Γιατί το Ιράν δεν κάνει πίσω στη σύγκρουση με τις ΗΠΑ

Η σύντομη παύση των εχθροπραξιών ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον έληξε με νέα ανταλλαγή πυρών, επαναφέροντας τη Μέση Ανατολή σε ένα επικίνδυνο αδιέξοδο. Οι στοχευμένες επιθέσεις και από τις δύο πλευρές παραμένουν περιορισμένες σε ένταση, ωστόσο το περιβάλλον είναι εύφλεκτο: μια λανθασμένη εκτίμηση αρκεί για να πυροδοτήσει κλιμάκωση ευρείας κλίμακας.

Η σύγκρουση Ιράν-ΗΠΑ βρίσκεται πλέον σε μια φάση όπου η ψυχραιμία και η υπομονή δοκιμάζονται, ενώ οι πολιτικές, οικονομικές και στρατιωτικές πιέσεις συσσωρεύονται εκατέρωθεν.

Η νέα φάση της σύγκρουσης Ιράν-ΗΠΑ

Η επανεκκίνηση των επιχειρήσεων ήρθε μετά την αμερικανική επίθεση την Τρίτη και τις ιρανικές απαντήσεις σε στόχους στην Ιορδανία, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, παρά την προειδοποίηση του Ντόναλντ Τραμπ ότι τυχόν αντίποινα θα προκαλούσαν «πολύ πιο σκληρό» πλήγμα κατά του Ιράν.

Το επίπεδο βίας ήταν αισθητά χαμηλότερο από τον προηγούμενο γύρο συγκρούσεων, υποδηλώνοντας μια αμοιβαία προσπάθεια αποφυγής ανεξέλεγκτης ανάφλεξης. Όμως η λεγόμενη «σκάλα κλιμάκωσης» παραμένει ενεργή, με κάθε βήμα προς τα πάνω να εγκυμονεί δυσανάλογους κινδύνους.

Στο πολιτικό επίπεδο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ εμφανίζεται απρόθυμος για διάλογο, δηλώνοντας ότι δεν τον ενδιαφέρει μια συμφωνία που «για εκείνους είναι άνευ αξίας», εκτιμώντας μάλιστα ότι η σημερινή θέση της Αμερικής είναι «πολύ καλύτερη». Αυτή η σκληρή γραμμή περιορίζει το διπλωματικό οξυγόνο και ωθεί τις δύο πλευρές να μετρούν την ισχύ τους στο πεδίο.

Πίεση και κόστος για την Ουάσινγκτον

Στρατιωτικά, οι ΗΠΑ καλούνται να διαχειριστούν μια φθορά μέσων και πυρομαχικών. Αναφορές θέλουν την Ουάσινγκτον να έχει εξαντλήσει κοντά στο 80% των αναχαιτιστικών πυραύλων ενός κρίσιμου συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας, ενώ ο Τραμπ παραδέχθηκε «περιορισμούς» σε ορισμένα αποθέματα, παρά τους ισχυρισμούς για «τεράστιες ποσότητες» πυρομαχικών.

Η επιχείρηση συνοδείας 40 εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ, που μετέφεραν 18 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, προβλήθηκε ως επιτυχία. Ωστόσο, δεν αρκεί για να αναστρέψει την ευρύτερη αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας, με τις διεθνείς τιμές να παραμένουν αυξημένες.

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δεν μπόρεσε να δώσει χρονοδιάγραμμα για το τέλος του πολέμου ή για επιστροφή των τιμών της βενζίνης στα προπολεμικά επίπεδα, υπονοώντας ότι η ευθύνη βαραίνει την Τεχεράνη. Με άλλα λόγια, η Ουάσινγκτον επιδιώκει να διατηρήσει τον στρατιωτικό έλεγχο και να μετακυλίσει το πολιτικό κόστος του αδιεξόδου στο Ιράν.

Γιατί η Τεχεράνη δεν υποχωρεί

Παρά την οικονομική ασφυξία, η Τεχεράνη εκτιμά ότι μια πλήρης υποχώρηση θα διακινδύνευε τη συνοχή και τη νομιμοποίηση του καθεστώτος. Ο πληθωρισμός βρίσκεται σε «ανησυχητικά» επίπεδα, με το ILNA να αναφέρει ετήσιο ρυθμό 66% για την περίοδο έως τον Ιούλιο. Η πρόσβαση σε βασικά αγαθά, όπως τρόφιμα και φάρμακα, έχει δυσκολέψει, ενώ τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου παραμένουν πιεσμένα. Την ίδια ώρα, τα αποθέματα όπλων φθίνουν.

Κι όμως, η ιρανική ηγεσία φαίνεται να θεωρεί ότι η στρατηγική του παρατεταμένου οικονομικού πολέμου είναι πιο επικίνδυνη από μια ελεγχόμενη κλιμάκωση. Εάν παγιωθεί μια «νέα κανονικότητα» στα Στενά του Ορμούζ υπό αμερικανικούς όρους, η Τεχεράνη θα απωλέσει ένα από τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά της χαρτιά. Γι’ αυτό και επιλέγει να διατηρεί πίεση στο ναυτιλιακό πέρασμα, αναζητώντας τρόπους να αμφισβητήσει την πρωτοβουλία των ΗΠΑ χωρίς να πυροδοτήσει γενικευμένο πόλεμο.

Στενά του Ορμούζ: πεδίο δοκιμής ισχύος

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ο κατεξοχήν μοχλός της ιρανικής επιρροής. Παρεμβάσεις στην κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων, κινήσεις-μήνυμα και στοχευμένες επιχειρήσεις δημιουργούν αβεβαιότητα που έχει πραγματικό κόστος για τις αγορές. Για την Ουάσινγκτον, η απρόσκοπτη ροή ενέργειας είναι ζωτικής σημασίας, όχι μόνο οικονομικά αλλά και γεωπολιτικά, ως ένδειξη αξιοπιστίας προς εταίρους και συμμάχους. Η σύγκρουση Ιράν-ΗΠΑ, έτσι, συμπυκνώνεται σε αυτόν τον στενό αλλά καίριο θαλάσσιο διάδρομο, όπου κάθε επεισόδιο λειτουργεί ως τεστ αποφασιστικότητας.

Διπλωματικό παράθυρο και κίνδυνοι κλιμάκωσης

Παρά τη σκληρή ρητορική, διατηρείται ένα περιορισμένο διπλωματικό παράθυρο. Η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι θα επιστρέψει στο τραπέζι των συνομιλιών εφόσον οι ΗΠΑ επανέλθουν στις δεσμεύσεις τους βάσει του μνημονίου κατανόησης του Ιουνίου. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν το ξεκαθάρισε δημόσια, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η αποκλιμάκωση είναι εφικτή αν υπάρξει αμοιβαία κίνηση. Ωστόσο, όσο οι δύο πλευρές «ανεβαίνουν τη σκάλα» με περιορισμένα αλλά επίμονα πλήγματα, τόσο αυξάνει η πιθανότητα ενός λάθους που θα τινάξει στον αέρα την εύθραυστη ισορροπία.

Η Ουάσινγκτον φαίνεται να προτιμά την πίεση διαρκείας, με εργαλεία οικονομικά και τεχνολογικά, αποφεύγοντας μετωπική στρατιωτική σύγκρουση. Το Ιράν, αντιθέτως, παίζει το χαρτί του ελεγχόμενου ρίσκου, δοκιμάζοντας τα όρια χωρίς να τα υπερβαίνει. Αυτή η ασύμμετρη στρατηγική κρατά τη σύγκρουση «ζεστή» και αβέβαιη, με το ρίσκο πάντα να υπερβαίνει την πρόθεση.