και το πλήρωμά του έχουν επιχειρήσει τρεις φορές να περάσουν τα Στενά του Ορμούζ, όμως κάθε φορά οι ιρανικές αρχές τους αναγκάζουν να επιστρέψουν. «Είμαστε σαν αιχμάλωτοι πολέμου», λέει στον Economist. «Φοβόμαστε. Θέλουμε απλώς να επιστρέψουμε στα σπίτια μας». Περίπου 20.000 ναυτικοί παραμένουν παγιδευμένοι στον Περσικό Κόλπο.

Οι περισσότεροι προέρχονται από χώρες της Ασίας με χαμηλότερα εισοδήματα, όπως οι Φιλιππίνες, η Ινδονησία και η Ινδία. Πρόκειται για ανθρώπους που στελεχώνουν μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορικού στόλου, ο οποίος μεταφέρει το μεγαλύτερο ποσοστό των διεθνώς διακινούμενων αγαθών, από πετρέλαιο μέχρι τρόφιμα και τεχνολογικά προϊόντα. Αυτοί οι άνθρωποι, βρίσκονται όλο και συχνότερα εκτεθειμένοι σε συγκρούσεις που δεν τους αφορούν και για τις οποίες δεν είναι προετοιμασμένοι. Το κλείσιμο του Ορμούζ δεν είναι ο μοναδικός λόγος του εγκλωβισμού.

Η International Transport Workers’ Federation έχει εξασφαλίσει για τα μέλη της το δικαίωμα να αρνούνται αποστολές σε επικίνδυνες περιοχές και να ζητούν επαναπατρισμό. Δεν είναι όμως τόσο απλό, επισημαίνει ο Economist: οι ναυτικοί δεν μπορούν να εγκαταλείψουν τα πλοία τους αν δεν βρεθούν αντικαταστάτες και ελάχιστοι είναι πρόθυμοι να αναλάβουν τέτοιο ρίσκο.

Παράλληλα, τα αεροπορικά εισιτήρια είναι ακριβά και δυσεύρετα, ενώ η έκδοση βίζας για χώρες του Κόλπου αποτελεί ένα επιπλέον εμπόδιο. Ακόμη και αν η ναυσιπλοΐα αποκατασταθεί, εκτιμάται ότι θα χρειαστούν μήνες μέχρι να ομαλοποιηθεί η κατάσταση. Ορισμένοι ναυτικοί βρίσκονται κυριολεκτικά στην πρώτη γραμμή. Δεκαπέντε Φιλιππινέζοι επέβαιναν σε δύο πλοία που κατασχέθηκαν από το Ιράν, ενώ άλλοι, μεταξύ τους Ινδοί και Ταϊλανδοί, έχουν χάσει τη ζωή τους. Ενας ναυτικός, που χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Αρτζούν, περιγράφει στον Economist πώς ένα πλήγμα που δέχτηκαν την ώρα του γεύματος στοίχισε τη ζωή σε συνάδελφό του.

Μετά την έκρηξη, είπε, το πλοίο βυθίστηκε μέσα σε απόκοσμη σιωπή, σαν «πλοίο-φάντασμα». Το πλήρωμα προσπάθησε απεγνωσμένα να σβήσει τη φωτιά με κουβάδες θαλασσινού νερού, μέχρι να φτάσει βοήθεια. Για όσους παραμένουν στην περιοχή, οι συνθήκες διαφέρουν.

Ορισμένες ναυτιλιακές εταιρείες δίνουν διπλάσιες αποδοχές σε εμπόλεμες ζώνες και δικαίωμα επιστροφής. Κάποιοι ναυτικοί βλέπουν θετικά τα αυξημένα εισοδήματα, ιδίως όταν η εργασία μειώνεται λόγω των συνθηκών. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τον Economist, λιγότερα από τα μισά πλοία καλύπτονται από τέτοιες συμφωνίες, αφήνοντας πολλούς ναυτικούς εκτεθειμένους. Ακόμη και για όσους έχουν σχετική προστασία, η καθημερινότητα έχει γίνει πολύ δύσκολη.

Ο καπετάνιος Χαν αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη πόσιμου νερού, το οποίο έχει γίνει εξαιρετικά ακριβό, αναγκάζοντας το πλήρωμα να το διανέμει με αυστηρό περιορισμό. Αλλα πληρώματα έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν ελλείψεις τροφίμων.

Την ίδια στιγμή, η επιλογή να εγκαταλείψουν την εργασία τους ενέχει κινδύνους, καθώς οι περισσότεροι εργάζονται με συμβόλαια που δεν προσφέρουν σταθερότητα. Η κρίση αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι ναυτικοί τα τελευταία χρόνια. Το επάγγελμα ήταν πάντα επικίνδυνο, τονίζει ο Economist, με απειλές όπως η πειρατεία σε διάφορα σημεία της Αφρικής.

Η πανδημία επιδείνωσε δραματικά την κατάσταση, καθώς πολλοί έμειναν εγκλωβισμένοι στα πλοία επί μήνες χωρίς δυνατότητα αποβίβασης ή αντικατάστασης. Ο Αρτζούν, για παράδειγμα, πέρασε σχεδόν δύο χρόνια μακριά από την οικογένειά του. Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι καταγγελίες για εργοδότες που εγκαταλείπουν πληρώματα χωρίς να καταβάλλουν τους μισθούς τους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, κάποιοι ελπίζουν ότι η τρέχουσα κρίση θα λειτουργήσει ως καταλύτης για αλλαγές.

Ο συνδικαλιστής Ανάμ Τσάουντουρι από το Μπανγκλαντές απευθύνει έκκληση προς τις κυβερνήσεις να λαμβάνουν υπόψη τους ναυτικούς όταν σχεδιάζουν στρατιωτικές ενέργειες, ζητώντας να τους δίνεται χρόνος να απομακρυνθούν από επικίνδυνες ζώνες.

Ο Περσικός Κόλπος δεν είναι η μόνη περιοχή κινδύνου, σημειώνει ο Economist: επιθέσεις έχουν σημειωθεί και στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ συγκρούσεις επηρεάζουν και τη Μαύρη Θάλασσα. Οι κυβερνήσεις της Ασίας δείχνουν κατανόηση, καθώς οι ναυτικοί αποτελούν σημαντικό οικονομικό και πολιτικό παράγοντα. Στις Φιλιππίνες, για παράδειγμα, οι εκατοντάδες χιλιάδες ναυτικοί στέλνουν δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στις οικογένειές τους.

Η κυβέρνηση έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι οι πολίτες της μπορούν να αρνηθούν επικίνδυνες αποστολές, ενώ χώρες όπως η Ινδία προσπαθούν να οργανώσουν επιχειρήσεις επαναπατρισμού. Η βελτίωση των συνθηκών για τους ναυτικούς αφορά όλες τις χώρες, καταλήγει ο Economist. Ακόμη και πριν από τον πόλεμο υπήρχε έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού. Για πολλούς, το ναυτικό επάγγελμα αποτελεί διέξοδο από τη φτώχεια. Ομως συνοδεύεται και από μακρά απομόνωση, σε ένα περιβάλλον που γίνεται ολοένα πιο επικίνδυνο, θυμίζοντας ότι πίσω από το παγκόσμιο εμπόριο βρίσκονται άνθρωποι που συχνά παραμένουν αόρατοι.

Γιατί “ακυρώθηκε” η Επιχείρηση Ελευθερία

Η Σαουδική Αραβία φαίνεται πως κρύβεται πίσω από την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να μην «πατήσει τη σκανδάλη» και να αναστείλει την επιχείρηση Ελευθερία στα Στενά του Ορμούζ, καθώς σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους αρνήθηκε να επιτρέψει στις ΗΠΑ τη χρήση βάσεων και του εναέριου χώρου της για τη στρατιωτική επιχείρηση προστασίας πλοίων στην περιοχή.

Σύμφωνα με το NBC, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ανακοινώσει αιφνιδιαστικά μέσω social media την «Επιχείρηση Ελευθερία», με στόχο να διασφαλιστεί η διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, μετά τις απειλές και επιθέσεις του Ιράν στη θαλάσσια περιοχή.

Ωστόσο, η ανακοίνωση φαίνεται πως προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στη Σαουδική Αραβία, καθώς δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων.

Σε απάντηση, το βασίλειο ενημέρωσε την Ουάσιγκτον ότι δεν θα επιτρέψει την απογείωση αμερικανικών αεροσκαφών από τη βάση Prince Sultan νοτιοανατολικά του Ριάντ, ούτε τη διέλευση στρατιωτικών αεροσκαφών από τον σαουδαραβικό εναέριο χώρο για την υποστήριξη της επιχείρησης.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ακολούθησε τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του πρίγκιπα διαδόχου της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, χωρίς όμως να γεφυρωθούν οι διαφορές.

Η εξέλιξη αυτή φέρεται να ανάγκασε τον Τραμπ να «παγώσει» προσωρινά την Επιχείρηση Ελευθερία, προκειμένου να αποκατασταθεί η πρόσβαση των αμερικανικών δυνάμεων στον κρίσιμο εναέριο χώρο της περιοχής.

Σαουδαραβική πηγή ανέφερε ότι οι επαφές ανάμεσα στις δύο πλευρές είναι συνεχείς, ενώ το Ριάντ εμφανίζεται να στηρίζει κυρίως τις διπλωματικές πρωτοβουλίες του Πακιστάν για συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι χωρίς τη συνεργασία χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, η Ιορδανία, το Κουβέιτ και το Ομάν, η επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ δεν μπορεί να υποστηριχθεί αποτελεσματικά.

Η αμερικανική βάση Prince Sultan αποτελεί κρίσιμο επιχειρησιακό κόμβο για μαχητικά αεροσκάφη, ιπτάμενα τάνκερ ανεφοδιασμού και συστήματα αεράμυνας.

«Λόγω γεωγραφίας, χρειάζεται η συνεργασία των περιφερειακών συμμάχων για τη χρήση του εναέριου χώρου τους», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος, τονίζοντας ότι σε αρκετές περιπτώσεις δεν υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές.

Παρά την προσωρινή αναστολή της επιχείρησης, οι ΗΠΑ διατηρούν ισχυρή στρατιωτική παρουσία στην περιοχή, με δύο ομάδες αεροπλανοφόρων και ενισχυμένες δυνάμεις στον Κόλπο.

Η επιχείρηση είχε στόχο να συνοδεύει εμπορικά πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, καθώς το Ιράν συνεχίζει να απειλεί τη ναυσιπλοΐα σε ένα από τα σημαντικότερα περάσματα παγκοσμίως για τη μεταφορά πετρελαίου.

Πηγή: Protagon.gr, newsit κτλ