Πώς το Ιράν εμποδίζει κάθε διέξοδο του Τραμπ από τον πόλεμο

Το Ιράν έχει κάνει ξεκάθαρο ότι το τίμημα που θέτει για να πέσουν οι τόνοι και να υπάρξει πραγματικός τερματισμός των εχθροπραξιών περνά από τα Στενά του Ορμούζ. Όμως αυτή η απαίτηση —είτε ως ρητή παραχώρηση είτε ως έμμεση αναγνώριση δικαιώματος επιβολής όρων— είναι πολιτικά δύσπεπτη για τον Λευκό Οίκο. Κι έτσι, όσο η Τεχεράνη κρατά το ζήτημα των Στενών στο κέντρο του παζαριού, ο Ντόναλντ Τραμπ μοιάζει να εγκλωβίζεται: ανάμεσα σε μια διπλωματική λύση που θα θεωρηθεί υποχώρηση και σε μια στρατιωτική κλιμάκωση που μπορεί να ανοίξει την πόρτα σε περιφερειακό πόλεμο.

Το Politico περιγράφει ένα σκηνικό όπου οι αμοιβαίες επιθέσεις δεν οδηγούν σε σταθεροποίηση, αλλά σε διαρκή κίνδυνο γενικευμένης ανάφλεξης. Πέντε πρώην αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ, μιλώντας για τις επιλογές που απομένουν, αποτυπώνουν την ίδια εικόνα: λίγες «καλές» λύσεις και πολλές κακές, με υψηλό κόστος. Τις τελευταίες εβδομάδες ο Αμερικανός πρόεδρος κινείται σε ένα γνώριμο μοτίβο: από τη μία απειλές για «ολική καταστροφή», από την άλλη υποσχέσεις ότι μπορεί να «κλείσει» την κρίση γρήγορα, με μια συμφωνία.

Το βράδυ του Σαββάτου, ο Τραμπ έγραψε στο Truth Social ότι ακύρωσε μια επίθεση κατά του Ιράν, «υπό την προϋπόθεση ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί γρήγορα μια ΣΥΜΦΩΝΙΑ» για το άνοιγμα των Στενών. Υποστήριξε ότι το Ιράν και άλλες χώρες της περιοχής ζήτησαν αναβολή επιθέσεων επειδή συμφωνήθηκαν βασικές παράμετροι μιας συμφωνίας, η οποία θα περιλάμβανε «άμεσο, πλήρες και ολοκληρωτικό ΑΝΟΙΓΜΑ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ» και «τέλος της πυρηνικής απειλής του Ιράν».

Ωστόσο, μέχρι στιγμής, η Τεχεράνη δεν έχει επιβεβαιώσει ότι υπάρχει συμφωνία με την Ουάσιγκτον. Και, το κυριότερο, δεν υπάρχει σαφής ένδειξη ότι το Ιράν είναι έτοιμο να εγκαταλείψει τον μοχλό πίεσης που του προσφέρει το Ορμούζ.

Τι σημαίνει για τις ΗΠΑ ο ιρανικός έλεγχος των Στενών του Ορμούζ

Στο εσωτερικό του Λευκού Οίκου, κορυφαία στελέχη —μεταξύ τους και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο— έχουν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε λύση αφήνει περιθώριο στο Ιράν να «ελέγχει» τα Στενά του Ορμούζ θα ήταν στρατηγικό λάθος. Κατά την άποψή τους, μια τέτοια εξέλιξη θα έπληττε τη μελλοντική ικανότητα των ΗΠΑ να επιβάλλουν κυρώσεις, αφού πολλά κράτη θα ζητούσαν εξαιρέσεις για να πληρώνουν τέλη διέλευσης ή να διασφαλίζουν ομαλή ροή εμπορίου και ενέργειας. Παράλληλα, θα αποδυνάμωνε τη διεθνή πίεση για το πυρηνικό πρόγραμμα, δίνοντας στην Τεχεράνη ένα μόνιμο «διαπραγματευτικό κλειδί» που θα μπορεί να γυρίζει όποτε χρειάζεται.

Ο Ρούμπιο προειδοποίησε ότι θα δημιουργούνταν ένα επικίνδυνο προηγούμενο: αν «νομιμοποιηθεί» στην πράξη η επιβολή διοδίων ή ο εκβιασμός μέσω μιας διεθνούς θαλάσσιας οδού, είναι πιθανό να εμφανιστούν μιμητές. Η σκιά της Κίνας και των υδάτων γύρω από την Ταϊβάν αιωρείται πάνω από κάθε τέτοια συζήτηση στην Ουάσιγκτον.

Την ίδια στιγμή, η ίδια η φύση του ιρανικού συστήματος δυσκολεύει οποιαδήποτε διαπραγμάτευση. Ο Άλεξ Γκρέι, πρώην προσωπάρχης του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας στην πρώτη θητεία Τραμπ, σημειώνει ότι οι Ιρανοί αισθάνονται ενισχυμένοι και πιστεύουν πως έχουν πλεονέκτημα. Αυτό τους ωθεί να αποφεύγουν παραχωρήσεις που —υπό άλλες συνθήκες— ίσως εξυπηρετούσαν και τα δικά τους βραχυπρόθεσμα συμφέροντα. Και όταν προστίθενται τα «προβλήματα επικοινωνίας» ανάμεσα στα διαφορετικά κέντρα εξουσίας στην Τεχεράνη, ακόμα και μια εκεχειρία γίνεται εύθραυστη.

Ανώνυμος αξιωματούχος της κυβέρνησης επιμένει ότι τα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που διακινούνται καθημερινά δείχνουν πως, στην πράξη, το Ιράν δεν ελέγχει τη θαλάσσια οδό. Υπογραμμίζει επίσης ότι για Αμερικανούς πολίτες και εταιρείες απαγορεύεται να ζητούν ή να λαμβάνουν «εγγυήσεις» ασφαλούς διέλευσης από το Ιράν, ενώ για ξένες οντότητες κάτι τέτοιο ενέχει κίνδυνο κυρώσεων. Το μήνυμα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι σαφές: τα Στενά «είναι ανοιχτά και θα παραμείνουν ανοιχτά» για όποιον θέλει να περάσει — «κλειστά για το Ιράν», αλλά ανοιχτά για τους υπόλοιπους.

Ο πραγματικός κίνδυνος: κλιμάκωση χωρίς έξοδο

Στο πεδίο, όμως, οι απώλειες, οι επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις και η πίεση στις χώρες του Κόλπου —με ιρανικούς πυραύλους να αυξάνουν τον κίνδυνο ενεργειακού σοκ— καθιστούν τον πόλεμο πολιτικό βάρος. Κι αυτό συμβαίνει μέσα σε προεκλογική περίοδο που παραδοσιακά κρίνεται από το κόστος ζωής, άρα και από τις τιμές της ενέργειας.

Ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, ειδικός στη Μέση Ανατολή και συνεργάτης του Atlantic Council, περιγράφει το δίλημμα ωμά: μια διπλωματική λύση μπορεί να απαιτεί αποδοχή κάποιας μορφής ιρανικού ρόλου στα Στενά του Ορμούζ, κάτι που πολλοί στην Ουάσιγκτον δυσκολεύονται να δεχθούν. Από την άλλη, περισσότερα πλήγματα πιθανότατα θα κρατήσουν τις τιμές του πετρελαίου ψηλά, χωρίς εγγύηση ότι το Ιράν θα αλλάξει στρατηγική.

Ο Γκρέι συμπληρώνει ότι, αν οι ΗΠΑ αρχίσουν να αποδέχονται μονομερή «διόδια» ή κλεισίματα διεθνών θαλάσσιων οδών, αυτό θα ήταν καταστροφικό: για το παγκόσμιο εμπόριο, για την επιχειρησιακή ικανότητα του αμερικανικού ναυτικού και για την ίδια την αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας που, όπως σημειώνει, εφαρμόζεται εδώ και περίπου ογδόντα χρόνια.

Ο παράγοντας των Χούθι και οι επιλογές του Τραμπ

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι Χούθι της Υεμένης —οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν— εμφανίζονται ολοένα πιο επιθετικοί. Ο Γκρεγκ Πρίντι, ειδικός στις διαταραχές των ενεργειακών αγορών, εκτιμά ότι αυτό δείχνει πως η Τεχεράνη δεν βιάζεται να κλείσει το μέτωπο. Αντίθετα, επιδιώκει να φθείρει τη διαπραγματευτική θέση του Τραμπ, πιστεύοντας ότι πλησιάζει στο σημείο να τον αναγκάσει να υποχωρήσει.

Ο Έλιοτ Έιμπραμς, ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για το Ιράν στην πρώτη θητεία Τραμπ, συνοψίζει τις επιλογές σε τρεις δρόμους: (1) να δεχθεί ότι το Ιράν θα διαχειρίζεται τα Στενά του Ορμούζ και θα αποκομίζει οφέλη, (2) να εντείνει τα χτυπήματα μέχρι να έρθει πραγματικός συμβιβασμός, ή (3) να κερδίσει χρόνο με αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών και συνέχιση αμοιβαίων επιθέσεων.

Παρά τα αδιέξοδα, η Ουάσιγκτον δείχνει να επιμένει στη διαπραγμάτευση, με το Κατάρ και το Πακιστάν να πιέζουν για επανεκκίνηση συνομιλιών μετά την κατάρρευση προηγούμενης εκεχειρίας. Ο Φρεντ Φλάιτς, πρώην προσωπάρχης του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ, επιμένει ότι δεν έχει έρθει η στιγμή να «σηκώσουν τα χέρια». Και ένα πρόσωπο κοντά στον Λευκό Οίκο εκτιμά πως η ομάδα Τραμπ έχει ήδη αποδεχθεί ότι μια ικανοποιητική διέξοδος πριν τον Νοέμβριο είναι απίθανη.

Το συμπέρασμα, όμως, παραμένει σταθερό: όσο το Ιράν κρατά τα Στενά του Ορμούζ ως βασικό αντάλλαγμα, εμποδίζει κάθε «καθαρή» έξοδο του Τραμπ από τον πόλεμο. Η διπλωματία σκοντάφτει στο πολιτικά απαράδεκτο, η κλιμάκωση γεννά οικονομικό και στρατηγικό ρίσκο, και η διαχείριση της σύγκρουσης παρατείνει μια φθορά που δύσκολα χωρά σε προεκλογικά χρονοδιαγράμματα. Και όσο δεν λύνεται ο γόρδιος δεσμός των Στενών του Ορμούζ, η υπόσχεση για γρήγορη συμφωνία θα επιστρέφει ξανά και ξανά στο ίδιο εμπόδιο.