ΗΠΑ: H συμφωνία με το Ιράν και ο συμβιβασμός

Για να επιτευχθεί μια συμφωνία με το Ιράν που θα επαναφέρει την ομαλότητα στα Στενά του Ορμούζ —μια θαλάσσια αρτηρία από την οποία περνά υπό κανονικές συνθήκες περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου— η Ουάσινγκτον φαίνεται πως θα χρειαστεί να κινηθεί σε μια λεπτή γραμμή ισορροπίας. Μια συμφωνία με το Ιράν δεν είναι απλώς ζήτημα διπλωματίας· είναι ζήτημα ενεργειακής σταθερότητας, ναυτιλιακής ασφάλειας και γεωπολιτικού κύρους. Και, όπως συμβαίνει συχνά σε τέτοιες περιπτώσεις, ο δρόμος προς τη συμφωνία περνά μέσα από έναν αναπόφευκτο συμβιβασμό.

Παρότι και οι δύο πλευρές αφήνουν να εννοηθεί ότι η κατάληξη «είναι κοντά», η κυβέρνηση Τραμπ έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν θα δεχθεί μια ρύθμιση που θα παγίωνε ιρανικό έλεγχο στη ζωτικής σημασίας πλωτή οδό του Περσικού Κόλπου. Στο επίκεντρο βρίσκεται κυρίως η πιθανότητα επιβολής τελών διέλευσης από την Τεχεράνη ή άλλων πρακτικών που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως de facto κυριαρχία. Την ίδια στιγμή, όμως, το πεδίο δείχνει πως δεν αρκούν οι δηλώσεις: απαιτούνται πρακτικές διευθετήσεις που θα αποτρέψουν νέες κρίσεις και θα εξασφαλίσουν λειτουργική ναυσιπλοΐα.

Ο Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ανοιχτά για την εμπορική ναυτιλία. Σε δηλώσεις του την Πέμπτη (6/8), ανέφερε ότι τα Στενά είναι «κατά κάποιο τρόπο ανοιχτά αυτή τη στιγμή», επισημαίνοντας τον αποκλεισμό ιρανικών λιμένων από το Ναυτικό. Ωστόσο, η επιμονή σε μια εικόνα κανονικότητας δεν αναιρεί την πραγματικότητα των κινδύνων: η ναυσιπλοΐα εξαρτάται από συγκεκριμένους διαδρόμους, στρατιωτική επιτήρηση και εύθραυστες ισορροπίες, οι οποίες μπορούν να ανατραπούν από μια πολιτική απόφαση ή ένα περιστατικό ασφαλείας.

Την ώρα που ο αμερικανικός στρατός τονίζει ότι η διέλευση συνεχίζεται μέσω διαδρομής που επιβλέπει κοντά στις ακτές του Ομάν, ιρανικά μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν ότι εξετάζεται νομοσχέδιο που θα απαγορεύει τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ σε πλοία που συνδέονται με «εχθρικές χώρες», συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Μια τέτοια κίνηση, ακόμη κι αν παραμείνει σε επίπεδο απειλής, αυξάνει την αβεβαιότητα και ανεβάζει το πολιτικό κόστος για κάθε πλευρά που θα θελήσει να εμφανιστεί «υποχωρητική».

Ο ρόλος του Ομάν και το παράθυρο των 60 ημερών

Μέσα σε αυτό το σύνθετο σκηνικό, το Ομάν αναδεικνύεται για ακόμη μία φορά σε καθοριστικό διαμεσολαβητή. Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσαν τα δίκτυα Al Arabiya και Al Hadath, Μουσκάτ και Τεχεράνη φέρονται να έχουν καταλήξει στις βασικές γραμμές ενός σχεδίου για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Η πρόταση, όπως αναφέρεται, προβλέπει ένα προσωρινό πλαίσιο διάρκειας 60 ημερών, το οποίο θα λειτουργήσει ως «γέφυρα» μέχρι να συμφωνηθεί μια πιο μόνιμη λύση.

Η ανακοίνωση μιας τέτοιας προσωρινής επαναλειτουργίας ενδέχεται να γίνει μέσα στις επόμενες ημέρες, εφόσον δοθεί το πράσινο φως από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν. Η στόχευση είναι διπλή: αφενός να αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα και να μειωθεί η ένταση, αφετέρου να δημιουργηθεί χρόνος και πολιτικός χώρος ώστε να ξεκινήσουν τεχνικές διαπραγματεύσεις Ουάσινγκτον–Τεχεράνης, χωρίς να τεθεί ως προϋπόθεση η επιβολή τελών διέλευσης στα πλοία.

Σε πρακτικό επίπεδο, οι λεπτομέρειες της πρότασης που φέρεται να συζητείται δείχνουν προσπάθεια «μοιρασμένης» λειτουργικότητας, χωρίς να δοθεί στην πράξη η εικόνα ότι μία πλευρά επιβάλλεται στην άλλη:

– Τα πλοία που εισέρχονται στα Στενά του Ορμούζ θα χρησιμοποιούν τον ναυτιλιακό διάδρομο που βρίσκεται πιο κοντά στο Ιράν.
– Τα πλοία που εξέρχονται θα χρησιμοποιούν τον διάδρομο που βρίσκεται πιο κοντά στο Ομάν.
– Ο κεντρικός διάδρομος θα εξεταστεί σε μεταγενέστερο στάδιο, καθώς προηγουμένως απαιτούνται εργασίες αποναρκοθέτησης και άλλες κρίσιμες τεχνικές διαδικασίες. Σε αυτές δεν αποκλείεται να εμπλακούν και περιφερειακοί παράγοντες.

Η λογική είναι σαφής: να υπάρξει μια ρεαλιστική «ενδιάμεση» φόρμουλα που περιορίζει τους κινδύνους και τις αφορμές για κλιμάκωση, μέχρι να γίνει εφικτή μια πληρέστερη αποκατάσταση της ασφάλειας.

Τι σημαίνει ο «συμβιβασμός» για την Ουάσινγκτον

Ο συμβιβασμός που ενδέχεται να χρειαστεί δεν σημαίνει υποχρεωτικά παραχώρηση στρατηγικού ελέγχου. Σημαίνει, όμως, αποδοχή ότι η επαναφορά της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ απαιτεί πρακτικούς μηχανισμούς συνεννόησης, ακόμη κι αν αυτοί δεν «ταιριάζουν» σε απόλυτες πολιτικές γραμμές. Αν η Ουάσινγκτον επιμένει σε μια συμφωνία μηδενικής παραχώρησης, μπορεί να καταλήξει με μια κατάσταση μόνιμης έντασης που θα κοστίζει σε τιμές πετρελαίου, ασφάλιστρα ναυτιλίας και διεθνή αξιοπιστία.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι δηλώσεις Τραμπ ότι ο πόλεμος με το Ιράν ενδέχεται να τερματιστεί «πολύ σύντομα», με τον ίδιο να εκτιμά ότι οι εξελίξεις κινούνται προς θετική κατεύθυνση. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Τεχεράνη δεν θα αντέξει για μεγάλο χρονικό διάστημα και συνέδεσε την αποκλιμάκωση με περαιτέρω μείωση των τιμών πετρελαίου στις ΗΠΑ. Η οικονομική διάσταση, άλλωστε, λειτουργεί ως σταθερός επιταχυντής: κάθε ημέρα αβεβαιότητας στα Στενά του Ορμούζ μεταφράζεται σε πίεση στις αγορές και σε ευρύτερο πολιτικό κόστος.

Tο διακύβευμα της επόμενης ημέρας

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει συμφωνία με το Ιράν, αλλά τι μορφή θα πάρει και πόσο ανθεκτική θα αποδειχθεί. Μια προσωρινή ρύθμιση 60 ημερών μπορεί να λειτουργήσει ως βαλβίδα αποσυμπίεσης, όμως δεν λύνει από μόνη της τα δομικά ζητήματα ασφαλείας, επιτήρησης και πολιτικής εμπιστοσύνης που καθορίζουν το μέλλον της περιοχής.

Αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες για τη μεσολάβηση του Ομάν και το σχέδιο λειτουργικών διαδρόμων, τότε η συζήτηση περνά από το επίπεδο της ρητορικής στο επίπεδο των εφαρμοσμένων λύσεων. Εκεί ακριβώς θα κριθεί και ο συμβιβασμός: όχι ως «νίκη» ή «ήττα» στα πρωτοσέλιδα, αλλά ως ικανότητα να διασφαλιστεί ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοικτά, χωρίς νέους εκβιασμούς, χωρίς τεχνητά διόδια και χωρίς μια επόμενη κρίση που θα ανατρέψει ό,τι χτίστηκε.