Η Κομισιόν εντάσσει τις Σκουριές στα στρατηγικά έργα κρίσιμων πρώτων υλών της ΕΕ

Το μεταλλείο χρυσού και χαλκού στις Σκουριές Χαλκιδικής εντάσσεται στα 46 νέα στρατηγικά έργα κρίσιμων πρώτων υλών που επέλεξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η απόφαση ενισχύει τη θέση του έργου στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό για τη μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες και την ανάπτυξη μιας πιο ανθεκτικής αλυσίδας εφοδιασμού σε πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας.

Η νέα λίστα παρουσιάστηκε στις Βρυξέλλες από τον εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Κομισιόν και αρμόδιο για τη Βιομηχανική Στρατηγική, Στεφάν Σεζουρνέ. Τα 46 έργα βρίσκονται σε 16 κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, και επιλέχθηκαν από συνολικά 102 αιτήσεις για έργα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο της Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (CRMA).

Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι επενδύσεις που απαιτούνται για την υλοποίηση των νέων έργων υπολογίζονται σε περίπου 21,1 δισ. ευρώ, με τη συμμετοχή τόσο δημόσιων όσο και ιδιωτικών κεφαλαίων. Με την προσθήκη τους, το ευρωπαϊκό χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνει πλέον 93 στρατηγικά έργα εντός της ΕΕ, ενώ 13 ακόμη έργα βρίσκονται σε τρίτες χώρες.

Οι Σκουριές στα στρατηγικά έργα κρίσιμων πρώτων υλών

Το έργο των Σκουριών αναπτύσσεται από την Ελληνικός Χρυσός, θυγατρική του καναδικού ομίλου Eldorado Gold. Η στρατηγική του σημασία για την Ευρωπαϊκή Ένωση συνδέεται κυρίως με την παραγωγή χαλκού, ο οποίος περιλαμβάνεται στις 17 πρώτες ύλες που η ΕΕ έχει χαρακτηρίσει στρατηγικές.

Ο χαλκός είναι απαραίτητος για ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από τα ηλεκτρικά δίκτυα και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως τα ηλεκτρικά οχήματα, τις τηλεπικοινωνίες και τις ψηφιακές υποδομές. Η ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια, καθώς η Ευρώπη προχωρά στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Η ένταξη στις στρατηγικές πρωτοβουλίες της ΕΕ δεν συνεπάγεται αυτόματα άμεση ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Παρέχει, ωστόσο, σημαντικά διοικητικά και χρηματοδοτικά πλεονεκτήματα. Μεταξύ άλλων, προβλέπει συντομευμένες διαδικασίες αδειοδότησης, με ανώτατο όριο 27 μηνών για τα έργα εξόρυξης και 15 μηνών για τα έργα που αφορούν άλλα στάδια της αλυσίδας αξίας. Παράλληλα, διευκολύνει την πρόσβαση σε δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια, καθώς και σε ευρωπαϊκούς αγοραστές.

Για τις Σκουριές, οι οποίες βρίσκονται ήδη στην τελική φάση κατασκευής, η μεγαλύτερη αξία της ένταξης αναμένεται να αφορά τη διασύνδεση με χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και βιομηχανικούς πελάτες στην Ευρώπη. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να ενισχύσει τη θέση του έργου στην ευρωπαϊκή αγορά χαλκού και να διευκολύνει τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμφωνιών διάθεσης της παραγωγής.

Η αναφορά στη Metlen και η παραγωγή γαλλίου

Κατά την παρουσίαση της νέας λίστας, ο Στεφάν Σεζουρνέ αναφέρθηκε ειδικά στη Metlen. Το ολοκληρωμένο έργο της ελληνικής εταιρείας για τον βωξίτη, την αλουμίνα, το αλουμίνιο και το γάλλιο είχε ενταχθεί στην πρώτη λίστα στρατηγικών έργων, τον Μάρτιο του 2025.

Όπως σημείωσε ο Ευρωπαίος αξιωματούχος, η Metlen παράγει ήδη γάλλιο στην Ελλάδα, γεγονός που αποτελεί πρωτοποριακή εξέλιξη για την Ευρώπη. Το γάλλιο χρησιμοποιείται στην κατασκευή ημιαγωγών, αλλά και σε αμυντικές εφαρμογές, όπως τα συστήματα ραντάρ. Η παγκόσμια παραγωγή του ελέγχεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από την Κίνα, η οποία έχει επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές του από το 2023.

Ο Σεζουρνέ παρουσίασε επίσης ως παραδείγματα το έργο εξόρυξης και μεταποίησης λιθίου Keliber στη Φινλανδία, το οποίο έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση 150 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, καθώς και τη μονάδα ανακύκλωσης μαγνητών και διαχωρισμού σπάνιων γαιών της Carester στη Γαλλία.

Η ευρωπαϊκή απάντηση στους κινεζικούς περιορισμούς

Η ανακοίνωση της Κομισιόν συνδέεται άμεσα με τις ανησυχίες που προκαλούν οι κινεζικοί περιορισμοί στις εξαγωγές σπάνιων γαιών. Ο Στεφάν Σεζουρνέ υπογράμμισε ότι οι περιορισμοί που ανακοινώθηκαν από το Πεκίνο στις 9 Οκτωβρίου 2025 θα μπορούσαν να διακόψουν ολόκληρες γραμμές παραγωγής στην ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία και στον κλάδο των ανεμογεννητριών.

Παρότι η εφαρμογή ορισμένων μέτρων έχει ανασταλεί και οι συνομιλίες με την Κίνα συνεχίζονται, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η προσωρινή αποκλιμάκωση δεν αρκεί. Όπως τόνισε ο Ευρωπαίος επίτροπος, η σημερινή «ανάπαυλα» πρέπει να μετατραπεί σε μόνιμη ασφάλεια εφοδιασμού.

Για τα έργα της πρώτης λίστας, η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι 25 έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική αξιολόγηση, ενώ 17 έχουν λάβει άδεια κατασκευής. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έχουν τα ενιαία σημεία επαφής που έχουν ορίσει 26 κράτη μέλη.

Από την έναρξη του σχεδίου RESourceEU, τον Δεκέμβριο του 2025, έχουν δεσμευτεί περισσότερα από 2 δισ. ευρώ. Τα ποσά περιλαμβάνουν 680 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Καινοτομίας για έξι έργα, κρατικές ενισχύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ για άλλα έξι έργα και χρηματοδότηση 660 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για οκτώ έργα.

Ωστόσο, η πρόοδος δεν είναι ομοιόμορφη. Το Reuters έχει επισημάνει ότι αρκετά έργα αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις και ότι οι φορείς υλοποίησης προειδοποίησαν πως χωρίς επείγουσα χρηματοδότηση ορισμένες επενδύσεις ενδέχεται να αποτύχουν. Η Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι ο χαρακτηρισμός ενός έργου ως στρατηγικού συνοδεύεται και από ευθύνες. Έργα που δεν θα πληρούν πλέον τα προβλεπόμενα κριτήρια θα μπορούν να αφαιρεθούν από τον κατάλογο.

Οι στόχοι της ΕΕ έως το 2030

Από τα 46 νέα έργα, οκτώ αφορούν την εξόρυξη, έντεκα τη μεταποίηση, δεκαεννέα την ανακύκλωση και οκτώ συνδυάζουν περισσότερα στάδια της αλυσίδας αξίας. Συνολικά, καλύπτουν 15 από τις 17 στρατηγικές πρώτες ύλες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα υλικά που χρησιμοποιούνται στις μπαταρίες, όπως το νικέλιο, το κοβάλτιο και το λίθιο, αλλά και στο μαγνήσιο και το βολφράμιο, τα οποία είναι κρίσιμα για την άμυνα και την αεροναυπηγική. Παράλληλα, σημαντικό μέρος των έργων αφορά τις σπάνιες γαίες που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή μόνιμων μαγνητών.

Η CRMA θέτει ως στόχο έως το 2030 η ΕΕ να εξορύσσει τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσής της σε στρατηγικές πρώτες ύλες, να μεταποιεί το 40% και να ανακυκλώνει το 25%. Παράλληλα, προβλέπει ότι η Ευρώπη δεν θα πρέπει να εξαρτάται σε ποσοστό άνω του 65% από μία μόνο τρίτη χώρα για οποιαδήποτε στρατηγική πρώτη ύλη.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα έργα των δύο καταλόγων μπορούν να καλύψουν πλήρως τους στόχους εξόρυξης για το λίθιο, το νικέλιο, τις σπάνιες γαίες, το μαγνήσιο και το βολφράμιο. Παραμένουν, όμως, κενά στη μεταποίηση, όπου η κάλυψη φτάνει το 89% για το κοβάλτιο, το 57% για το βολφράμιο και το 51% για το μαγνήσιο.

Η πρόκληση των αγοραστών

Παρά τη χρηματοδότηση και την επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, η έλλειψη αγοραστών αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για την επιτυχία των έργων. Ο Στεφάν Σεζουρνέ προειδοποίησε ότι ένα ορυχείο ή ένα εργοστάσιο δεν μπορεί να παραμείνει βιώσιμο αν δεν υπάρχει σταθερή ζήτηση για την παραγωγή του.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την ευρωπαϊκή βιομηχανία να προτιμά ευρωπαϊκά υλικά όπου υπάρχει διαθέσιμη προσφορά και, όταν αυτό δεν είναι εφικτό, να διαφοροποιεί τις πηγές προμήθειας. Παράλληλα, ζητά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να υιοθετήσουν αλλαγές στην CRMA και στην Πράξη για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας, ώστε να δημιουργηθούν ισχυρότερα κίνητρα για την αγορά ευρωπαϊκών πρώτων υλών.

Η ένταξη των Σκουριών στα στρατηγικά έργα κρίσιμων πρώτων υλών αποτελεί, επομένως, σημαντική εξέλιξη για την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική. Η τελική επιτυχία, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση του έργου, την εξασφάλιση χρηματοδότησης και, κυρίως, τη δημιουργία σταθερών ευρωπαϊκών αγορών για τον χαλκό και τις υπόλοιπες κρίσιμες πρώτες ύλες.