Ιράν: Ποιος θα διαδεχθεί τον Αλί Λαριτζανί; Τα δύο φαβορί για το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας

Το Ιράν επιβεβαίωσε ότι ο Αλί Λαριτζανί, ανώτερο στέλεχος του ιρανικού κατεστημένου, σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή, εγείροντας ένα πιεστικό ερώτημα: Ποιος θα τον αντικαταστήσει; Σε ανακοίνωση που μεταδόθηκε από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και αναφέρθηκε από το πρακτορείο ειδήσεων Mehr, αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο Λαριτζανί σκοτώθηκε σε επίθεση νωρίς το πρωί της Τρίτης στην Τεχεράνη, μαζί με τον γιο του και έναν βοηθό του.

«Μετά από μια ζωή κατά την οποία αγωνίστηκε για την ανύψωση του Ιράν και της Ισλαμικής Επανάστασης, τελικά πραγματοποίησε την πολυπόθητη επιθυμία του, ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα της αλήθειας και με υπερηφάνεια έφτασε στο ευλογημένο βαθμό του μαρτυρίου στο μέτωπο της υπηρεσίας», ανέφερε η δήλωση.

Ως γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, ο Λαριτζανί έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επίβλεψη των στρατιωτικών στρατηγικών του Ιράν, ιδίως κατά τη διάρκεια των αυξημένων εντάσεων με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Διαχειρίστηκε κρίσιμες υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του συντονισμού των αντιδράσεων σε διαμαρτυρίες και στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις, ενώ παράλληλα προετοιμαζόταν για πιθανές στρατιωτικές αντιπαραθέσεις. Η ηγεσία του ήταν ιδιαίτερα σημαντική εν μέσω της συνεχιζόμενης κρίσης μετά τη δολοφονία βασικών ιρανών προσωπικοτήτων.

Η δολοφονία του Λαριτζανί έχει εντείνει τις εικασίες για τον διάδοχό του. Τα ξένα μέσα ενημέρωσης, επικαλούμενα πηγές στο Ιράν, μεταδίδουν πληροφορίες ότι στη θέση του Γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας θα διοριστεί ο Σαΐντ Τζαλίλι. Σκληροπυρηνική προσωπικότητα και πρώην διαπραγματευτής για τα πυρηνικά, ο Τζαλίλι είναι εδώ και καιρό ενσωματωμένος στο κατεστημένο εθνικής ασφάλειας της χώρας.

Ποιος είναι ο Σαΐντ Τζαλίλι ;

Γεννημένος το 1965 στη Μασάντ, ένα θρησκευτικό κέντρο στο βορειοανατολικό Ιράν, ο Τζαλίλι προέρχεται από ένα μικροαστικό περιβάλλον. Ο πατέρας του ήταν διευθυντής σχολείου και καθηγητής γαλλικών, και η μητέρα του είναι αζερικής καταγωγής. Έχασε το δεξί του πόδι κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, κερδίζοντας τον τίτλο του «Ζωντανού Μάρτυρα» μεταξύ των υποστηρικτών του.

Ο Τζαλίλι, 60 ετών, είναι περισσότερο γνωστός διεθνώς για τον ρόλο του ως επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν για τα πυρηνικά από το 2007 έως το 2013 υπό τον πρόεδρο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, τηρώντας σταθερά μια αδιάλλακτη στάση. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ηγήθηκε των συνομιλιών με τις δυτικές δυνάμεις συχνά απογοητεύοντας τους ομολόγους του με ένα διαπραγματευτικό στυλ που οι επικριτές περιέγραψαν ως άκαμπτο και αδιαφανές.

«Καθώς η ύφανση των ιρανικών χαλιών προχωρά με χιλιοστομετρικό, ακριβή, λεπτό και ανθεκτικό τρόπο, αν το επιτρέψει ο Θεός, αυτή η διπλωματική διαδικασία θα προχωρήσει επίσης με τον ίδιο τρόπο», είχε δηλώσει τότε ο Τζαλίλι, ένα σχόλιο που ήρθε να συμβολίσει τη μεθοδική αλλά συχνά ασυμβίβαστη προσέγγισή του.

Η θητεία του συνέπεσε με την αύξηση των εντάσεων μεταξύ Ιράν και Δύσης, οι οποίες αργότερα μετριάστηκαν με την πυρηνική συμφωνία του 2015 υπό τον Χασάν Ρουχανί. Ο Τζαλίλι αντιτάχθηκε σε αυτή τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι παραχωρούσε πάρα πολλά, και αργότερα περιέγραψε τις προσπάθειές του να την αντικρούσει κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Ρουχανί ως «σκιώδη κυβέρνηση».

Ο Τζαλίλι είναι κάτοχος διδακτορικού στις πολιτικές επιστήμες από το Πανεπιστήμιο Emam Sadegh στην Τεχεράνη, ένα ίδρυμα που ιδρύθηκε για την εκπαίδευση των στελεχών της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ήταν μέλος του γραφείου του ανώτατου ηγέτη, υπεύθυνος για την παροχή βασικών εκθέσεων σχετικά με τις κύριες στρατηγικές.

Υπό τον σκληροπυρηνικό λαϊκιστή πρόεδρο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, ο Τζαλίλι διετέλεσε αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών για την Ευρώπη και τη Νότια Αμερική. Στις προεδρικές εκλογές του 2013, τερμάτισε τρίτος, εξασφαλίζοντας μόνο το 11% των ψήφων.

Δυτικοί αξιωματούχοι που συνάντησαν τον Τζαλίλι κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων τον περιέγραφαν συχνά ως βαθιά ιδεολόγο. Ο Γουίλιαμ Μπερνς, νυν διευθυντής της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, τον αποκάλεσε κάποτε «έναν αληθινό πιστό στην Ιρανική Επανάσταση», προσθέτοντας ότι «θα μπορούσε να είναι εκπληκτικά αδιαφανής όταν ήθελε να αποφύγει ευθείες απαντήσεις».

Οι διπλωματικές εκτιμήσεις εκείνη την εποχή ήταν εξίσου επικριτικές. Ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος περιέγραψε έναν γύρο συνομιλιών με επικεφαλής τον Τζαλίλι ως «καταστροφή», ενώ ένας άλλος, που αναφέρεται σε διπλωματικό τηλεγράφημα των Ηνωμένων Πολιτειών του 2008 που δημοσιεύθηκε αργότερα από τα WikiLeaks, ανέφερε ότι φαινόταν απρόθυμος να παρεκκλίνει από τις προετοιμασμένες θέσεις.

Με τον θάνατο του Λαριτζανί να έχει πλέον επιβεβαιωθεί, οι αναλυτές λένε ότι ο Τζαλίλι θα μπορούσε να αναδειχθεί ως προσωρινός ή μόνιμος αντικαταστάτης στο συμβούλιο ασφαλείας, τουλάχιστον μέχρι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να διορίσει νέους εκπροσώπους.

Ένα άλλο όνομα που συζητείται επίσης είναι ο Μοχσέν Ρεζάι. Βετεράνος του στρατιωτικού κατεστημένου του Ιράν, ο Ρεζάι διετέλεσε προηγουμένως Αρχιστράτηγος του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) για μία και πλέον δεκαετία. Ο Ρεζαΐ ανέλαβε πρόσφατα τον ρόλο του στρατιωτικού βοηθού του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, κάτι που έχει ενισχύσει τη θέση του εντός της δομής εξουσίας του Ιράν. Η μακρά εμπειρία του και οι στενοί δεσμοί του με την ηγεσία τον καθιστούν ισχυρό υποψήφιο σε περίπτωση που καταστεί απαραίτητη μια μετάβαση.

Η θέση του Γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας (SSNSC) έχει κρίσιμη σημασία για τη διακυβέρνηση του Ιράν. Το συμβούλιο επιβλέπει βασικές αποφάσεις που σχετίζονται με την εθνική άμυνα, τις επιχειρήσεις πληροφοριών και τη στρατηγική εξωτερικής πολιτικής. Λειτουργεί υπό την εξουσία του Ανώτατου Ηγέτη και διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση της αντίδρασης του Ιράν στις περιφερειακές και παγκόσμιες εξελίξεις.

Οποιαδήποτε αλλαγή σε αυτόν τον ρόλο θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τη στρατηγική κατεύθυνση του Ιράν, ειδικά σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων στη Μέση Ανατολή.