Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 18–19 Ιουνίου: Ουκρανία, ανταγωνιστικότητα και η μάχη του πολυετούς προϋπολογισμού στο επίκεντρο

Με ατζέντα τεσσάρων βασικών θεματικών ενοτήτων προσέρχονται οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θα διεξαχθεί σήμερα Πέμπτη 18 και αύριο, Παρασκευή 19 Ιουνίου στις Βρυξέλλες. H Σύνοδος θα ξεκινήσει την Πέμπτη, στις 18:00 τοπική ώρα, με συζήτηση με την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, και απολογισμό της Κυπριακής Προεδρίας, ενώ θα ολοκληρωθεί την Παρασκευή μετά το γεύμα εργασίας. Στο «τραπέζι» θα κάνουν την πρώτη τους εμφάνιση ο νέος Ούγγρος πρωθυπουργός, Πέτερ Μάγιαρ, και ο νέος Λεττονός πρωθυπουργός, Άντρις Κούλμπεργκς.

Ουκρανία και Μολδαβία πιο κοντά στην ένταξη

Η συζήτηση για την Ουκρανία θα ανοίξει με την παρουσία του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Ο αξιωματούχος χαρακτήρισε τη Σύνοδο «σημαντικό ορόσημο» της ευρωπαϊκής ενότητας και δέσμευσης προς το Κίεβο, υπενθυμίζοντας ότι Ουκρανία και Μολδαβία έκαναν αυτή την εβδομάδα αποφασιστικό βήμα στην ενταξιακή τους πορεία με το άνοιγμα της πρώτης ομάδας κεφαλαίων (cluster) των «θεμελιωδών δικαιωμάτων».

Όπως ανέφερε, στο προπαρασκευαστικό στάδιο της Συνόδου συνέκλιναν θετικές εξελίξεις: η απεμπλοκή της ενταξιακής πορείας Ουκρανίας και Μολδαβίας, η υιοθέτηση πρόσθετων μέτρων μετά το 20ό πακέτο κυρώσεων και η προώθηση του 21ου πακέτου κυρώσεων κατά της Ρωσίας, καθώς και η πρόοδος στην πρώτη δόση του πακέτου ύψους 90 δισ. ευρώ για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας για το 2026 και το 2027, με την εκταμίευση να αναμένεται «πολύ σύντομα».

Ο ίδίος αξιωματούχος σημείωσε πως η Ρωσία αποτυγχάνει να επιτύχει τους στρατιωτικούς της στόχους και κλιμακώνει τις επιθέσεις, ενώ απουσιάζει «οποιαδήποτε σοβαρή διάθεση» εμπλοκής σε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Το 21ο πακέτο κυρώσεων, το οποίο παρουσίασε στις 9 Ιουνίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στοχεύει τους τομείς της ενέργειας, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και των κρυπτονομισμάτων, του εμπορίου και, για πρώτη φορά, της αλιείας. Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων περιλαμβάνονται το πάγωμα του μηχανισμού αναπροσαρμογής του πλαφόν στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου, δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων σε σχεδόν 90 τράπεζες, απαγόρευση συναλλαγών σε 11 πλατφόρμες κρυπτονομισμάτων και η προσθήκη 30 νέων πλοίων του «σκιώδους στόλου» στη λίστα κυρώσεων, καθώς και σε σκάφη που παρέχουν υπηρεσίες υποστήριξης (όπως ανεφοδιασμό).

Επί του ζητήματος της διεύρυνσης, ο αξιωματούχος εκτίμησε ότι η συζήτηση δεν θα είναι απλώς «επικροτητικού» χαρακτήρα. Αναμένεται να θέσουν επί τάπητος πρωτοβουλίες που έχουν κατατεθεί από κράτη-μέλη. Ωστόσο, η σε βάθος συζήτηση για τη διεύρυνση επιφυλάσσεται για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου.

Ανταγωνιστικότητα και μακροοικονομικές ανισορροπίες

Η δεύτερη θεματική ενότητα αφορά την ανταγωνιστικότητα και τις παγκόσμιες οικονομικές προκλήσεις. Στην έναρξη της Συνόδου θα γίνει απολογισμός της υλοποίησης της ατζέντας «One Europe, One Market», με την παρουσία και των τριών θεσμικών οργάνων (Συμβούλιο, Επιτροπή, Κοινοβούλιο).

Το δείπνο της Πέμπτης θα αφιερωθεί στην εξωτερική διάσταση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και ειδικότερα στις παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες. Θέματα γεωοικονομίας ειδικά σε σχέση με την Κίνα θα είναι στο επίκεντρο. Όλοι πλέον αντιλαμβάνονται ότι το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα της Ευρώπης με την Κίνα (1 δις. ευρώ την ημέρα) επιβάλλει την ανάγκη για μια κοινή στρατηγική, με το δίλημμα να παραμένει μεταξύ διαλόγου και λήψης μέτρων από θέση ισχύος.

Σύμφωνα με κοινοτικές πηγές, «δεν πρόκειται για αποκλειστική συζήτηση περί Κίνας», αλλά για ευρύτερο διάλογο στον οποίο συνεισφέρουν, σε διαφορετικό βαθμό, και οι τρεις μεγάλοι παίκτες: οι ΗΠΑ με το «σημαντικό δημοσιονομικό ζήτημα» και τις υψηλές δαπάνες, η ΕΕ με την ανάγκη περισσότερων επενδύσεων, και η Κίνα με τα εμπορικά ελλείμματα που προκαλεί στα κράτη-μέλη της ΕΕ και πλέον θεωρούνται «μη βιώσιμα». Στη συζήτηση αναμένεται να τεθούν και οι νομισματικές ανισορροπίες, συμπεριλαμβανομένης της υποτίμησης του γουάν. Ο στόχος, όπως αναφέρεται στο παρασκήνιο, είναι η οικοδόμηση κοινής αξιολόγησης και ενότητας, ώστε να δοθεί καθοδήγηση προς την Κομισιόν.

Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο

Το πρωί της Παρασκευής, με έναρξη εργασιών στις 10:00 τοπική ώρα, οι ηγέτες θα συζητήσουν το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ / MFF). Η Κυπριακή Προεδρία έθεσε στο τραπέζι το πρώτο «διαπραγματευτικό κουτί» (negotiating box / negobox) με αριθμητικά στοιχεία, με τις θέσεις των κρατών-μελών ακόμη να μη συγκλίνουν πλήρως. Ωστόσο, Ευρωπαίος αξιωματούχος υπενθύμισε ότι στόχος του προέδρου Κόστα είναι μια συνολική συμφωνία έως το τέλος του έτους, χαρακτηρίζοντάς την «όχι τεχνητή προθεσμία». Όπως είπε, ο νέος προϋπολογισμός πρέπει να είναι λειτουργικός από την 1η Ιανουαρίου 2028, γεγονός που -με αντίστροφη μέτρηση- οδηγεί στην πολιτική συμφωνία στα τέλη του 2026 και αφήνει ολόκληρο το 2027 για την προετοιμασία των νομοθετικών πράξεων και των εθνικών διοικήσεων.

Ως «καλό οιωνό» περιέγραψε ο ίδιος Ευρωπαίος αξιωματούχος την προσωρινή συμφωνία που επιτεύχθηκε στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων επί των κύριων δομικών στοιχείων του μελλοντικού προϋπολογισμού, που είναι η αρχιτεκτονική των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας και του «Global Europe». Ο Ιούνιος, όπως είπε, θα αφορά την πρόοδο στη «χρηματοδοτική εξίσωση» (σ.σ. την αντιστοίχιση φιλοδοξιών και πόρων) με έμφαση στην εντατικοποίηση της εργασίας για τους νέους ιδίους πόρους της ΕΕ.

Στο πλαίσιο αυτό, η Κομισιόν έχει καταθέσει τεχνική ανάλυση επί των προτάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για φορολόγηση τυχερών παιγνίων, ψηφιακών υπηρεσιών και κρυπτονομισμάτων, διευρύνοντας το φάσμα των επιλογών.

Η Ιρλανδική Προεδρία, που αναλαμβάνει από την 1^η Ιουλίου, θα κληθεί να εμβαθύνει τη συζήτηση και να παρουσιάσει νέο «διαπραγματευτικό κουτί» τον Οκτώβριο.

Ο Ευρωπαίος αξιωματούχος, απαντώντας απέρριψε τις εικασίες ότι το χρονοδιάγραμμα συνδέεται με τις γαλλικές προεδρικές εκλογές, σημειώνοντας ότι «εκλογές γίνονται διαρκώς» στα 27 κράτη-μέλη και ότι η προθεσμία υπαγορεύεται από λειτουργικές ανάγκες.

Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι, με βάση τα εκλογικά ημερολόγια, το 2027 περιλαμβάνει βουλευτικές ή προεδρικές εκλογές σε Φινλανδία, Ελλάδα, Εσθονία, Σλοβακία, Ιταλία, Ισπανία, Πολωνία, Μάλτα και, σε προεδρικό επίπεδο, στη Γαλλία.

Μέση Ανατολή: Ιράν, Γάζα και σχέσεις ΕΕ–Ισραήλ

Στο γεύμα της Παρασκευής οι ηγέτες θα επανέλθουν στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Κατά βάση, στη συμφωνία που ανακοινώθηκε μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, καθώς προτεραιότητα αποτελεί πλέον η επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων με ειρηνικά μέσα, με πάγια θέση ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και οφείλει να τερματίσει τις αποσταθεροποιητικές του δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων.

Σχετικά με ενδεχόμενη ευρωπαϊκή συμβολή στη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, μέσω της «συμμαχίας των προθύμων», κοινοτική πηγή σημειώνει ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να αναλάβει τις ευθύνες της «όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν», και όχι για να «ικανοποιήσει» τις ΗΠΑ, αλλά επειδή αυτό εξυπηρετεί το ευρωπαϊκό συμφέρον.

Όσον αφορά τις σχέσεις ΕΕ–Ισραήλ, υπό το φως της επιδείνωσης της κατάστασης στη Δυτική Όχθη και τον Λίβανο, επικρατεί επιφυλακτικότητα.

Μολονότι το προσχέδιο συμπερασμάτων (που είδε το ΕΡΤnews) αναφέρεται σε ενδεχόμενες κυρώσεις κατά ακραίων Ισραηλινών υπουργών, στο πρόσφατο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων δεν προέκυψε ομοφωνία, ούτε πλειοψηφία. Ως προς το εμπόριο προϊόντων από τους παράνομους εποικισμούς, ο ίδιος Ευρωπαίος αξιωματούχος ανέφερε πως η σχετική συζήτηση, συμπεριλαμβανομένου του διλήμματος ειδικής πλειοψηφίας (QMV) έναντι ομοφωνίας, παραμένει σε εξέλιξη μεταξύ των κρατών-μελών, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να αναζητά θέση γύρω από την οποία μπορούν να ενωθούν.

Άμυνα, μετανάστευση και ναρκωτικά

Στα υπόλοιπα θέματα που θα συζητηθούν περιλαμβάνονται η άμυνα και η ασφάλεια (με έμφαση στην υλοποίηση της ατζέντας ετοιμότητας που εγκρίθηκε πέρυσι) με επανεξέταση τον Οκτώβριο, η μετανάστευση και, για πρώτη φορά, το ζήτημα της διακίνησης και εμπορίας ναρκωτικών ουσιών που μαστίζει πλέον την Ευρώπη, με χιλιάδες ανήλικους χρήστες και διακινητές.